Η αναβάθμιση των 19 AH-64A Apache της Αεροπορίας Στρατού αποτελεί ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα προγράμματα εκσυγχρονισμού παλαιότερου οπλικού συστήματος που βρίσκονται αυτή την περίοδο σε εξέλιξη στις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Η σημασία του δεν περιορίζεται στην αναβάθμιση παλαιών ηλεκτροοπτικών συστημάτων ούτε στην προσθήκη ενός ακόμη κατευθυνόμενου όπλου. Η συνεργασία με την Elbit Systems και η παράλληλη ένταξη του SPIKE NLOS της Rafael ανοίγουν για τα ελληνικά Apache έναν δρόμο που παρουσιάζει ιδιαίτερες ομοιότητες με τη φιλοσοφία που ακολούθησε επί δεκαετίες το Ισραήλ για τα δικά του ελικόπτερα AH-64A Peten.
- Τι προβλέπει το πρόγραμμα που υλοποιεί σήμερα η Ελλάδα
- SPIKE NLOS: Από τον παραδοσιακό αντιαρματικό ρόλο σε κρούση από μεγάλη απόσταση
- Το επόμενο βήμα βρίσκεται στο ισραηλινό AH-64A Peten
- Από τα ηλεκτροοπτικά σε ένα ελληνικό Apache με περισσότερους «αισθητήρες»
- Αυτοπροστασία και δικτύωση: Εκεί βρίσκεται η επόμενη μεγάλη ανάγκη
- Το ισραηλινό παράδειγμα δείχνει και κάτι άλλο: Το Apache δεν είναι μόνο αντιαρματικό ελικόπτερο
- Η χρήση του SPIKE NLOS από τα ίδια τα ισραηλινά Apache δείχνει τον δρόμο
- Από την πρώτη ελληνική αναβάθμιση σε μια μελλοντική «εθνική» διαμόρφωση Apache
- Σύγκρουση δύο επιχειρησιακών λογικών
- Συμπέρασμα: Το σημερινό πρόγραμμα πρέπει να ιδωθεί ως αρχή και όχι ως ταβάνι
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποφασιστεί η μετατροπή των ελληνικών AH-64A στην ισραηλινή διαμόρφωση ούτε ότι το υφιστάμενο πρόγραμμα περιλαμβάνει όλα τα συστήματα που έχουν εγκατασταθεί κατά καιρούς στα ισραηλινά Apache.
Η σύγκριση αφορά πρωτίστως τη λογική εξέλιξης μιας παλαιότερης αλλά ακόμη πολύτιμης πλατφόρμας. Αντί ένα ελικόπτερο να θεωρηθεί τεχνολογικά «κλειστό» επειδή δεν μπορεί οικονομικά να μετατραπεί στην τελευταία εργοστασιακή έκδοση, μπορεί να συνεχίσει να εξελίσσεται με νέα ηλεκτρονικά, αισθητήρες, επικοινωνίες, συστήματα αυτοπροστασίας και οπλισμό, αποκτώντας νέους ρόλους που δεν είχαν προβλεφθεί όταν κατασκευάστηκε.
Αυτό ακριβώς έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα. Το σημερινό πρόγραμμα μπορεί να αντιμετωπιστεί όχι ως το τέλος της εξέλιξης των AH-64A, αλλά ως η δημιουργία μιας τεχνικής και επιχειρησιακής βάσης πάνω στην οποία θα μπορούσε μελλοντικά να οικοδομηθεί μια πολύ βαθύτερη αναβάθμιση ισραηλινού τύπου. Το Ισραήλ έχει ήδη αποδείξει ότι το AH-64A μπορεί να δεχθεί πολύ περισσότερες παρεμβάσεις από μια απλή αντικατάσταση αισθητήρων, μετατρέποντας τα Peten σε ιδιαίτερα προσαρμοσμένα ελικόπτερα με εγχώρια ηλεκτρονικά, πρόσθετα συστήματα αυτοπροστασίας, νέες επικοινωνίες και ισραηλινά όπλα.
Τι προβλέπει το πρόγραμμα που υλοποιεί σήμερα η Ελλάδα
Η σημερινή ελληνική προσπάθεια έχει σαφώς καθορισμένο αντικείμενο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί στο εξωτερικό, έχει εγκριθεί η αναβάθμιση 19 AH-64A από την Elbit Systems, με το σχετικό σκέλος του προγράμματος να αποτιμάται περίπου στα 40 εκατ. ευρώ. Παράλληλα εγκρίθηκε η προμήθεια 100 SPIKE NLOS για την Αεροπορία Στρατού, αξίας περίπου 45 εκατ. ευρώ, ενώ εννέα από τα 19 AH-64A προβλέπεται να είναι έτοιμα ανα πάσα στιγμή για τη μεταφορά και χρήση του εκτοξευτή (δυνατότητα τοποθέτησης σε όλα τα αναβαθμισμένα) των SPIKE.
