
Ανάλυση Άμυνα και Εξοπλισμοί
F-16 Block 70 και F-35 της Τουρκίας: Πληρωμένα, υπογεγραμμένα και ακόμη… αόρατα – Το χρονικό των υποσχέσεων
Η Τουρκία έχει πληρώσει περίπου 2,8 δισ. δολάρια για F-35 και F-16 Block 70 που δεν έχει παραλάβει. Το χρονικό από τη σύμβαση του 2024 και τους S-400 έως το «θα τον κάνω πάντα χαρούμενο» του Τραμπ και το νέο Κογκρέσο.
Τουρκικό διθέσιο F-16D (92-0024) προσγειώνεται στην 3η Κύρια Βάση Αεριωθουμένων στην Κόνια, στην άσκηση Anatolian Eagle 25, τον Ιούνιο του 2025. Η τουρκική Πολεμική Αεροπορία στηρίζεται ακόμη στα παλαιότερα F-16 της, όσο τα 40 νέα F-16 Block 70 περιμένουν σύμβαση παραγωγής. Πηγή: U.S. Air Force, Airman 1st Class Zachary Jakel
Η Τουρκία έχει καταφέρει κάτι που δεν πέτυχε ούτε η Lockheed Martin: απέκτησε μαχητικά πραγματικά αόρατα. Τα έχει πληρώσει, έχει υπογράψει γι’ αυτά, ο Αμερικανός πρόεδρος της έχει πει ότι θα μπορέσει να τα αγοράσει, αλλά κανείς δεν τα έχει δει στον τουρκικό ουρανό. Τον Νοέμβριο του 2026 η Άγκυρα έχει καταβάλει περίπου 1,4 δισ. δολάρια για τα F-35, όπως υποστηρίζει η ίδια, που δεν της παραδόθηκαν ποτέ, και άλλα περίπου 1,4 δισ. δολάρια ως προκαταβολή για 40 νέα F-16 Block 70, κατά τον Τούρκο υπουργό Άμυνας το 2024, από τα οποία δεν έχει παραλάβει ούτε ένα. Στο ενδιάμεσο έχει συγκεντρώσει αρκετές θετικές δηλώσεις για να γεμίσει ένα υπόστεγο. Τα νέα αμερικανικά μαχητικά της Τουρκίας δεν έχουν «προσγειωθεί». Το ερώτημα είναι γιατί, επτά χρόνια μετά τους S-400, η Άγκυρα συνεχίζει να διαβάζει κάθε φιλική φράση της Ουάσιγκτον σαν ημερομηνία παράδοσης.
F-16 Block 70 για την Τουρκία: υπογραφή το 2024, πληρωμή, και η γραμμή παραγωγής δεν έχει ανοίξει ακόμη για την Άγκυρα
Η ιστορία ξεκινά τον Οκτώβριο του 2021, όταν η Τουρκία, δύο χρόνια μετά την απομάκρυνσή της από το πρόγραμμα των F-35, ζήτησε επισήμως 40 νέα F-16 Block 70 και 79 κιτ εκσυγχρονισμού για τα F-16 που ήδη διαθέτει. Χρειάστηκαν άλλα δύο και πλέον χρόνια και η επικύρωση της ένταξης της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ από την τουρκική Μεγάλη Εθνοσυνέλευση για να κοινοποιηθεί η πώληση στο Κογκρέσο. Η ανακοίνωση της αμερικανικής Υπηρεσίας Συνεργασίας Αμυντικής Ασφάλειας (DSCA) στις 26 Ιανουαρίου 2024 μιλούσε για πακέτο έως 23 δισ. δολάρια. Η κοινοποίηση προς το Κογκρέσο δεν είναι αγορά. Ορίζει μόνο το ανώτατο όριο αξίας για το οποίο επιτρέπεται να γίνει η πώληση. Το ουσιαστικό βήμα έγινε τον Ιούνιο του 2024, όταν η Άγκυρα υπέγραψε την επιστολή προσφοράς και αποδοχής (LOA), δηλαδή τη σύμβαση FMS, και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε στις 6 Ιουνίου ότι πρόκειται για «σημαντικό βήμα προς τα εμπρός».
