Οι δηλώσεις του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν τις τελευταίες ημέρες ανέδειξαν με σαφήνεια ότι η προσέγγιση Άγκυρας – Ουάσινγκτον, παρά τις συναντήσεις Ερντογάν – Τραμπ στον Λευκό Οίκο, σκοντάφτει στο Κογκρέσο των ΗΠΑ. Η αμερικανική νομοθετική εξουσία λειτουργεί ως κύριο ανάχωμα για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 και για την προμήθεια κινητήρων για το εγχώριο μαχητικό KAAN καθώς όπως έχει δηλώσει υπερασπίζεται τόσο το συμφέρον των ΗΠΑ (CAATSA/S-400) όσο και το συμφέρον της Ελλάδας, της Κύπρου αλλά και του Ισραήλ.
Το μπλοκάρισμα στο Τουρκικό μαχητικό KAAN
Ο Φιντάν επιβεβαίωσε ότι οι άδειες για την προμήθεια κινητήρων F110 από τις ΗΠΑ παραμένουν «μπλοκαρισμένες» στο Κογκρέσο. Χωρίς αυτούς τους κινητήρες, οι πρώτες εκδόσεις του μαχητικού KAAN δεν μπορούν να πετάξουν επιχειρησιακά, μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του εγχώριου κινητήρα TF-35000.
Η τουρκική κυβέρνηση βλέπει αυτήν την καθυστέρηση όχι μόνο ως τεχνικό πρόβλημα, αλλά ως πολιτικό μήνυμα: η Ουάσινγκτον διατηρεί το δικαίωμα να επιβραδύνει το τουρκικό πρόγραμμα, παρά τις όποιες διμερείς συνεννοήσεις σε επίπεδο ηγετών.
Το αδιέξοδο με το F-35
Η Άγκυρα συνεχίζει να ζητά την επιστροφή της στο πρόγραμμα F-35, επικαλούμενη τα οικονομικά και βιομηχανικά δικαιώματα που απέκτησε κατά την αρχική συμμετοχή της. Ο Φιντάν μίλησε για «δικαιώματα που έχουμε αποκτήσει» και τα οποία δεν μπορούν να αγνοηθούν.
Ωστόσο, οι Αμερικανοί νομοθέτες αντιδρούν. Το κύριο εμπόδιο παραμένει η διατήρηση των ρωσικών συστημάτων S-400 στην Τουρκία, που θεωρούνται ασύμβατα με την ασφάλεια του F-35 αλλά και οι απειλές σε Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ.
Οι αντιδράσεις στο Κογκρέσο
Η αμερικανική Γερουσία και η Βουλή των Αντιπροσώπων έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες που δείχνουν ξεκάθαρα τη διάθεση «φρένου» απέναντι στην Άγκυρα:
Επιστολή βουλευτών στις 25 Σεπτεμβρίου
Διμερής ομάδα μελών του Κογκρέσου απέστειλε επιστολή προς τα Υπουργεία Εξωτερικών και Άμυνας των ΗΠΑ, απαιτώντας να “παγώσουν” οι διαπραγματεύσεις για πώληση αμερικανικών μαχητικών στην Τουρκία. Όπως ανέφεραν, κάθε τέτοια κίνηση χωρίς την τήρηση των νομικών απαιτήσεων «θα παραβίαζε αμερικανικούς νόμους και θα υπονόμευε την εθνική ασφάλεια».
Παρέμβαση του James Lankford
Ο Γερουσιαστής James Lankford ζήτησε την πλήρη απομάκρυνση της Τουρκίας από την αλυσίδα παραγωγής του F-35, τονίζοντας ότι η αγορά των S-400 την καθιστά μη αξιόπιστο εταίρο.
Το “μπλόκο” του Jim Risch
Ο Γερουσιαστής Jim Risch, Πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων, δήλωσε:
«Έγώ τα μπλοκάρω και θα συνεχίσω να βάζω αυτό το εμπόδιο για πολλούς διαφορετικούς λόγους. Όσα αεροσκάφη F-35 αγόρασε και πλήρωσε η Τουρκία, εξακολουθούν να βρίσκονται στις ΗΠΑ».
Οι τοποθετήσεις αυτές δείχνουν ότι, πέρα από τη στάση της κυβέρνησης Τραμπ, το Κογκρέσο παραμένει αποφασισμένο να μην εγκρίνει επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 ούτε να επιτρέψει αθόρυβα προμήθειες κρίσιμων τεχνολογιών.
Ένα «συστημικό πρόβλημα»
Ο Φιντάν περιέγραψε την κατάσταση ως «μεγάλο συστημικό πρόβλημα» στις σχέσεις δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ. Η Άγκυρα θεωρεί ότι η ύπαρξη νομικών και τεχνικών περιορισμών από το Κογκρέσο δείχνει έλλειψη εμπιστοσύνης και δημιουργεί προηγούμενο για τη συνοχή της Συμμαχίας. Μάλιστα απείλησε ότι αν δεν βρεθεί λύση η Τουρκία θα κοιτάξει να συνεργαστεί με άλλες δυνάμεις.
Συμπέρασμα
Παρά τις θετικές δηλώσεις Ερντογάν μετά τη συνάντηση με τον Τραμπ, η πραγματικότητα είναι διαφορετική:
- Το Κογκρέσο εξακολουθεί να μπλοκάρει τα F-35.
- Καθυστερεί τις άδειες κινητήρων για το KAAN.
- Υπογραμμίζει ότι όσο η Τουρκία διατηρεί τους S-400, δεν θα έχει πρόσβαση σε τεχνολογία αιχμής των ΗΠΑ.
Η αμερικανική νομοθετική εξουσία αποδεικνύεται ο καθοριστικός παράγοντας, μετατρέποντας την προσέγγιση Άγκυρας – Ουάσινγκτον σε ένα δύσκολο και αβέβαιο εγχείρημα.