Ένα σημαντικό ορόσημο καταγράφηκε τον Ιούνιο του 2026, όταν η Elbit Systems έλαβε από την Εθνική Στρατιωτική Αρχή Αξιοπλοΐας το Στρατιωτικό Πιστοποιητικό Οργανισμού Σχεδίασης και το Στρατιωτικό Συμπληρωματικό Πιστοποιητικό Τύπου που αφορούν την αναβάθμιση των ηλεκτροοπτικών συστημάτων των ελληνικών AH-64A. Η ίδια η ισραηλινή εταιρεία ανέφερε ότι με τις συγκεκριμένες πιστοποιήσεις ολοκληρώνεται το τρέχον έργο και έκανε ειδική αναφορά στην προοπτική περαιτέρω συνεργασίας με την Ελλάδα. Πρόκειται για σημαντική λεπτομέρεια, καθώς επιβεβαιώνει με σαφήνεια το αντικείμενο της σημερινής αναβάθμισης,
Δεν αποκτούν αυτομάτως όλες τις δυνατότητες ενός σύγχρονου AH-64E αλλά το στοχευμένο και σχετικά οικονομικό εξαιρετικό πρόγραμμα που επιλέχθηκε με βάση τα δημοσιονομικά περιθώρια αφορά την αναβάθμιση των ηλεκτροοπτικών, ενώ η ενσωμάτωση του SPIKE NLOS αποτελεί το στοιχείο που αλλάζει περισσότερο την επιχειρησιακή φυσιογνωμία των ελικοπτέρων.
SPIKE NLOS: Από τον παραδοσιακό αντιαρματικό ρόλο σε κρούση από μεγάλη απόσταση
Η επιλογή του SPIKE NLOS αποτελεί πιθανότατα το σημαντικότερο επιχειρησιακό στοιχείο ολόκληρου του προγράμματος. Η Rafael δίνει για την αερομεταφερόμενη έκδοση μέγιστη εμβέλεια έως 50 χιλιόμετρα, δυνατότητα προσβολής στόχων πέραν της άμεσης οπτικής επαφής, πολυφασματικό ηλεκτροοπτικό αισθητήρα υψηλής ανάλυσης και αμφίδρομη ζεύξη δεδομένων. Το βλήμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον ευρέος φάσματος στόχων και δεν εξαρτάται από GPS για την τελική καθοδήγησή του, χαρακτηριστικά που αυξάνουν σημαντικά την ευελιξία χρήσης του από ελικόπτερο.
Η διαφορά σε σχέση με τη μέχρι σήμερα λογική χρήσης των ελληνικών AH-64A είναι πολύ μεγαλύτερη από μια απλή αύξηση του βεληνεκούς. Ένα επιθετικό ελικόπτερο που βασίζεται κυρίως σε όπλα μικρότερης εμβέλειας αναγκάζεται να πλησιάσει περισσότερο την περιοχή του στόχου και, κατά συνέπεια, να εκτεθεί περισσότερο σε αντιαεροπορικά συστήματα μικρού βεληνεκούς, φορητά αντιαεροπορικά όπλα, πυροβόλα και σύγχρονους ηλεκτροοπτικούς αισθητήρες. Με τον SPIKE NLOS το Apache αποκτά τη δυνατότητα να εκτελεί προσβολές από σημαντικά μεγαλύτερες αποστάσεις, αξιοποιώντας πολύ αποτελεσματικότερα την κάλυψη του αναγλύφου.
Το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό έχει ξεχωριστή αξία στο Αιγαίο. Οι μεγάλοι νησιωτικοί όγκοι, οι ορεινές ακτές, τα στενά θαλάσσια περάσματα και οι μικρές αποστάσεις μεταξύ διαφορετικών περιοχών επιχειρήσεων δημιουργούν πολλές δυνατότητες απόκρυψης και μετακίνησης ενός επιθετικού ελικοπτέρου. Ένα Apache μπορεί να επιχειρεί πίσω από φυσικά εμπόδια και να εμφανίζεται μόνο όταν απαιτείται, ενώ η μεγαλύτερη εμβέλεια του όπλου διευρύνει σημαντικά τον αριθμό των πιθανών περιοχών εκτόξευσης. Η ίδια δυνατότητα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και απέναντι σε θαλάσσιους στόχους, καθώς ο SPIKE NLOS διατίθεται και για προσβολή πλοίων και άλλων στόχων επιφανείας.