Πέντε μήνες αργότερα το «σημαντικό βήμα» έγινε μικρότερο. Τον Νοέμβριο του 2024 ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ είπε στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας ότι η Άγκυρα παραιτήθηκε από τα 79 κιτ, επειδή τον εκσυγχρονισμό μπορεί να τον κάνει η TUSAŞ με το πρόγραμμα ÖZGÜR. Στην ίδια ομιλία ανέφερε ότι έχει ήδη καταβληθεί προκαταβολή 1,4 δισ. δολαρίων και ότι το κόστος των 40 νέων αεροσκαφών με τον οπλισμό τους φτάνει περίπου τα 7 δισ. δολάρια. Δύο χρόνια μετά, ο αριθμός που ενδιαφέρει περισσότερο την τουρκική Πολεμική Αεροπορία παραμένει το μηδέν. Στα τέλη Σεπτεμβρίου 2026 πρόσωπα που συμμετέχουν στις συνομιλίες με την Ουάσιγκτον δήλωναν ότι «η πληρωμή έχει γίνει, αλλά παραδόσεις δεν υπάρχουν ακόμη», και οι συζητήσεις για τα F-16 ξανάρχισαν. Ο Τούρκος αναλυτής αμυντικών θεμάτων Άρντα Μεβλούτογλου σημείωσε ότι, πέντε χρόνια μετά το αίτημα και δύο μετά τη σύμβαση FMS, η σύμβαση παραγωγής ανάμεσα στο Πεντάγωνο και τη Lockheed Martin για τα 40 τουρκικά αεροσκάφη δεν έχει ακόμη υπογραφεί.
Η ειρωνεία φαίνεται καλύτερα αν κοιτάξει κανείς ποιος άλλος περιμένει στην ίδια ουρά. Η μοναδική ενεργή γραμμή παραγωγής του F-16 Block 70/72, στο Γκρίνβιλ της Νότιας Καρολίνας, έχει ήδη παραδώσει αεροσκάφη στο Μπαχρέιν, τη Σλοβακία και τη Βουλγαρία. Στις 6 Οκτωβρίου 2026 η Lockheed Martin ανακοίνωσε την πρώτη πτήση του πρώτου Block 72 του Μαρόκου. Η Ταϊβάν, που πήρε την έγκριση για 66 αεροσκάφη το 2019 και είχε κι αυτή τις καθυστερήσεις της, παρέλαβε τα δύο πρώτα στις 2 Οκτωβρίου και άλλα τρία στις 8 Νοεμβρίου. Η Τουρκία, με περισσότερα από 230 F-16, παρακολουθεί τις τελετές παράδοσης των άλλων μέσα από φωτογραφίες.

Τα έξι F-35 της Τουρκίας: σφραγισμένα σε υπόστεγο από το 2019
Αν τα F-16 είναι η σύντομη εκδοχή της ιστορίας, τα F-35 είναι η σειρά με πολλές σεζόν. Το πρώτο τουρκικό F-35A παρουσιάστηκε στο Φορτ Γουόρθ του Τέξας στις 21 Ιουνίου 2018, με τελετή, τουρκικές σημαίες και Τούρκους πιλότους που εκπαιδεύονταν στην αεροπορική βάση Λουκ της Αριζόνα. Περίπου έναν χρόνο αργότερα, στις 12 Ιουλίου 2019, άρχισαν να φτάνουν στην Άγκυρα τα πρώτα τμήματα των ρωσικών S-400, και στις 17 Ιουλίου η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε την απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα. Τον Δεκέμβριο του 2019 το Κογκρέσο έγραψε την απαγόρευση σε νόμο, με το άρθρο 1245 του νόμου για την εθνική άμυνα (NDAA) του οικονομικού έτους 2020. Τον Δεκέμβριο του 2020 η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε κυρώσεις CAATSA στην Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών (SSB), στον τότε επικεφαλής της Ισμαήλ Ντεμίρ και σε τρία ακόμη στελέχη της. Από το 2019 έξι F-35A που κατασκευάστηκαν για την Τουρκία βρίσκονται σφραγισμένα σε αμερικανική εγκατάσταση, με αντιδιαβρωτική συντήρηση. Είναι ίσως τα καλύτερα συντηρημένα μαχητικά στον κόσμο που δεν έφτασαν ποτέ στη χώρα του ιδιοκτήτη τους.
