Οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή κλονίζονται συθέμελα μετά τις καταιγιστικές δηλώσεις του Αμερικανού Πρόεδρου Ντόναλντ Τραμπ από την Άγκυρα. Στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, η συνάντηση του Αμερικανού ηγέτη με τον Τούρκο ομόλογό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατέδειξε μια ριζική μεταστροφή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, η οποία δημιουργεί σοβαρότατα τετελεσμένα και έντονη ανησυχία σε Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ.
Η πιο ηχηρή και ανησυχητική είδηση της συνάντησης είναι η ξεκάθαρη δέσμευση του Ντόναλντ Τραμπ για την πλήρη άρση των οικονομικών και αμυντικών κυρώσεων που είχαν επιβληθεί στην Τουρκία μέσω του νόμου CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act). «Ήρθε η ώρα. Δεν θέλουμε να επιβάλλουμε κυρώσεις σε φίλους. Θα αφαιρέσουμε τις κυρώσεις», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός Πρόεδρος, αψηφώντας πλήρως τις πάγιες αντιρρήσεις του Κογκρέσου αλλά και τις ανησυχίες των παραδοσιακών συμμάχων της Ουάσιγκτον στην περιοχή.
Η απόφαση αυτή ανοίγει διάπλατα την πόρτα για την επανεξέταση της πώλησης των stealth μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς F-35 στην Άγκυρα. Ο Ντόναλντ Τραμπ υπογράμμισε ότι η κυβέρνησή του εργάζεται ήδη στενά με τον Υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, τον Υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και τον Υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ για την ταχεία οριστικοποίηση αυτής της κίνησης. Η εξέλιξη αυτή επιχειρεί να ανατρέψει την απόφαση του 2019, όταν η Τουρκία είχε αποβληθεί από το πρόγραμμα των F-35 λόγω της προμήθειας του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος S-400.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η στρατηγική αυτή αναδίπλωση του Λευκού Οίκου συνιστά έναν αμυντικό και διπλωματικό εφιάλτη. Η πιθανή απόκτηση των F-35 από την τουρκική πολεμική αεροπορία απειλεί να ανατρέψει πλήρως την ισορροπία ισχύος στο Αιγαίο, ακυρώνοντας το πλεονέκτημα αεροπορικής υπεροχής που επεδίωκε να εξασφαλίσει η Αθήνα. Η Ελληνοαμερικανίδα Βουλευτής των Δημοκρατικών, Ντίνα Τάιτους, αντέδρασε σφοδρά, τονίζοντας ότι το Κογκρέσο απαγόρευσε τις πωλήσεις για συγκεκριμένους λόγους, όπως η παράνομη κατοχή της Κύπρου και οι ευθείες απειλές κατά της κυριαρχίας της Ελλάδας. Η ίδια κάλεσε την ηγεσία του σώματος, τους Χακίμ Τζέφρις και Στιβ Σκαλίζ, να καταθέσουν άμεσα Κοινό Ψήφισμα Αποδοκιμασίας για να μπλοκάρουν την πώληση.
Το Ισραήλ βρίσκεται εξίσου σε κατάσταση ύψιστου συναγερμού. Ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου εξέφρασε την κατηγορηματική του αντίθεση, προειδοποιώντας ότι η στρατιωτική ενίσχυση της Άγκυρας υπονομεύει άμεσα το ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα του Τελ Αβίβ, το οποίο η αμερικανική νομοθεσία είναι υποχρεωμένη να διαφυλάσσει. Η ανησυχία εντείνεται λόγω της ακραίας αντι-ισραηλινής ρητορικής του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος έχει εξισώσει τις επιχειρήσεις στη Λωρίδα της Γάζας με τις πρακτικές των Ναζί κατά το Ολοκαύτωμα.
Ο Ντόναλντ Τραμπ προσπάθησε να υποβαθμίσει τις ισραηλινές ανησυχίες, ισχυριζόμενος μάλιστα ότι η Τουρκία δεν ενεπλάκη σε μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση κατά του Ισραήλ λόγω της δικής του προσωπικής παρέμβασης. Παράλληλα, όταν ρωτήθηκε για τους κινδύνους που εγκυμονεί η παρουσία των ρωσικών S-400, ο Αμερικανός Πρόεδρος απάντησε προκλητικά: «Δεν έχω ανησυχίες για τίποτα», προσθέτοντας ότι η Τουρκία αποδείχθηκε «πολύ πιο πιστή από άλλες παραδοσιακές χώρες».
Παρά τον ενθουσιασμό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος δήλωσε βέβαιος ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος «κρατά πάντα τον λόγο του» αναφορικά με την υπόσχεση παράδοσης πέντε μαχητικών F-35, η κυβέρνηση των ΗΠΑ θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα ισχυρό νομοθετικό τείχος. Ήδη, μια δικομματική ομάδα δέκα βουλευτών ανάμεσα στους οποίους οι Γκας Μπιλιράκης, Νικόλ Μαλλιωτάκη, Μάικ Λόουλερ και Μπραντ Σέρμαν απέστειλε επιστολή αντιδρώντας στα σχέδια του Λευκού Οίκου. Επιπλέον, ο νόμος για την Εθνική Άμυνα (NDAA) αφήνει μετέωρα τα έξι τουρκικά F-35 που παραμένουν αποθηκευμένα θεωρητικά στις ΗΠΑ, παρά τα 1,7 δισεκατομμύρια δολάρια που έχει ήδη καταβάλει η Άγκυρα, καθώς απαγορεύει ρητά τη μεταβίβασή τους όσο η Τουρκία έχει στην κατοχή της το ρωσικό σύστημα.
Η συνάντηση στην Άγκυρα επιβεβαίωσε ότι η προσωπική διπλωματία του Ντόναλντ Τραμπ τείνει να παρακάμψει τις παραδοσιακές γεωπολιτικές συμμαχίες, δημιουργώντας ένα εξαιρετικά επικίνδυνο και αβέβαιο σκηνικό για τα εθνικά συμφέροντα της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ.