Δεν πρέπει, βέβαια, να μετατρέψουμε τα «50 χιλιόμετρα» σε μαγικό αριθμό. Πρόκειται για μέγιστη εργοστασιακή επίδοση από αεροπορική πλατφόρμα και η πραγματική απόσταση μιας εμπλοκής εξαρτάται από το ύψος, το προφίλ πτήσης, τη θέση και το είδος του στόχου, τις καιρικές και τακτικές συνθήκες και κυρίως την ποιότητα της διαθέσιμης πληροφορίας. Η ουσία όμως παραμένει ότι ακόμη και σε μικρότερες αποστάσεις το Apache μπορεί να επιχειρεί πολύ πιο μακριά από την άμεση ζώνη απειλής σε σχέση με την παραδοσιακή χρήση ενός Hellfire.
Το επόμενο βήμα βρίσκεται στο ισραηλινό AH-64A Peten
Εδώ βρίσκεται η πραγματικά ενδιαφέρουσα προοπτική για την Ελλάδα. Το Ισραήλ αντιμετώπισε πριν από χρόνια το πρόβλημα της διατήρησης σε υπηρεσία των παλαιότερων AH-64A Peten, ενώ παράλληλα διέθετε και τα νεότερα AH-64D Saraf. Αντί να περιοριστεί στη χρήση των Alpha μέχρι την απόσυρσή τους, ακολούθησε ένα πρόγραμμα βαθύτερης εγχώριας εξέλιξης και προσαρμογής τους στις δικές του απαιτήσεις.
Στα ισραηλινά AH-64A προστέθηκε ένα μεγάλο εξωτερικό διαμέρισμα ηλεκτρονικού εξοπλισμού κάτω από την άτρακτο, επειδή ο διαθέσιμος εσωτερικός χώρος δεν επαρκούσε για το νέο υλικό που έπρεπε να εγκατασταθεί. Το πρόγραμμα συνοδεύτηκε από αντικατάσταση παλαιότερων καλωδιώσεων και αλλαγές σε κύριους υπολογιστές του ελικοπτέρου. Δηλαδή, το Ισραήλ δεν περιορίστηκε στην αλλαγή ενός αισθητήρα αλλά άνοιξε ουσιαστικά τον δρόμο για συνεχή προσθήκη νέων ηλεκτρονικών δυνατοτήτων πάνω στην υπάρχουσα πλατφόρμα.
Αυτή η λύση εξηγεί και την ιδιαίτερη εξωτερική εμφάνιση των ισραηλινών Apache. Σε φωτογραφίες τους διακρίνονται πρόσθετες κεραίες, αισθητήρες, εξωτερικά ηλεκτρονικά συγκροτήματα και συστήματα που δεν συναντώνται στην τυπική αρχική διαμόρφωση ενός αμερικανικού AH-64A. Τα ισραηλινά ελικόπτερα χρησιμοποιούν επίσης εγχώρια ηλεκτρονικά και συστήματα αυτοπροστασίας, ενώ έχουν παρατηρηθεί να μεταφέρουν ισραηλινά όπλα παράλληλα με αμερικανικά. Ειδικά για τον SPIKE NLOS χρησιμοποιείται πρόσθετος εξοπλισμός ζεύξης δεδομένων που επιτρέπει την αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ του πληρώματος και του βλήματος.
Επομένως, όταν γίνεται λόγος για «ισραηλινό πρότυπο» στα ελληνικά Apache, δεν πρέπει να εννοείται η αντιγραφή ενός συγκεκριμένου Peten ή Saraf μέχρι τελευταίας κεραίας. Το σημαντικότερο είναι η φιλοσοφία διαρκούς εθνικής προσαρμογής. Όταν παρουσιάζεται μια νέα επιχειρησιακή απαίτηση, το Ισραήλ δεν περιμένει υποχρεωτικά μια νέα εργοστασιακή έκδοση του Apache για να την καλύψει, αλλά ενσωματώνει εγχώρια ηλεκτρονικά, επικοινωνίες, όπλα ή μέσα αυτοπροστασίας στην υπάρχουσα πλατφόρμα.
Χαρακτηριστική είναι η εικόνα ενός AH-64 Apache της Ισραηλινής Αεροπορίας, όπου πέρα όμως από την εξωτερική εμφάνιση, μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο εξοπλισμός που έχει συγκεντρωθεί πάνω στην πλατφόρμα. Στο εμπρόσθιο τμήμα δεσπόζει το ηλεκτροοπτικό συγκρότημα TADS/PNVS — ή M-TADS/PNVS στις νεότερες διαμορφώσεις — πάνω από το πυροβόλο M230 των 30 χιλιοστών, παρέχοντας στο πλήρωμα δυνατότητες εντοπισμού, αναγνώρισης και προσβολής στόχων ημέρα και νύχτα.
Στις πτέρυγες και στην άτρακτο διακρίνεται παράλληλα μεγάλος αριθμός πρόσθετων συστημάτων.
