Εξοπλιστικό Ουίσκι: Τα Δελταπτέρυγα πεθαίνουν στα 20 τους | Το άδοξο τέλος των Mirage 2000-5 που κανείς δεν θέλει να υπογράψει

Στη σειρά «Εξοπλιστικό Ουίσκι» έχουμε συνηθίσει να φιλοξενούμε θέματα που δεν συζητιούνται νηφάλια: θέλουν ένα δυνατό ουίσκι στο χέρι. Το σημερινό θέμα δεν σηκώνει απλό ποτήρι. Θέλει single malt, σκέτο, και κατά προτίμηση διπλό.

Τα Mirage 2000-5 της Πολεμικής Αεροπορίας δεν φτάνουν στο τέλος τους επειδή γέρασαν. Φτάνουν στο τέλος τους επειδή κανείς δεν έχει αποφασίσει τι θα γίνει μαζί τους την επόμενη μέρα. Το τελευταίο από τα 601 Mirage 2000 που κατασκεύασε ποτέ η Dassault Aviation παραδόθηκε στην Τανάγρα στις 23 Νοεμβρίου 2007, σε τελετή με τον Γάλλο υπουργό Άμυνας Ερβέ Μορέν και τον Αρχηγό της Γαλλικής Αεροπορίας. Η γραμμή παραγωγής έκλεισε με ελληνικά αεροσκάφη. Δεκαεννέα χρόνια αργότερα, και ενώ τα 15 νέα αεροσκάφη της παραγγελίας του 2000 βρίσκονται μόλις στη μέση της ζωής τους, η τεχνική υποστήριξή τους λήγει το 2027 και ο υπουργός Εθνικής Άμυνας έχει δηλώσει δημόσια ότι πρέπει να πουληθούν. Αγοραστής δεν έχει βρεθεί, και σχέδιο για το τι θα γίνει αν δεν βρεθεί δεν έχει παρουσιαστεί πουθενά. Ένα μαχητικό σχεδιάζεται να πετά τρεις και τέσσερις δεκαετίες. Τα νεότερα ελληνικά Δελταπτέρυγα κινδυνεύουν να σβήσουν στα είκοσι τους, χωρίς να αποδώσουν ούτε την αξία τους.

Η επένδυση του 2000 και ο στόλος που έμεινε μισός

Η ιστορία των Δελταπτέρυγων στην Πολεμική Αεροπορία ξεκινά το 1988, με την άφιξη των 40 Mirage 2000EG/BG στην 114 Πτέρυγα Μάχης. Αυτά τα αεροσκάφη σήκωσαν μεγάλο μέρος του βάρους των αναχαιτίσεων στο Αιγαίο για δύο δεκαετίες και βρέθηκαν στο κέντρο του επεισοδίου της Χίου τον Οκτώβριο του 1996. Το 2000 η Αθήνα αποφάσισε το επόμενο βήμα: 15 νέα Mirage 2000-5 Mk2, δέκα μονοθέσια -5EG και πέντε διθέσια -5BG, και αναβάθμιση 10 από τα υπάρχοντα EGM στο ίδιο πρότυπο, με κιτ της Dassault και εργασίες στην ΕΑΒ. Μαζί ήρθαν το ραντάρ RDY-2, οι πύραυλοι MICA και ο πύραυλος κρουζ SCALP-EG, που έδωσε στην Πολεμική Αεροπορία δυνατότητα κρούσης σε βάθος από απόσταση ασφαλείας. Ήταν μια επένδυση σχεδιασμένη για στόλο που θα πετούσε τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του 2030.

Το λάθος όμως είχε ήδη γίνει στον σχεδιασμό. Από τα 40 αρχικά αεροσκάφη αναβαθμίστηκαν μόνο τα 10, όπως είχαμε επισημάνει και στην ανάλυσή μας του 2023. Η Πολεμική Αεροπορία βρέθηκε έτσι με δύο στόλους Mirage 2000 σε δύο διαφορετικά πρότυπα, με διαφορετικά ανταλλακτικά, διαφορετικό λογισμικό και διαφορετική εκπαίδευση. Ο ένας στόλος ήταν σύγχρονος, ο άλλος είχε ημερομηνία λήξης. Τα 2000-5 πέρασαν στην 331 Μοίρα «Θησεύς» στην Τανάγρα.