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο άλλαξε το λεξιλόγιο, όχι τον νόμο. Στις 25 Σεπτεμβρίου 2025, με τον Ερντογάν δίπλα του στο Οβάλ Γραφείο, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε ότι ο Τούρκος ομόλογός του «θα μπορέσει να αγοράσει ό,τι θέλει». Το φθινόπωρο του 2025 ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Άγκυρα Τομ Μπάρακ έθεσε ως ορίζοντα το τέλος του 2025. Τον Δεκέμβριο τον μετέθεσε σε «τέσσερις έως έξι μήνες», ορίζοντα που έληξε χωρίς αποτέλεσμα, και λίγες ημέρες μετά υπενθύμισε ότι, κατά τον αμερικανικό νόμο, η Τουρκία δεν πρέπει πλέον να κατέχει τους S-400. Τον Ιούνιο του 2026 το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενημέρωσε το Κογκρέσο για πιθανή πώληση περίπου 80 κινητήρων F110 για το τουρκικό μαχητικό KAAN, και στη Βουλή των Αντιπροσώπων κατατέθηκε κοινό ψήφισμα απόρριψης για να μπλοκαριστεί.
Το καλύτερο επεισόδιο γράφτηκε στην ίδια την Άγκυρα. Στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στις 7 Ιουλίου 2026 ο Τραμπ δήλωσε «θα άρουμε τις κυρώσεις», χαρακτήρισε την πώληση F-35 «κάτι που σίγουρα θα εξετάσουμε», και για τους S-400 είπε ότι «δεν έχει καμία ανησυχία». Ο Ερντογάν απάντησε ότι ο Τραμπ «κρατά πάντα τον λόγο του». Δεκαπέντε ημέρες αργότερα, στις 22 Ιουλίου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έστειλε επιστολή στο Κογκρέσο που ήταν πολύ λιγότερο ποιητική: «Η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει αυτές τις προϋποθέσεις». Η επιστολή εξηγούσε ότι ο νόμος απαγορεύει τη μεταβίβαση F-35 όσο η Άγκυρα κατέχει τους S-400 ή τον συνοδευτικό εξοπλισμό τους και όσο δεν έχει δώσει αξιόπιστες διαβεβαιώσεις ότι δεν θα τους αποκτήσει ξανά. Η δήλωση του προέδρου και η νομική διαδικασία κινούνται σε διαφορετικό επίπεδο. Ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένη πιστοποίηση, και αυτή δεν έχει γίνει. Η Άγκυρα, όπως συνήθως, άκουσε μόνο το πρώτο.

Ακολούθησε φάση φιλικών δηλώσεων χωρίς ημερομηνία. Στις 2 Οκτωβρίου 2026 ένας δημοσιογράφος ρώτησε τον Τραμπ τι καθυστερεί την άρση των κυρώσεων CAATSA. Η απάντηση δεν είχε ημερομηνία: «Ο πρόεδρος Ερντογάν είναι φίλος μου. Και θα τον κάνω πάντα χαρούμενο». Λίγες ημέρες αργότερα ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο επιβεβαίωσε ότι ο πρόεδρος θέλει να προχωρήσει η παράδοση των ήδη πληρωμένων αεροσκαφών, αλλά πρόσθεσε: «Μέχρι να εκπληρωθούν αυτές οι προϋποθέσεις, η πώληση δεν μπορεί να προχωρήσει». Στα μέσα Οκτωβρίου το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας επιβεβαίωσε ότι οι επαφές για τα έξι F-35 συνεχίζονται και ότι η Άγκυρα «αναμένει θετική κατάληξη». Ο υφυπουργός Άμυνας Αλπασλάν Καβάκλιογλου είπε ότι το θέμα θα λυθεί «σε σύντομο χρόνο». Η Άγκυρα ακούει το ίδιο «σύντομα» από το 2019.