Αισθητήρες ηλεκτρονικού πολέμου και προειδοποίησης επερχόμενων πυραύλων ενισχύουν την επίγνωση απειλών, ενώ μπορούν να συνδυάζονται με εξωτερικές δεξαμενές καυσίμου και φορείς κατευθυνόμενων όπλων ακριβείας. Αισθητήρες αεροδυναμικών δεδομένων κατά μήκος της ατράκτου και κοντά στα συγκροτήματα των κινητήρων τροφοδοτούν τους υπολογιστές του ελικοπτέρου με κρίσιμες πληροφορίες πτήσης και βολής, επιτρέποντας ακριβέστερους υπολογισμούς κατά την εμπλοκή στόχων.
Ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί και στην επιβιωσιμότητα. Τα συστήματα των κινητήρων περιορίζουν το υπέρυθρο ίχνος των καυσαερίων, ενώ οι εκτοξευτές αεροφύλλων και θερμοβολίδων παρέχουν προστασία απέναντι σε απειλές καθοδηγούμενες με ραντάρ ή υπέρυθρη ακτινοβολία, συμπεριλαμβανομένων φορητών αντιαεροπορικών πυραύλων. Την εικόνα συμπληρώνουν οι πολλαπλές τακτικές κεραίες στην άτρακτο και στην ουρά, οι οποίες υποστηρίζουν ασφαλείς επικοινωνίες και ανταλλαγή δεδομένων. Το αποτέλεσμα είναι ακριβώς αυτό που χαρακτηρίζει την ισραηλινή φιλοσοφία: ένα Apache “φορτωμένο” με αισθητήρες, ηλεκτρονικά και μέσα αυτοπροστασίας, ώστε να λειτουργεί όχι μόνο ως επιθετικό ελικόπτερο εγγύς υποστήριξης, αλλά ως ενεργή πλατφόρμα εντοπισμού, επιτήρησης και κρούσης σε μεγαλύτερο βάθος.
Από τα ηλεκτροοπτικά σε ένα ελληνικό Apache με περισσότερους «αισθητήρες»
Εφόσον η σημερινή αναβάθμιση αποδειχθεί επιτυχημένη, η λογική συνέχεια για την Ελλάδα θα ήταν να εξεταστεί σε δεύτερο χρόνο εάν τα AH-64A αξίζει να δεχθούν ένα πολύ ευρύτερο πακέτο. Δεν υπάρχει σήμερα δημόσια επιβεβαίωση ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα έχει αποφασιστεί και αυτό πρέπει να διατυπώνεται ξεκάθαρα. Υπάρχει όμως πλέον μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα τεχνική βάση, καθώς η Elbit έχει ήδη εργαστεί πάνω στα ελληνικά ελικόπτερα, έχει ολοκληρώσει τη διαδικασία πιστοποίησης της σημερινής επέμβασης και διαθέτει μεγάλη εμπειρία σε προγράμματα αναβάθμισης ελικοπτέρων.
Μια δεύτερη φάση ισραηλινού τύπου δεν θα είχε νόημα να περιοριστεί σε περισσότερες οθόνες ή στην αντικατάσταση μεμονωμένων ηλεκτρονικών. Ο πραγματικός στόχος θα ήταν η δημιουργία ενός ελικοπτέρου που θα μπορεί να αντιλαμβάνεται καλύτερα το περιβάλλον γύρω του, να ανταλλάσσει πληροφορίες με περισσότερα φίλια μέσα και να επιβιώνει σε ένα πεδίο επιχειρήσεων γεμάτο αισθητήρες και αντιαεροπορικές απειλές. Αυτό σημαίνει ισχυρότερους υπολογιστές αποστολής, ανανεωμένες καλωδιώσεις και υποδομές ηλεκτρονικών, σύγχρονες ασφαλείς επικοινωνίες, καλύτερη διαχείριση τακτικών δεδομένων και ένα ολοκληρωμένο σύστημα αυτοπροστασίας που να ανταποκρίνεται στις σημερινές απειλές.
Η περίπτωση του ισραηλινού εξωτερικού διαμερίσματος ηλεκτρονικών είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ακριβώς επειδή δείχνει ότι οι περιορισμοί χώρου του AH-64A δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη απαγορευτικό παράγοντα. Το Ισραήλ επέλεξε να δημιουργήσει πρόσθετο χώρο αντί να αποδεχθεί ότι η παλαιότερη αρχιτεκτονική της ατράκτου δεν επιτρέπει περαιτέρω εξέλιξη. Για την Ελλάδα, μια αντίστοιχη προσέγγιση θα μπορούσε θεωρητικά να ανοίξει χώρο για πολύ περισσότερες αλλαγές από αυτές που περιλαμβάνει η σημερινή αναβάθμιση, υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι θα είναι τεχνικά και οικονομικά λογικές για έναν στόλο αυτής της ηλικίας.
