Από την εμφάνιση του πρώτου άρματος στη μάχη του Σομ (Somme) το 1916, η «κηδεία» του Τεθωρακισμένου Όπλου έχει αναγγελθεί τουλάχιστον τέσσερις φορές: με την έλευση των πρώτων αντιαρματικών πυροβόλων, με την κυριαρχία των επιθετικών ελικοπτέρων, με την εμφάνιση των κατευθυνόμενων πυραύλων (ATGM) και σήμερα με την εξάπλωση των FPV drones. Ωστόσο, η στρατιωτική ιστορία διδάσκει πως το άρμα μάχηςδεν είναι ένα στατικό οπλικό σύστημα, αλλά ένας δυναμικός “οργανισμός” που εξελίσσεται (MUM-T) σε άμεση συνάρτηση με τις απειλές του. Η τρέχουσα κριτική, που βασίζεται στην «ασυμμετρία του κόστους» μεταξύ ενός drone των 500 ευρώ και ενός άρματος των 10 εκατομμυρίων, αποτελεί μια επιδερμική προσέγγιση που αγνοεί τη θεμελιώδη αρχή της διατήρησης της ορμής στο πεδίο.
Η Ψευδαίσθηση της «Dron-οκεντρικής» Κυριαρχίας
Η ευκολία με την οποία καταναλώνουμε οπτικό υλικό από πλήγματα drones έχει δημιουργήσει μια γνωστική προκατάληψη (Cognitive Bias). Τα drones και τα περιπλανώμενα πυρομαχικά (Loitering Munitions) είναι πράγματι επαναστατικά όπλα, αλλά λειτουργούν κυρίως ως όπλα άρνησης πρόσβασης περιοχής (Area Denial).
Στην στρατηγική, διακρίνουμε την «ικανότητα καταστροφής» από την «ικανότητα κατάληψης». Ένα σμήνος drones μπορεί να καταστήσει μια περιοχή απροσπέλαστη, αλλά δεν μπορεί να την καταλάβει, να την εκκαθαρίσει και να την κρατήσει υπό κατοχή. Το άρμα παραμένει η μοναδική πλατφόρμα που μπορεί να προσφέρει προστατευμένη ισχύ πυρός υπό κίνηση. Χωρίς το άρμα, το πεζικό αναγκάζεται να επιστρέψει σε τακτικές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με εκατόμβες θυμάτων για την κατάληψη λίγων μέτρων εδάφους.
Η συζήτηση για τα drones (FPV) και τα αντιαρματικά συστήματα συχνά παραβλέπει τον ανθρώπινο παράγοντα. Στο πεδίο της μάχης, η ψυχολογία είναι εξίσου κρίσιμη με την τεχνολογία. Για τον στρατιώτη στο χαράκωμα, η παρουσία ενός φίλιου άρματος μάχης δεν είναι απλώς «πυρά υποστήριξης», είναι ένας πολλαπλασιαστής ηθικού. Το τεθωρακισμένο παρέχει μια αίσθηση ασφάλειας και ισχύος που κανένα drone, όσο αποτελεσματικό κι αν είναι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει.
Ενεργητικά Συστήματα Προστασίας (APS): Η τεχνολογική αντεπίθεση των αρμάτων μάχης
Η απάντηση στην απειλή των ATGM και των drones δεν είναι η κατάργηση του άρματος, αλλά η θωράκισή του με «έξυπνη» τεχνολογία. Η κριτική που βασίζεται στην απόδοση των FPV drones αγνοεί τη σχέση όπλου–θωράκισης. Όπως το άρμα προσαρμόστηκε στους αντιαρματικούς πυραύλους με τις θωρακίσεις Chobham και ERA, έτσι και τώρα ενσωματώνει τα Συστήματα Ενεργητικής Προστασίας (APS). Αυτά τα συστήματα δημιουργούν μια «ψηφιακή ασπίδα» γύρω από το άρμα, αναχαιτίζοντας επερχόμενες απειλές σε κλάσματα δευτερολέπτου. Η άποψη ότι το άρμα είναι «άχρηστο» λόγω των drones είναι σαν να ισχυρίζεται κανείς ότι τα πλοία είναι άχρηστα λόγω των τορπιλών, η λύση δεν είναι η κατάργηση, αλλά η αντιμετώπιση της απειλής.
