Το Ισραήλ βρίσκεται σε κατάσταση επιφυλακής μετά την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ να επαναφέρει τις διεθνείς κυρώσεις στο Ιράν μέσω του μηχανισμού κυρώσεων «snapback» μετά από δέκα χρόνια, ενισχύοντας τις ανησυχίες στην Ιερουσαλήμ για πιθανή επιτάχυνση του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.
Σχέδια για ενδεχόμενο πλήγμα
Σύμφωνα με ισραηλινά μέσα, η ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία έχει καταρτίσει σενάρια δράσης και προετοιμάζει μαχητικά αεροσκάφη για πιθανό νέο ισχυρό στρατιωτικό πλήγμα κατά ιρανικών στόχων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ενημερωθεί για τις κινήσεις και εμφανίζονται επίσης έτοιμες να επέμβουν εφόσον απαιτηθεί καθώς ανησυχούν ότι το Ιράν μπορεί να απαντήσει με επανέναρξη των διαδικασιών εμπλουτισμού ουρανίου.
Τι είναι οι «snapback» κυρώσεις
Ο μηχανισμός «snapback» θεσπίστηκε με το Ψήφισμα 2231 του ΟΗΕ το 2015, το οποίο ενσωμάτωσε τη διεθνή συμφωνία JCPOA για τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Προβλέπει την αυτόματη επαναφορά όλων των προηγούμενων κυρώσεων, εφόσον κάποιο συμβαλλόμενο μέρος διαπιστώσει σοβαρή παραβίαση από πλευράς Ιράν.
Οι κυρώσεις που επανέρχονται περιλαμβάνουν απαγόρευση πώλησης όπλων, περιορισμούς σε βαλλιστικές δραστηριότητες, πάγωμα περιουσιακών στοιχείων και ταξιδιωτικούς περιορισμούς σε αξιωματούχους και οργανισμούς. Πρόκειται για μέτρο που δεν μπορεί να μπλοκαριστεί από μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, καθώς η διαδικασία είναι σχεδιασμένη ώστε να υπερβαίνει την άσκηση βέτο.
Η ενεργοποίηση του μηχανισμού
Τον Αύγουστο, η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο (η λεγόμενη ομάδα «E3») κατήγγειλαν επίσημα ότι το Ιράν παραβιάζει τις δεσμεύσεις του στη συμφωνία JCPOA, επικαλούμενες εμπλουτισμό ουρανίου πέρα από τα επιτρεπτά όρια και περιορισμένη συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA).
Η διαδικασία των 30 ημερών ολοκληρώθηκε χωρίς να υπάρξει απόφαση που θα διατηρούσε την άρση των κυρώσεων. Έτσι, στα τέλη αυτού του Σεπτεμβρίου, οι παλαιότερες κυρώσεις του ΟΗΕ τέθηκαν ξανά σε ισχύ. Ρωσία και Κίνα προσπάθησαν να μπλοκάρουν την κίνηση, χαρακτηρίζοντάς την «παράνομη», ωστόσο η πρότασή τους απορρίφθηκε.
Η επαναφορά των κυρώσεων αυξάνει την οικονομική και πολιτική πίεση στο Ιράν. Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι μπορεί να περιορίσει περαιτέρω τη συνεργασία της με τον IAEA, ενώ Ιρανοί βουλευτές έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT).
Ισραηλινοί αξιωματούχοι ασφαλείας θεωρούν ότι η ιρανική ηγεσία βρίσκεται σε κατάσταση νευρικότητας, κάτι που αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων εκτιμήσεων και ενδεχόμενης κλιμάκωσης. «Το Ιράν εξακολουθεί να είναι δύναμη. Ο Χαμενεΐ θα μπορούσε να αποφασίσει αύριο το πρωί να τρέξει προς την απόκτηση της βόμβας με κάθε κόστος», σημείωσε ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος.
Το γεωπολιτικό διακύβευμα
Η ενεργοποίηση του μηχανισμού «snapback» λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τη λήξη του επαναφέρει το ιρανικό ζήτημα στο επίκεντρο της διεθνούς διπλωματίας. Δυτικές δυνάμεις θεωρούν την επαναφορά κυρώσεων εργαλείο πίεσης για επιστροφή της Τεχεράνης σε διαπραγματεύσεις, ενώ η Ρωσία και η Κίνα υπογραμμίζουν τον κίνδυνο περαιτέρω αποσταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή.
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, παραμένει σε πολεμική ετοιμότητα, ενισχύοντας τον φόβο ότι η σύγκρουση με το Ιράν μπορεί να περάσει από το διπλωματικό στο στρατιωτικό επίπεδο.