Αυτοπροστασία και δικτύωση: Εκεί βρίσκεται η επόμενη μεγάλη ανάγκη
Η μεγάλη εμβέλεια του SPIKE NLOS αυξάνει την επιβιωσιμότητα του Apache επειδή του επιτρέπει να αποφεύγει σε μεγαλύτερο βαθμό την άμεση έκθεση. Δεν εξαφανίζει όμως την απειλή. Ένα επιθετικό ελικόπτερο εξακολουθεί να επιχειρεί σε χαμηλά και μεσαία ύψη, σε περιβάλλον όπου μπορεί να απειληθεί από αντιαεροπορικούς πυραύλους, φορητά συστήματα, ραντάρ, συστήματα καθοδήγησης με laser και πλέον από ένα τεράστιο δίκτυο μη επανδρωμένων αισθητήρων. Για τον λόγο αυτό μια βαθύτερη αναβάθμιση δεν θα είχε πραγματική αξία χωρίς ουσιαστική επένδυση στην αυτοπροστασία.
Η ισραηλινή και όχι μόνο βιομηχανία διαθέτει σημαντική τεχνογνωσία ακριβώς σε αυτόν τον τομέα, με συστήματα που συνδυάζουν διαφορετικούς αισθητήρες προειδοποίησης και μέσα αντιμετώπισης απειλών. Η γενικότερη λογική όμως είναι σαφής: ένα Apache που προορίζεται να παραμείνει επιχειρησιακά ενεργό για αρκετά ακόμη χρόνια δεν αρκεί να αποκτήσει καλύτερο «μάτι» και μακρύτερο «χέρι». Χρειάζεται παράλληλα να γνωρίζει πότε έχει εντοπιστεί, από πού προέρχεται η απειλή και πώς θα αντιδράσει.
Το ίδιο ισχύει για τη δικτύωση. Η πραγματική αξία ενός SPIKE NLOS μέγιστης εμβέλειας δεκάδων χιλιομέτρων εμφανίζεται όταν το ελικόπτερο δεν εξαρτάται αποκλειστικά από αυτά που βλέπει το ίδιο το πλήρωμά του. Σε ένα σύγχρονο δίκτυο επιχειρήσεων, την αρχική πληροφορία για έναν στόχο μπορεί να παρέχει μη επανδρωμένο αεροσκάφος, επίγειο τμήμα, ραντάρ, άλλο αεροσκάφος ή ναυτική μονάδα. Ο SPIKE NLOS έχει σχεδιαστεί εξαρχής ώστε να μπορεί να αξιοποιήσει συντεταγμένες στόχου και να μεταδίδει εικόνα μέσω της ζεύξης δεδομένων του, γεγονός που δημιουργεί προϋποθέσεις για πολύ πιο σύνθετες διαδικασίες προσβολής.
Για την Ελλάδα αυτό είναι ίσως σημαντικότερο από τα ίδια τα 50 χιλιόμετρα. Ένα Apache στο Αιγαίο θα μπορούσε να βρίσκεται πίσω από έναν νησιωτικό όγκο και ο στόχος να έχει προηγουμένως εντοπιστεί από άλλο μέσο. Το ελικόπτερο μεταφέρει το όπλο εκεί όπου χρειάζεται, πραγματοποιεί την εκτόξευση και το πλήρωμα χρησιμοποιεί την εικόνα του βλήματος για την τελική αναγνώριση ή διόρθωση της προσβολής. Πρόκειται για πολύ διαφορετική φιλοσοφία από την παραδοσιακή εικόνα του Apache που αναζητά μόνο του ένα άρμα μέσα από το σκοπευτικό του και εκτοξεύει από λίγα χιλιόμετρα.
Το ισραηλινό παράδειγμα δείχνει και κάτι άλλο: Το Apache δεν είναι μόνο αντιαρματικό ελικόπτερο
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται συχνά το Apache είναι η σχεδόν αποκλειστική σύνδεσή του με την καταστροφή αρμάτων μάχης. Ο αντιαρματικός ρόλος παραμένει θεμελιώδης, αλλά η επιχειρησιακή χρήση των ισραηλινών AH-64 δείχνει πόσο περισσότερο μπορεί να προσφέρει ένα επιθετικό ελικόπτερο όταν διαθέτει τους κατάλληλους αισθητήρες, επικοινωνίες και όπλα.