Τα Συστήματα Ενεργής Προστασίας (Active Protection Systems – APS), όπως το ισραηλινό Trophy, το Iron Fist ή το γερμανικό StrikeShield, αλλάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού. Το ίδιο και τα συστήματα Anti-Drone που πλέον μπορούν να εγκατασταθούν στα άρματα μάχης και προσφέρουν κάλυψη σε έναν βαθμό απο απειλές μη επανδρωμένων.
Φυσικά η δράση τους διακρίνεται σε κατηγορίες:
- Hard-Kill: Συστήματα που χρησιμοποιούν ραντάρ 360 μοιρών για τον εντοπισμό επερχόμενων απειλών (πυραύλων ή drones) και εκτοξεύουν αντίμετρα που τις εξουδετερώνουν σε ασφαλή απόσταση από το άρμα.
- Soft-Kill: Συστήματα παρεμβολών (Jamming) που «τυφλώνουν» τους αισθητήρες των drones και των περιφερώμενων πυρομαχικών.
Η ενσωμάτωση των APS και παθητικών μέτρων καθιστά το άρμα ξανά «κυρίαρχο», καθώς ακυρώνει το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού από ελαφρά όπλα. Η άποψη ότι ο εκσυγχρονισμός είναι «περιττός» καταρρέει μπροστά στην ανάγκη εγκατάστασης αυτών των συστημάτων, τα οποία μετατρέπουν το άρμα από έναν παθητικό στόχο σε έναν ενεργό κυνηγό.
Το Άρμα στο «τσιμεντένιο δάσος»: Αστικός πόλεμος (Urban Warfare)
Ένα από τα συχνότερα επιχειρήματα είναι ότι τα άρματα είναι «φέρετρα» μέσα στις πόλεις. Η πραγματικότητα των επιχειρήσεων στη Γάζα, τη Φαλούτζα ή το Μπαχμούτ αποδεικνύει το αντίθετο. Στο αστικό περιβάλλον,το πεζικό είναι εξαιρετικά ευάλωτο σε ελεύθερους σκοπευτές και οχυρωμένες θέσεις πολυβολείων.
Το άρμα λειτουργεί ως κινητό οχυρό και πολιορκητικός κριός. Με τη χρήση προηγμένων σκοπευτικών και θερμικών καμερών, το άρμα εντοπίζει απειλές και τις εξουδετερώνει με το πυροβόλο του, προσφέροντας την απαραίτητη κάλυψη στις ομάδες πεζικού για να προελάσουν. Η απουσία αρμάτων σε αστικές συγκρούσεις οδηγεί αναπόφευκτα σε πλήρη στασιμότητα και τεράστιες απώλειες προσωπικού.
Η πλάνη της «ειρηνικής απαξίωσης» και τα ανταλλακτικά
Η αντίληψη στην Ελλάδα από αρκετούς κύκλους ότι «δεν υπάρχει πρόβλημα με την ετοιμότητα των αρμάτων» εν καιρό ειρήνης οδηγεί σε μια ύπουλη υποβάθμιση: τον «κανιβαλισμό» (Cannibalization). Όταν ένα κράτος παραμελεί τα προγράμματα εκσυγχρονισμού και την εφοδιαστική αλυσίδα (logistics), η διαθεσιμότητα των αρμάτων κατακρημνίζεται.
Εν καιρό ειρήνης, οι απώλειες είναι «λογιστικές» αλλά εξίσου καταστροφικές:
- Φθορά υλικού: Τα στεγανοποιητικά, τα ηλεκτρονικά και οι κινητήρες απαιτούν συνεχή ροή κεφαλαίων.
- Στρατηγικό κενό: Όταν η κρίση ξεσπάσει, ο χρόνος για την επαναφορά της ετοιμότητας (lead time) είναι πολύ μεγαλύτερος από την ταχύτητα των εξελίξεων στο πεδίο.
Η «μερική ετοιμότητα» είναι το αποτέλεσμα της πεποίθησης ότι ο πόλεμος θα είναι «καθαρός», ψηφιακός και μακριά από τη λάσπη και το ατσάλι. Η πραγματικότητα, όμως, παραμένει κυρίως βιομηχανική και απαιτεί όγκο πυρός.