Το νέο Κογκρέσο και τα όρια του «χαρτιού Τραμπ»
Στο ήδη δύσκολο σκηνικό προστέθηκαν και οι κάλπες. Στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026 οι Δημοκρατικοί κέρδισαν την πλειοψηφία και στη Βουλή των Αντιπροσώπων και στη Γερουσία. Το νέο Κογκρέσο αναλαμβάνει στις 3 Ιανουαρίου 2027, και μαζί του περνούν στους Δημοκρατικούς οι επιτροπές που ελέγχουν τις πωλήσεις όπλων. Ο συνταξιούχος Τούρκος πρέσβης Σελίμ Κουνεράλπ το συνόψισε την επομένη: «Το χαρτί Τραμπ δεν θα μπορεί πια να παιχτεί». Η εικόνα όμως είναι πιο σύνθετη. Για τις κυρώσεις CAATSA ο πρόεδρος διαθέτει, σύμφωνα με την Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου, και μια ειδική εξουσία εξαίρεσης η οποία δεν υπόκειται σε κοινοβουλευτικό έλεγχο, με την προϋπόθεση ότι πιστοποιεί πως δεν αυξάνεται ουσιαστικά ο κίνδυνος για αμερικανικά αμυντικά συστήματα. Η απαγόρευση των F-35 όμως είναι ξεχωριστή διάταξη, το άρθρο 1245. Για να αρθεί, η κυβέρνηση πρέπει να πιστοποιήσει ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον τους S-400 και τον συνοδευτικό εξοπλισμό, ότι έδωσε αξιόπιστες διαβεβαιώσεις πως δεν θα τους αποκτήσει ξανά και ότι δεν απέκτησε άλλο ρωσικό υλικό επικίνδυνο για το F-35, και να περάσουν 90 ημέρες. Οι S-400 εξακολουθούν να βρίσκονται στην Τουρκία, όσο κι αν Άγκυρα και Μόσχα έχουν επιβεβαιώσει ότι συζητούν τη μεταπώλησή τους σε τρίτη χώρα.
Στο μεταξύ η τουρκική Πολεμική Αεροπορία δεν περιμένει μόνο την Ουάσιγκτον, και αυτό είναι το πιο εύγλωττο στοιχείο της υπόθεσης. Τον Οκτώβριο του 2025 η Άγκυρα υπέγραψε συμφωνία με τη Βρετανία για 20 νέα Eurofighter Typhoon, και στις 5 Νοεμβρίου 2026 η BAE Systems ξεκίνησε στο Samlesbury την κατασκευή του εμπρός τμήματος της ατράκτου του πρώτου, με την Airbus να κατασκευάζει το κεντρικό τμήμα στη Γερμανία. Οι παραδόσεις των 20 αεροσκαφών προβλέπονται από το 2030 έως το 2032. Η TUSAŞ εκσυγχρονίζει τα παλαιότερα F-16 με το πρόγραμμα ÖZGÜR, τα πρώτα πρώην βρετανικά C-130J αναμένονται τον Δεκέμβριο και το KAAN περιμένει τους αμερικανικούς κινητήρες του. Για τα Eurofighter, δηλαδή, η κατασκευή του πρώτου τουρκικού αεροσκάφους ξεκίνησε έναν χρόνο μετά την υπογραφή. Για τα F-16, δύο χρόνια μετά την προκαταβολή του 2024, Τούρκοι αναλυτές επισημαίνουν ότι δεν έχει υπογραφεί ακόμη σύμβαση παραγωγής. Η Άγκυρα ζητά ανοιχτά την άρση όλων των κυρώσεων ως αντάλλαγμα για τη «συμμαχική σχέση». Η Ουάσιγκτον απαντά ότι σέβεται τη στρατηγική σημασία της Τουρκίας και παραπέμπει στους όρους του νόμου.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα και γιατί δεν χωρά εφησυχασμός
Στις αμερικανικές πωλήσεις όπλων η δήλωση προθέσεων του Λευκού Οίκου δεν αρκεί χωρίς τις προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος, και η Άγκυρα επέλεξε επανειλημμένα να δώσει βάρος μόνο στην πρώτη. Η Ελλάδα υπέγραψε για 20 F-35 τον Ιούλιο του 2024 και η πρώτη παράδοση στην Ελλάδα προγραμματίζεται για τον Νοέμβριο του 2029, ενώ η Πολεμική Αεροπορία πετά ήδη F-16 Viper από το πρόγραμμα αναβάθμισης 84 αεροσκαφών και Rafale με πυραύλους Meteor. Μέχρι να φτάσουν τα ελληνικά F-35, όμως, η εικόνα στην περιοχή μπορεί να αλλάξει. Μια λύση για τους S-400, που θα άνοιγε τον δρόμο και για την άρση των κυρώσεων CAATSA και για την πιστοποίηση του άρθρου 1245, ή μια υπογραφή για την παραγωγή των 40 F-16 μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα πολύ γρηγορότερα απ’ όσο άλλαξαν τα τελευταία επτά χρόνια. Η τουρκική ουρά για τα αμερικανικά μαχητικά είναι προς το παρόν ακίνητη, όχι κλειστή, και η Αθήνα οφείλει να την παρακολουθεί με τον ψυχρό ρεαλισμό που έλειψε από την Άγκυρα.