Κατά τις επιχειρήσεις των τελευταίων ετών τα ισραηλινά Apache έχουν χρησιμοποιηθεί όχι μόνο για προσβολές στόχων αλλά και ως «μάτια» για τις δυνάμεις στο έδαφος, αξιοποιώντας τους ηλεκτροοπτικούς αισθητήρες τους για εντοπισμό και παρακολούθηση απειλών. Οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν περιγράψει τα ελικόπτερα ως μέσα που παρέχουν εικόνα στις χερσαίες δυνάμεις, εντοπίζουν επικίνδυνα αντιαεροπορικά συστήματα και προσβάλλουν οχήματα διοίκησης, μέσα εντοπισμού και άλλους στόχους κρίσιμης σημασίας.
Η πλατφόρμα έχει χρησιμοποιηθεί ακόμη και για αναχαίτιση μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Ισραηλινό Apache κατέρριψε ιρανικό UAV που είχε εισέλθει στον ισραηλινό εναέριο χώρο από τη Συρία, ενώ η ίδια η Ισραηλινή Αεροπορία έχει αναδείξει στη συνέχεια την ικανότητα των Apache να συμμετέχουν στο κυνήγι τέτοιων στόχων.
Η εμπειρία αυτή είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για την Ελλάδα. Ένα Apache με ισχυρό ηλεκτροοπτικό σύστημα, σημαντική αυτονομία παραμονής στην περιοχή και κατάλληλη δικτύωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί πολύ ευρύτερα από την παραδοσιακή αποστολή προσβολής τεθωρακισμένων. Μπορεί να εκτελεί ένοπλη επιτήρηση, να υποστηρίζει τμήματα σε νησιά ή στον Έβρο, να αναγνωρίζει και να παρακολουθεί κινούμενους στόχους, να συμμετέχει στην προστασία κρίσιμων περιοχών και, εφόσον αναπτυχθούν οι κατάλληλες διαδικασίες και πιστοποιήσεις, να συνεισφέρει και στην αντιμετώπιση μη επανδρωμένων απειλών.
Ακριβώς αυτή είναι η εικόνα που δημιουργούν τα «φορτωμένα» ισραηλινά Apache που συναντά κανείς σε φωτογραφίες. Οι πρόσθετες κεραίες και τα εξωτερικά ηλεκτρονικά δεν αποτελούν αισθητικές διαφοροποιήσεις, αλλά το αποτέλεσμα δεκαετιών συνεχούς προσαρμογής της πλατφόρμας σε νέες αποστολές. Το ελικόπτερο μετατράπηκε σταδιακά από έναν εξαιρετικά ικανό αντιαρματικό φορέα σε ένα πολύ πιο σύνθετο μέσο κρούσης, επιτήρησης, υποστήριξης και αντίδρασης σε διαφορετικές απειλές.
Η χρήση του SPIKE NLOS από τα ίδια τα ισραηλινά Apache δείχνει τον δρόμο
Η σχέση μεταξύ Apache και SPIKE NLOS δεν αποτελεί θεωρητική σύνδεση που δημιουργείται για χάρη του ελληνικού προγράμματος. Ισραηλινά AH-64 έχουν εμφανιστεί επανειλημμένα με SPIKE NLOS, ο οποίος χρησιμοποιείται συμπληρωματικά προς τον AGM-114 Hellfire και προσφέρει πολύ μεγαλύτερη εμβέλεια και διαφορετικό τρόπο εμπλοκής. Στα ελικόπτερα διακρίνεται και ο ειδικός εξοπλισμός ζεύξης που απαιτείται για τη μεταφορά εικόνας και τον έλεγχο του βλήματος κατά την πτήση.
Έχει ενδιαφέρον ότι η ίδια επιχειρησιακή λογική υιοθετείται πλέον και από τον Αμερικανικό Στρατό, ο οποίος έχει προχωρήσει στην ενσωμάτωση του SPIKE NLOS στα AH-64E. Σε δοκιμές στις Ηνωμένες Πολιτείες, Apache εκτόξευσε το όπλο ενώ παρέμενε καλυμμένο πίσω από ορεινό όγκο, με άλλο μέσο να παρέχει την αρχική πληροφορία για τον στόχο. Η προσέγγιση αυτή δείχνει ακριβώς προς τα πού εξελίσσεται η χρήση των επιθετικών ελικοπτέρων: η πλατφόρμα εκτόξευσης δεν χρειάζεται πλέον να είναι ταυτόχρονα και το μοναδικό μέσο εντοπισμού του στόχου.
Για την Ελλάδα, αυτή η μεταβολή έχει ιδιαίτερη αξία επειδή συνδυάζεται σχεδόν ιδανικά με τη γεωγραφία του Αιγαίου. Η δυνατότητα χρήσης εξωτερικής πληροφορίας, η απόκρυψη πίσω από το ανάγλυφο και η προσβολή από μεγάλη απόσταση δημιουργούν μια πολύ πιο σύνθετη απειλή για έναν αντίπαλο που επιχειρεί να σχεδιάσει αμφίβια ή χερσαία ενέργεια. Δεν γνωρίζει μόνο πού μπορεί να βρίσκονται τα επίγεια συστήματα SPIKE, αλλά πρέπει να υπολογίζει και την παρουσία ενός φορέα που μπορεί να μεταφέρει τα ίδια πυρά δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιόμετρα μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα.
