Τις πρώτες πρωινές ώρες της 4ης Ιουλίου 2020, η αεροπορική βάση Αλ-Ουατίγια (Al-Watiya) στη δυτική Λιβύη δέχθηκε αιφνιδιαστικό και υψηλής ακρίβειας αεροπορικό πλήγμα, προκαλώντας σειρά ισχυρών εκρήξεων που καταγράφηκαν σε μεγάλη απόσταση. Το χτύπημα σημειώθηκε λίγες μόλις ημέρες μετά την εγκατάσταση από την Τουρκία αντιαεροπορικών συστημάτων MIM-23 Hawk και του συστήματος ηλεκτρονικού πολέμου KORAL, που προορίζονταν να ενισχύσουν την αεράμυνα της βάσης και να αποτρέψουν παρόμοιες επιχειρήσεις. Ωστόσο, η επιδρομή που φέρεται να πραγματοποιήθηκε από «άγνωστα» μαχητικά αεροσκάφη με δυνατότητες προσβολής stand-off – κατέστρεψε τα συστήματα ολοκληρωτικά, αφήνοντας το σημείο εκτεθειμένο και προκαλώντας σφοδρές αντιδράσεις και αναλύσεις σε διεθνές επίπεδο.
Από τότε πυκνώνουν τα ερωτήματα:
Ποιος σχεδίασε την επιχείρηση;
Και ποιος τύπος μαχητικού έριξε το τελικό πλήγμα – το Mirage 2000 ή το Rafale;
Μια σιωπηλή επίθεση με ηχηρά αποτελέσματα
Η επίθεση σημειώθηκε σε μια περίοδο έντονων πολεμικών συγκρούσεων στη Λιβύη, μεταξύ της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας (GNA) του Φαγιέζ αλ-Σαράτζ, που υποστηριζόταν στρατιωτικά από την Τουρκία, και του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA) υπό την ηγεσία του στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος είχε την υποστήριξη των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Αιγύπτου.
Η επιδρομή φέρεται να κατέστρεψε όχι μόνο το σύστημα Hawk αλλά πιθανόν και ένα προηγμένο τουρκικό σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου Koral που είχε εγκαταστήσει πρόσφατα η Τουρκία.
Οι τουρκικές αρχές αρχικά υποβάθμισαν τις απώλειες, ωστόσο λιβυκά και άλλα περιφερειακά ΜΜΕ ανέφεραν τραυματισμούς ή και θανάτους αρκετών Τούρκων στρατιωτικών «συμβούλων». Αυτή η επίθεση δεν ήταν απλώς τακτική κίνηση, ήταν ένα στρατηγικό μήνυμα που αντήχησε σε όλη τη Βόρεια Αφρική και την Ανατολική Μεσόγειο με συνέπειες που υπάρχουν ως σήμερα.
Όμως παραμένει ένα καίριο ερώτημα: ποια μαχητικά πέταξαν απαρατήρητα στον λιβυκό ουρανό, εξαπέλυσαν την επίθεση και εξαφανίστηκαν χωρίς ίχνη;
Mirage εναντίον Rafale: Δύο μαχητικά, δύο αφηγήσεις
Δύο επικρατέστερα σενάρια εμφανίστηκαν άμεσα. Και τα δύο αφορούσαν μαχητικά σχεδιασμένα από τη γαλλική Dassault, με κάθε αεροσκάφος όμως να συμβολίζει διαφορετικά γεωπολιτικά σενάρια:
- Mirage 2000-9: Το μαχητικό-βομβαρδιστικό που διαθέτουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με τις απαραίτητες επιχειρησιακές δυνατότητες αλλά και την κατάλληλη γεωγραφική εγγύτητα. Οι περισσότεροι γνωρίζουν ότι τα ΗΑΕ υποστήριζαν ανοιχτά τον Εθνικό Στρατό της Λιβύης (LNA) του στρατηγού Χαφτάρ εναντίον των συμμάχων της Τουρκίας, δηλαδή της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας (GNA). Τουρκικά και φιλικά προς την GNA ΜΜΕ υπέδειξαν αμέσως τα Mirage των ΗΑΕ ως υπεύθυνα, υποστηρίζοντας ότι απογειώθηκαν από τη βάση Σίντι Μπαράνι στην Αίγυπτο, ανεφοδιάστηκαν στον αέρα πάνω από τη Λιβύη, καθιστώντας ουσιαστικά και την Αίγυπτο έμμεσο συνεργό.