Δείτε το βίντεο με την απάντηση Τραμπ για τα τουρκικά F-35
Στο βίντεο του NEMESIS HD παρουσιάζουμε ολόκληρη την απάντηση του Ντόναλντ Τραμπ σε ερώτηση Τουρκάλας δημοσιογράφου για τα F-35, όπου λέει ότι δεν έχει αποφασίσει ακόμη.
Συχνές ερωτήσεις για τα F-16 και τα F-35 της Τουρκίας
Όχι. Η Τουρκία υπέγραψε τη σύμβαση FMS τον Ιούνιο του 2024 και, κατά τον Τούρκο υπουργό Άμυνας, έχει καταβάλει προκαταβολή περίπου 1,4 δισ. δολαρίων, όμως έως τον Νοέμβριο του 2026 δεν έχει παραδοθεί κανένα από τα 40 αεροσκάφη και δεν έχει ανακοινωθεί χρονοδιάγραμμα παραγωγής.
Η κοινοποίηση προς το Κογκρέσο τον Ιανουάριο του 2024 αφορούσε 40 νέα αεροσκάφη και 79 κιτ εκσυγχρονισμού, με ανώτατο όριο αξίας 23 δισ. δολάρια. Τον Νοέμβριο του 2024 η Άγκυρα εγκατέλειψε τα κιτ. Το ποσό των περίπου 7 δισ. δολαρίων που ανέφερε τότε ο υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ αφορά μόνο τα 40 αεροσκάφη με τον οπλισμό τους.
Τα έξι F-35A που κατασκευάστηκαν για την Τουρκία παραμένουν σφραγισμένα σε εγκατάσταση στις ΗΠΑ από το 2019, όταν η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα λόγω των ρωσικών S-400.
Όχι. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, τον Ιούλιο του 2026, ότι οι ΗΠΑ θα άρουν τις κυρώσεις. Έως τον Νοέμβριο του 2026 δεν έχει ανακοινωθεί άρση, και το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας συνεχίζει να τη ζητά.
Σύμφωνα με το άρθρο 1245 του NDAA του οικονομικού έτους 2020, η κυβέρνηση των ΗΠΑ πρέπει να πιστοποιήσει ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον τους S-400 και τον συνοδευτικό εξοπλισμό, ότι έδωσε αξιόπιστες διαβεβαιώσεις πως δεν θα τους αποκτήσει ξανά και ότι δεν απέκτησε άλλο ρωσικό υλικό που θα έθετε σε κίνδυνο το F-35. Η απαγόρευση μπορεί να αρθεί 90 ημέρες μετά την πιστοποίηση. Τον Ιούλιο του 2026 το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενημέρωσε το Κογκρέσο ότι η Τουρκία δεν έχει εκπληρώσει τις προϋποθέσεις.
Σχετικές αναλύσεις
- F-16 Block 70/72: Το νεότερο F-16, σε τι διαφέρει από το ελληνικό F-16V Viper και ποιες χώρες το παραλαμβάνουν
- F-35 Ελλάδα: Η σύμβαση, οι παραδόσεις, η Ανδραβίδα και τα όπλα των ελληνικών μαχητικών 5ης γενιάς
- Πρώην Τούρκος πρέσβης: Η Άγκυρα πρέπει να ξεχάσει τα F-35, φοβάται ότι δέχθηκε πλήγμα και το KAAN
- Eurofighter για την Τουρκία: Άρχισε η συναρμολόγηση του πρώτου μαχητικού στη Βρετανία