Από την πρώτη ελληνική αναβάθμιση σε μια μελλοντική «εθνική» διαμόρφωση Apache
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν το σημερινό πρόγραμμα είναι αρκετό. Με τα δεδομένα που έχουμε, το πρόγραμμα κάνει αυτό ακριβώς για το οποίο σχεδιάστηκε: ανανεώνει ένα κρίσιμο τμήμα των ηλεκτροοπτικών δυνατοτήτων των 19 AH-64A και δημιουργεί σε εννέα από αυτά τη δυνατότητα αξιοποίησης ενός εξαιρετικά σημαντικού όπλου προσβολής πέραν οπτικής επαφής. Για έναν στόλο που είχε μείνει για πολλά χρόνια χωρίς ανάλογη εξέλιξη, πρόκειται για ουσιαστικό βήμα.
Το πραγματικά ενδιαφέρον ερώτημα είναι τι θα γίνει μετά. Εφόσον η τεχνική κατάσταση των ελικοπτέρων και το διαθέσιμο υπόλοιπο ζωής δικαιολογούν περαιτέρω επένδυση, μια δεύτερη φάση θα μπορούσε να εξετάσει πολύ περισσότερα από έναν ακόμη αισθητήρα. Η ισραηλινή εμπειρία δείχνει ότι είναι τεχνικά δυνατό να επέμβεις βαθύτερα στην καλωδίωση, στους υπολογιστές, στις επικοινωνίες και στα ηλεκτρονικά ενός AH-64A, ακόμη και με προσθήκη εξωτερικού χώρου όταν η αρχική σχεδίαση δεν επαρκεί.
Μια τέτοια εξέλιξη θα είχε μεγαλύτερη αξία εάν δεν αντιμετωπιζόταν ως προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα «φτωχό AH-64E». Ο στόχος θα έπρεπε να είναι διαφορετικός: ένα ελληνικό AH-64A προσαρμοσμένο στις ιδιαίτερες απαιτήσεις του Αιγαίου και του Έβρου με τη συμμετοχή ελληνικών ιδιωτικών εταιρειών, με έμφαση στην επιβιωσιμότητα, στην ηλεκτροοπτική επιτήρηση, στην ασφαλή ανταλλαγή δεδομένων και στην προσβολή στόχων από μεγάλες αποστάσεις. Αν απαιτούνται πρόσθετες κεραίες, νέοι υπολογιστές, εξωτερικά ηλεκτρονικά συγκροτήματα ή νέα συστήματα αυτοπροστασίας, το ισραηλινό μοντέλο έχει ήδη δείξει ότι τέτοιες λύσεις μπορούν να εφαρμοστούν σε μια ώριμη πλατφόρμα όταν υπάρχει σαφής επιχειρησιακός λόγος.
Το ζητούμενο δεν είναι επομένως να αποκτήσουν τα ελληνικά Apache όσο το δυνατόν περισσότερα «κουτιά» και αισθητήρες για να μοιάζουν οπτικά με τα ισραηλινά. Η πραγματική αξία θα βρίσκεται στην ολοκλήρωσή τους σε ένα ενιαίο σύστημα. Ένας νέος αισθητήρας πρέπει να παρέχει καλύτερη πληροφορία στο πλήρωμα, μια νέα ζεύξη να μεταφέρει δεδομένα από και προς άλλους φορείς, το σύστημα αυτοπροστασίας να αυξάνει πραγματικά την επιβιωσιμότητα και ο SPIKE NLOS να μπορεί να αξιοποιεί στόχους που έχουν εντοπιστεί σε αποστάσεις ανάλογες του βεληνεκούς του.
Σύγκρουση δύο επιχειρησιακών λογικών
Εδώ βρίσκεται τελικά και η «σύγκρουση δύο κόσμων» του ελληνικού προγράμματος. Η μία λογική αντιμετωπίζει ένα AH-64A ως ένα ελικόπτερο της δεκαετίας του 1980, του οποίου η αξία μειώνεται σταδιακά μέχρι να αντικατασταθεί από κάτι νεότερο. Η άλλη, αυτή που έχει εφαρμοστεί με εντυπωσιακό τρόπο από το Ισραήλ, αντιμετωπίζει το ίδιο ελικόπτερο ως μια εξαιρετικά αξιόπιστη βασική πλατφόρμα πάνω στην οποία μπορούν να προστίθενται νέες δυνατότητες όσο το επιτρέπουν η δομική ζωή, το κόστος και η διαθέσιμη ισχύς.