Το Άρμα ως κόμβος (Network-Centric Hub) στο σύγχρονο περιβάλλον μάχης
Το μέλλον του άρματος δεν βρίσκεται στην αύξηση της πάχους της θωράκισης, αλλά στην αύξηση της «νοημοσύνης» του. Το άρμα μάχης (“τανκ”) του 21ου αιώνα μετατρέπεται σε μια πλατφόρμα MUM-T (Manned-Unmanned Teaming). Δηλαδή θα λειτουργεί ως ο μητρικός κόμβος που θα κατευθύνει δικά του drones αναγνώρισης, θα παρέχει δεδομένα στο πυροβολικό και θα διαθέτει «ηλεκτρονική πανοπλία» που θα εξουδετερώνει τις εναέριες απειλές πριν καν πλησιάσουν.
Τα μελλοντικά άρματα (όπως το Leopard 2A8 ή το Abrams X) θα ελέγχουν τα δικά τους drones αναγνώρισης, θα δέχονται δεδομένα από δορυφόρους και θα κατευθύνουν τα πυρά του πυροβολικού σε πραγματικό χρόνο.
Το άρμα μάχης μετατρέπεται σε ένα κινητό κέντρο επιχειρήσεων. Η θωράκιση του δεν προστατεύει μόνο το πλήρωμα, αλλά και τους πανάκριβους επεξεργαστές και τους αισθητήρες που επιτρέπουν στον στρατό να «βλέπει» το πεδίο. Αν αφαιρέσεις το άρμα, αφαιρείς τα «μάτια» και τη «γροθιά» του δικτυοκεντρικού πολέμου από την πρώτη γραμμή.
Η Οικονομική Διάσταση: Εκσυγχρονισμός – Αγορά – Αδράνεια
| Παράμετρος | Πρόγραμμα Εκσυγχρονισμού | Αγορά Νέου Άρματος | Αδράνεια |
| Κόστος ανά Μονάδα | 30% – 45% του κόστους ενός νέου. | 100% (υψηλό αρχικό κεφάλαιο). | Μηδενικό αρχικό – Υψηλό κόστος συντήρησης παλαιού υλικού στην πορεία. |
| Αξιοποίηση Κεφαλαίου | Μέγιστη (χρήση υπάρχοντος σκάφους/υποδομών). | Χαμηλή (απαξίωση παλαιού στόλου αν δεν εκσυγχρονιστεί ταυτόχρονα). | Αρνητική (σταδιακή καταστροφή κεφαλαίου μέσω κανιβαλισμού απουσία συμβόλαιων υποστήριξης). |
| Επιχειρησιακή Απόδοση | 80-90% των σύγχρονων προτύπων. | 100% (State of the art). | <30-60% (Τρωτότητα σε drones/σύγχρονα βλήματα). |
| Χρόνος Υλοποίησης | Μέτριος (2-4 έτη για πλήρη εφαρμογή). | Μακρύς (5-8 έτη λόγω παραγωγικής δυσκολίας). | Άμεση απώλεια ισχύος σε περίπτωση κρίσης. |
| Βιομηχανικό Όφελος | Υψηλό (δυνατότητα εγχώριας συμμετοχής/υποστήριξης). | Μέτριο (συνήθως εξάρτηση από τον κατασκευαστή). | Μηδενικό (αποψίλωση τεχνικής βάσης). |
Επίλογος
Η απαξίωση των Τεθωρακισμένων είναι μια πολυτέλεια που μόνο όσοι δεν έχουν μελετήσει τη γεωπολιτική πραγματικότητα μπορούν να υποστηρίξουν. Τα drones και τα αντιαρματικά είναι εργαλεία στον φάκελο της μάχης, αλλά το άρμα είναι ο σκελετός πάνω στον οποίο χτίζεται οποιαδήποτε σοβαρή επιθετική ή αμυντική στρατηγική.
Η ανάγκη για προγράμματα εκσυγχρονισμού δεν είναι μια σπατάλη πόρων, αλλά μια ασφάλεια ζωής για το έθνος. Όσοι ειρωνεύονταν την ανάγκη για σύγχρονα ΤΘ, σήμερα βρίσκονται αντιμέτωποι με τη σκληρή αλήθεια: Στον πόλεμο, η ετοιμότητα δεν αγοράζεται την ώρα της μάχης αλλά χτίζεται τις δεκαετίες που προηγούνται. Το να τρέχουμε τώρα να προλάβουμε τις εξελίξεις με πιθανότατα σοβαρότατες «απώλειες εν καιρό ειρήνης» είναι το τίμημα του εφησυχασμού. Το άρμα μάχης ζει, βασιλεύει και παραμένει ο τελικός κριτής της εδαφικής κυριαρχίας.