Το déjà vu των Mirage 2000EGM/BGM: 18 αεροσκάφη χωρίς αγοραστή

Για να καταλάβει κανείς τι απειλεί τα 2000-5, αρκεί να κοιτάξει τι έγινε με τους προκατόχους τους. Όταν τον Ιανουάριο του 2022 προσγειώθηκαν τα πρώτα Rafale στην Τανάγρα, η 332 Μοίρα «Γεράκι» άφησε τα Mirage 2000EGM/BGM και τα αεροσκάφη αποσύρθηκαν μέσα στη χρονιά, μετά από περισσότερα από τριάντα χρόνια υπηρεσίας. Ήδη από τον Οκτώβριο του 2020 ο αείμνηστος  επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Στρατηγός Μιχάλης Κωσταράκος είχε γράψει ότι «δεν είναι εποχή να αποσύρουμε αεροσκάφη» και ότι «η άμυνα δεν έρχεται σε οικονομική συσκευασία». Η απόσυρση έγινε, αλλά σχέδιο διάσωσης δεν υπήρξε.

Τα 18 Mirage 2000EGM/BGM που απέμειναν παρέμειναν αποθηκευμένα. Το 2024 ο ινδικός Τύπος έγραψε ότι προσφέρθηκαν στην Ινδία με έκπτωση, κυρίως ως πηγή ανταλλακτικών για τον δικό της στόλο Mirage 2000, και καμία πώληση δεν έχει ανακοινωθεί από τότε. Ένα αεροσκάφος που μένει στο έδαφος χωρίς υποστήριξη χάνει αξία κάθε μήνα. Τα εξαρτήματα με χρονικό όριο λήγουν, οι πιστοποιήσεις παύουν να ισχύουν και ο κανιβαλισμός για ανταλλακτικά κάνει την επαναφορά του σε πτητική κατάσταση όλο και πιο ακριβή. Αυτός είναι ο δρόμος που ανοίγει και για τα 2000-5 αν φτάσουμε στο 2027 χωρίς απόφαση.

Το «πωλητήριο» του 2024 και η προθεσμία του 2027

Τον Μάρτιο του 2024 ο Νίκος Δένδιας έβαλε δημόσια «πωλητήριο» στα Mirage 2000-5. Στην Πάτρα είπε ότι η Ελλάδα θα πάει σε τρεις βασικούς τύπους, F-16 Viper, Rafale και F-35, και ότι «θα προσπαθήσουμε να πουλήσουμε και τα F-16 Block 30 και τα Mirage 2000-5», γιατί κάθε παλαιότερος τύπος σημαίνει ξεχωριστή γραμμή συντήρησης. Πρόσθεσε ότι «τα παλιά μας αεροπλάνα δεν μπορούν να μπουν σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα» της διασύνδεσης και ότι η τεχνολογία που χρειάζεται «είναι πανάκριβη για να τη δημιουργήσουμε». Η λογική της ομογενοποίησης είναι σωστή και την είχαμε σχολιάσει τότε. Το πρόβλημα είναι η σειρά των κινήσεων. Ανακοινώνοντας την πώληση πριν υπάρξει αγοραστής, ο πωλητής δείχνει σε κάθε υποψήφιο ότι πρέπει να πουλήσει, και μάλιστα πριν λήξει η υποστήριξη.