- Rafale: Το νεότερης γενιάς πολεμικό αεροσκάφος που υπερέχει σε τεχνολογία και δυνατότητες ακόμα και από το προηγμένο Mirage. Ορισμένοι στρατιωτικοί αναλυτές και ρωσικά ΜΜΕ υπαινίχθηκαν ότι μπορεί να χρησιμοποιήθηκαν Rafale—αιγυπτιακά ή ακόμα και γαλλικά—επικαλούμενοι την υψηλή πολυπλοκότητα της επιχείρησης και την πιθανή χρήση πυραύλων cruise Storm Shadow, ενός όπλου που συνήθως συνδέεται με επιχειρήσεις Rafale.
Ωστόσο, μια προσεκτικότερη ανάλυση περιπλέκει αυτό το σενάριο: Η Αίγυπτος τότε δεν είχε ακόμη επιχειρησιακά Rafale, ενώ η Γαλλία αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή, εντείνοντας τη σύγχυση.
Υποψίες, κίνητρα και διαψεύσεις
Η εμπλοκή των Εμιράτων υποστηρίζεται από ισχυρά στοιχεία. Από το 2019, τα ΗΑΕ χρησιμοποίησαν ξανά σιωπηλά τα Mirage 2000-9 υπέρ του Χαφτάρ (LNA) σε χτύπημα στην Τρίπολη, καθιστώντας έτσι την παρουσία τους στην επίθεση ιδιαίτερα πιθανή. Η σιωπή των Εμιράτων θεωρήθηκε από πολλούς έμμεση επιβεβαίωση. Τουρκικά ΜΜΕ επέμειναν έντονα σε αυτό το σενάριο, υπογραμμίζοντας την αντιπαλότητα ΗΑΕ–Τουρκίας και τις προσπάθειες των πρώτων να περιορίσουν την αυξανόμενη επιρροή της Άγκυρας στη Λιβύη.
Η πιθανή συμμετοχή της Αιγύπτου, άμεση ή έμμεση, επιπλέον περιπλέκει τα πράγματα. Ο Πρόεδρος της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι είχε χαρακτηρίσει τη γραμμή Σύρτη-Τζούφρα ως «κόκκινη γραμμή». Άραγε το Κάιρο διευκόλυνε τις επιχειρήσεις από το έδαφός του ή απλώς υπήρξε σιωπηλός παρατηρητής;
Πηγές από δυτικές μυστικές υπηρεσίες, αν και διστάζουν να ονοματίσουν δημόσια τους δράστες, αναφέρθηκαν διακριτικά σε μια συντονισμένη επιχείρηση τρίτων δυνάμεων—κυρίως των ΗΑΕ με πιθανή στήριξη της Αιγύπτου και τη σιωπηρή αποδοχή της Γαλλίας.
Ενώνοντας τα κομμάτια του παζλ
Το σημείο απογείωσης από την Αίγυπτο (Σίντι Μπαράνι) και οι επιχειρησιακές παράμετροι ενισχύουν το σενάριο εμπλοκής των Mirage 2000-9 των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων έναντι των Rafale. Την ίδια περίοδο, μάλιστα, είχαν κυκλοφορήσει φωτογραφίες που απεικόνιζαν F-16 των Εμιράτων στην Αίγυπτο, σταθμευμένα δίπλα στα Mirage 2000, με στόχο πιθανότατα να προσφέρουν κάλυψη στο πακέτο βομβαρδισμού.
Η επίθεση στην Αλ-Ουατίγια δεν ήταν μεμονωμένο γεγονός. Ήταν σύμβολο ενός ευρύτερου περιφερειακού ανταγωνισμού. Η είσοδος της Τουρκίας στη Λιβύη ανησύχησε τους αντιπάλους της, προκαλώντας έναν ακήρυχτο πόλεμο και μυστικών συμμαχιών.
Πέντε χρόνια μετά, η επίθεση παραμένει επίσημα ανεπιβεβαίωτη. Οι ισχυρότερες ενδείξεις δείχνουν Mirage 2000-9 των ΗΑΕ, πιθανώς με αιγυπτιακή υποστήριξη κάτι που επιβεβαιώνουν και τοπικές πηγές στο NEMESISHD.GR. Η ασάφεια εξυπηρέτησε πολλαπλές επιδιώξεις: προστάτεψε τις χώρες από τη διπλωματική αντίδραση και πέρασε ένα στρατηγικό μήνυμα το οποίο έκτοτε η Τουρκία ουδέποτε ξέχασε.
Κάτω από το πέπλο αυτής της σιωπής βρίσκεται ένα σημαντικό μάθημα: στον σύγχρονο πόλεμο, ο ουρανός κρύβει λίγα μυστικά, αλλά πολλά αναπάντητα ερωτήματα.