Καμία αναβάθμιση δεν μπορεί να καταργήσει την ηλικία ενός AH-64A. Το ελικόπτερο δεν θα αποκτήσει ξαφνικά όλες τις δυνατότητες ενός νέου AH-64E, ούτε κάθε επιπλέον ηλεκτρονικό σύστημα μπορεί να τοποθετείται χωρίς επιπτώσεις στο βάρος, στην ηλεκτρική ισχύ, στην ψύξη και στη συντήρηση. Το Ισραήλ όμως απέδειξε στην πράξη ότι υπάρχει τεράστιο περιθώριο ανάμεσα στο «μένει όπως είναι» και στο «αντικαθίσταται ολόκληρο». Εκεί ακριβώς βρίσκεται η περιοχή στην οποία μπορεί να κινηθεί η Ελλάδα.
Η συνεργασία με την Elbit και τη Rafael έχει ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή δεν ξεκινά από το μηδέν. Οι δύο εταιρείες διαθέτουν πραγματική εμπειρία από την ισραηλινή εξέλιξη του Apache, ενώ η Elbit έχει πλέον περάσει και από τη διαδικασία πιστοποίησης επέμβασης πάνω στα ελληνικά AH-64A. Αυτό δεν προδικάζει καμία επόμενη σύμβαση, αλλά μειώνει ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια που θα υπήρχαν σε ένα εντελώς νέο πρόγραμμα: την απουσία τεχνικής γνώσης της συγκεκριμένης πλατφόρμας.
Συμπέρασμα: Το σημερινό πρόγραμμα πρέπει να ιδωθεί ως αρχή και όχι ως ταβάνι
Η σημερινή αναβάθμιση των 19 ελληνικών AH-64A έχει ήδη αξία από μόνη της. Τα ελικόπτερα αποκτούν ανανεωμένο ηλεκτροοπτικό σκέλος και εννέα από αυτά προορίζονται να χρησιμοποιούν 100 SPIKE NLOS, δημιουργώντας για πρώτη φορά στην Αεροπορία Στρατού δυνατότητα αερομεταφερόμενης προσβολής πέραν οπτικής επαφής σε πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις από εκείνες που χαρακτήριζαν μέχρι σήμερα τον στόλο.
Το πραγματικό στοίχημα, όμως, βρίσκεται στην επόμενη ημέρα. Το Ισραήλ έχει ήδη δείξει ότι το παλαιότερο AH-64A μπορεί να συνεχίσει να εξελίσσεται με νέους υπολογιστές, καλωδιώσεις, ηλεκτρονικά, επικοινωνίες, συστήματα αυτοπροστασίας και εγχώριο οπλισμό. Παράλληλα έχει δείξει στην πράξη ότι ένα Apache μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο εναντίον τεθωρακισμένων, αλλά σε ενεργούς ρόλους επιτήρησης, υποστήριξης χερσαίων δυνάμεων, κρούσης ακριβείας και ακόμη και αναχαίτισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Αν η Ελλάδα επιλέξει να συνεχίσει προς αυτή την κατεύθυνση, δεν χρειάζεται να αντιγράψει μηχανικά το ισραηλινό Peten. Χρειάζεται να αντιγράψει τη φιλοσοφία που το κράτησε επιχειρησιακά σημαντικό: κάθε νέα προσθήκη πρέπει να απαντά σε μια πραγματική απειλή και να διευρύνει ουσιαστικά το τι μπορεί να κάνει το ελικόπτερο στο πεδίο της μάχης. Για το Αιγαίο και τον Έβρο αυτό θα μπορούσε να σημαίνει καλύτερη επιτήρηση, ισχυρότερη αυτοπροστασία, ασφαλέστερη δικτύωση, συνεργασία με άλλους αισθητήρες και μεγαλύτερη αξιοποίηση όπλων όπως ο SPIKE NLOS.
Έτσι πρέπει να αντιμετωπιστεί και το σημερινό πρόγραμμα: όχι ως μια τελευταία προσπάθεια να παραταθεί για λίγα χρόνια η ζωή των παλαιότερων ελληνικών Apache, αλλά ως η πιθανή αφετηρία για μια ισχυρή ελληνική διαμόρφωση AH-64A “ισραηλινού” τύπου, προσαρμοσμένη στις δικές μας επιχειρησιακές απαιτήσεις. Εφόσον η κατάσταση των ελικοπτέρων δικαιολογεί την επένδυση, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να συνεχίσουν να πετούν. Είναι να συνεχίσουν να εξελίσσονται και να παραμένουν επικίνδυνα σε ένα πεδίο επιχειρήσεων πολύ διαφορετικό από εκείνο για το οποίο σχεδιάστηκαν πριν από τέσσερις δεκαετίες.