Από τότε η υπόθεση κινείται χωρίς κατεύθυνση. Τον Ιούνιο του 2024 ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ερωτηθείς από το Bloomberg για μεταφορά Mirage στην Ουκρανία, απάντησε ότι η Ελλάδα δεν θα κάνει τίποτα που θα υποβάθμιζε τις αμυντικές της δυνατότητες και ότι, για μαχητικά αεροσκάφη, «δεν είμαστε εκεί» (όπως είχαμε μεταδώσει). Οι συζητήσεις με την Ινδία δεν απέδωσαν, ενώ η Καθημερινή έγραψε τον Οκτώβριο του 2025 για πιέσεις συμμάχων του ΝΑΤΟ ώστε τα αεροσκάφη να μεταπωληθούν μέσω τρίτων στην Ουκρανία, όπου ήδη πετούν τα γαλλικά Mirage 2000-5F. Τον Απρίλιο του 2026 γαλλικά και ελληνικά δημοσιεύματα περιέγραψαν γαλλική πρόταση για μεταφορά του ελληνικού στόλου στο Κίεβο με αντάλλαγμα καλύτερους όρους για νέα Rafale. Επίσημη ελληνική θέση δεν έχει ανακοινωθεί.

Την ίδια ώρα, οι υποδομές υποστήριξης σχεδιάζονται σαν να έχουν τα Mirage 2000-5 μέλλον. Στις 7 Μαΐου 2025 η ΕΑΒ υπέγραψε σύμβαση για τη διαμόρφωση κτιρίων όπου θα λειτουργούν τα συνεργεία συντήρησης των εκτοξευτών πυραύλων (Missile Launchers) και των φιαλών υψηλής πίεσης των μαχητικών M2000-5 και Rafale, σύμφωνα με τις τεχνικές απαιτήσεις της MBDA. Η σύμβαση τροποποιήθηκε στις 20 Απριλίου 2026 με πρόσθετες εργασίες ύψους 59.466,35 ευρώ (Διαύγεια, ΑΔΑ ΨΕΡΖ469Η1Γ-ΨΝΛ). Το ποσό είναι μικρό, αλλά δείχνει την αντίφαση. Στο υπόστεγο τα Mirage 2000-5 υπολογίζονται ακόμη ως ενεργό όπλο, ενώ στο υπουργικό γραφείο είναι προς πώληση.

Οι πολιτικές ευθύνες: τέσσερις δεκαετίες αγορών χωρίς σχέδιο κύκλου ζωής

Η ευθύνη δεν ανήκει σε έναν υπουργό ούτε σε μία κυβέρνηση. Το «εξοπλιστικό του αιώνα» του 1985, με τα 40 F-16 και τα 40 Mirage 2000, ήταν πολιτική επιλογή ισορροπίας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Παρίσι. Ήταν θεμιτή επιλογή, αλλά δημιούργησε από την αρχή δύο παράλληλες αλυσίδες εφοδιασμού. Η κυβέρνηση του 2000 αποφάσισε να αγοράσει νέα 2000-5 και να αναβαθμίσει μόνο το ένα τέταρτο του παλαιού στόλου, αφήνοντας τα υπόλοιπα αεροσκάφη του παλαιού στόλου χωρίς μέλλον. Τον Δεκέμβριο του 2019 η ΓΔΑΕΕ υπέγραψε με τις Dassault Aviation, Thales DMS France και Safran Aircraft Engines νέα σύμβαση για τον στόλο των Mirage 2000-5. Λιγότερο από έναν χρόνο αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 2020, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την αγορά των Rafale χωρίς να πει τι θα γίνει με τα Mirage. Το 2024 ακολούθησε το δημόσιο «πωλητήριο» χωρίς αγοραστή.

Ο κοινός παρονομαστής είναι ότι η Ελλάδα αποφασίζει εξοπλισμούς ανά πλατφόρμα και όχι ανά στόλο. Δεν υπάρχει δημοσιευμένο σχέδιο που να λέει πότε μπαίνει ένα αεροσκάφος, πότε εκσυγχρονίζεται, πότε αποσύρεται και πώς διατίθεται. Η Επιτροπή Εξοπλιστικών Προγραμμάτων και Συμβάσεων της Βουλής γνωμοδοτεί για τις αγορές, αλλά δεν καλείται να εξετάσει ένα σχέδιο αποσύρσεων και διάθεσης. Έτσι, αεροσκάφη που αγοράστηκαν με δημόσιο χρήμα βγαίνουν από την υπηρεσία χωρίς κανείς να λογοδοτεί για την αξία που χάθηκε. Τα 18 EGM/BGM που μένουν αποθηκευμένα είναι το πρώτο τέτοιο κόστος. Τα 2000-5 θα είναι το δεύτερο, και πολύ μεγαλύτερο, αν η ιστορία επαναληφθεί.

Σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας πριν σβήσουν οι κινητήρες

Το πρώτο βήμα είναι μια ημερομηνία. Η Αθήνα πρέπει να αποφασίσει τώρα, και όχι το 2027, ανάμεσα σε δύο δρόμους. Ο πρώτος είναι μια γέφυρα υποστήριξης περιορισμένου εύρους έως το 2029-2030, με τα αεροσκάφη σε ρόλο φορέα SCALP-EG και MICA δίπλα στα Rafale, όπως είχαμε προτείνει στην ανάλυσή μας για τον κίνδυνο déjà vu. Ο δεύτερος είναι μια πώληση με προθεσμία, όσο τα αεροσκάφη έχουν ακόμη υποστήριξη, ώρες πτήσης και πιστοποιήσεις. Και στους δύο δρόμους, η τελευταία πτήση πρέπει να είναι απόφαση της Πολεμικής Αεροπορίας και όχι αποτέλεσμα μιας σύμβασης που έληξε.

Αν επιλεγεί η πώληση, πρέπει να γίνει ως πακέτο, με ανταλλακτικά, επίγειο εξοπλισμό, τεκμηρίωση και εκπαίδευση, και με ρόλο για την ΕΑΒ στην υποστήριξη του νέου χρήστη. Αν η Γαλλία προτείνει πράγματι ανταλλαγή με νέα Rafale, η Ελλάδα πρέπει να τη διαπραγματευτεί ως μετρήσιμη πίστωση στην τιμή και όχι ως πολιτική χάρη. Ο ίδιος ο υπουργός είχε πει το 2024 ότι ο στόλος των Rafale πρέπει να ενισχυθεί και να φτάσει τα 30 αεροσκάφη. Η συνέχεια των Δελταπτέρυγων δεν χρειάζεται να σπάσει, γιατί το Rafale είναι κι αυτό δελταπτέρυγο, με εμπρόσθια πτερύγια (canards). Φυσική κατάληξη είναι να γίνει η 331 Μοίρα η δεύτερη Μοίρα Rafale στην Τανάγρα και να κρατήσει τους χειριστές και τους τεχνικούς της, που είναι και το πιο δυσαναπλήρωτο κεφάλαιό της.

Τέλος, απαιτείται διαφάνεια. Η Βουλή πρέπει να ενημερωθεί για το σχέδιο απόσυρσης και διάθεσης των Mirage 2000-5 όπως ενημερώνεται για κάθε αγορά, με χρονοδιάγραμμα, κόστος και εναλλακτικές. Τα Mirage 2000-5 μπορούν να φύγουν με δύο τρόπους: με τελετή, αγοραστή και διάδοχο, ή όπως τα EGM, αποθηκευμένα και ξεχασμένα, χάνοντας αξία κάθε μήνα. Η διαφορά δεν θα κριθεί στο υπόστεγο, αλλά στο υπουργικό γραφείο.

Σχετικές αναλύσεις: Η δύσκολη μοίρα του γάλλου μαχητή της ΠΑ: Τα Mirage 2000-5 και ο κίνδυνος déjà vu των EGM/BGM · SCALP-EG: Ο πύραυλος κρουζ των Rafale και των Mirage 2000-5 · Χίος, 8 Οκτωβρίου 1996: Ανατομία της αερομαχίας Mirage 2000 και F-16D · Mirage 2000: Η ιστορία του μαχητικού

Συχνές ερωτήσεις για τα Mirage 2000-5 της Πολεμικής Αεροπορίας