Η Ελλάδα έφτασε πολύ κοντά στο να αποκτήσει 76 αμφίβια τεθωρακισμένα AAV-7A1 των Αμερικανών Πεζοναυτών, ένα πακέτο που θα μπορούσε να αλλάξει ουσιαστικά τις δυνατότητες της 32 Ταξιαρχίας Πεζοναυτών στο Αιγαίο. Το πρόγραμμα όμως πάγωσε και τελικά δεν προχώρησε, την ώρα που οι ίδιοι οι Αμερικανοί περιόριζαν τη χρήση των AAV στη θάλασσα και προχωρούσαν στην απόσυρσή τους.

Πίσω από αυτή την εξέλιξη κρύβεται μια πολύ πιο σύνθετη ιστορία από όσο αφήνει να εννοηθεί το απλοϊκό «η Ελλάδα αρνήθηκε δωρεάν οχήματα».

Τα AAV-7 δεν ήταν δωρεάν, το πρόγραμμα μπορούσε να φτάσει έως τα 268 εκατ. δολάρια και τα 243 εκατ. θα προέρχονταν από ελληνικά κονδύλια. Την ίδια στιγμή, τα σοβαρά περιστατικά που είχαν σημειωθεί στις ΗΠΑ, οι αυξημένες απαιτήσεις συντήρησης και η αλλαγή των προτεραιοτήτων μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία έβαζαν στο τραπέζι ένα πολύ διαφορετικό ερώτημα: άξιζε να επενδυθούν τόσα χρήματα σε μια παλιά αμφίβια πλατφόρμα ή έπρεπε να κατευθυνθούν σε νέου τύπου όπλα;

Η απάντηση που φαίνεται να έδωσε τελικά η Αθήνα ήταν ότι η αξία κάθε διαθέσιμου ευρώ έπρεπε να επανεξεταστεί. Κάπως έτσι, το ενδιαφέρον μετακινήθηκε σε περιφερόμενα πυρομαχικά, μη επανδρωμένα συστήματα και όπλα ακριβείας. Όμως η εγκατάλειψη του AAV άφησε πίσω της ένα ερώτημα που παραμένει ανοιχτό: με ποιο μέσο θα φτάνουν οι Έλληνες Πεζοναύτες από το πλοίο στην ακτή όταν αυτή βρίσκεται υπό απειλή;

Τι ακριβώς είχε ζητήσει η Ελλάδα από τις ΗΠΑ

Στις 17 Μαρτίου 2023 το αμερικανικό State Department ενέκρινε πιθανή διακρατική πώληση προς την Ελλάδα συνολικά 76 οχημάτων της οικογένειας AAV-7A1. Το ελληνικό αίτημα αφορούσε 63 οχήματα μεταφοράς προσωπικού AAVP-7A1, εννέα οχήματα διοίκησης AAVC-7A1 και τέσσερα οχήματα περισυλλογής AAVR-7A1. Μαζί προβλέπονταν 63 βαρέα πολυβόλα των 12,7 χιλιοστών, εκτοξευτές βομβίδων Mk 19, θερμικά σκοπευτικά, πρόσθετη θωράκιση, ανταλλακτικά, ειδικά εργαλεία, εκπαίδευση και πολυετής τεχνική υποστήριξη.

Το ανώτατο εκτιμώμενο ύψος του πακέτου ήταν 268 εκατ. δολάρια. Ο αριθμός αυτός δεν ήταν τελική συμβατική τιμή, αλλά η μέγιστη εκτίμηση που γνωστοποιήθηκε στο αμερικανικό Κογκρέσο. Παρ’ όλα αυτά, αποτυπώνει καθαρά το μέγεθος της επένδυσης. Δεν μιλάμε για μια απλή παραλαβή μεταχειρισμένων οχημάτων από αμερικανικά αποθέματα, αλλά για τη δημιουργία μιας πλήρους νέας επιχειρησιακής δυνατότητας με όλα τα παρελκόμενα κόστη.

Το πιο σημαντικό στοιχείο βρίσκεται στη χρηματοδότηση. Από τα 268 εκατ. δολάρια, τα 243 εκατ. προβλεπόταν να καλυφθούν από ελληνικά εθνικά κονδύλια και τα υπόλοιπα 25 εκατ. μέσω αμερικανικής στρατιωτικής χρηματοδότησης FMF.

Αυτό αλλάζει εντελώς τη συζήτηση. Η Ελλάδα δεν είχε μπροστά της 76 οχήματα χωρίς πραγματικό κόστος. Για να μπουν σε υπηρεσία, θα απαιτούνταν ανακατασκευή, ανταλλακτικά, εξοπλισμός, εκπαίδευση, υποστήριξη και νέα τεχνική υποδομή. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του λογαριασμού θα το πλήρωνε η Αθήνα.

Ένα παλιό όχημα που όμως κάλυπτε πραγματική ελληνική ανάγκη

Η καταγωγή του AAV-7 βρίσκεται στο LVTP-7, το οποίο εντάχθηκε σε αμερικανική υπηρεσία στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Στη διάρκεια των επόμενων δεκαετιών το όχημα εκσυγχρονίστηκε σημαντικά, απέκτησε νέο κινητήρα, διαφορετική μετάδοση, βελτιωμένη ανάρτηση, πρόσθετη προστασία και νεότερα ηλεκτρονικά.

Η έκδοση RAM/RS που ενδιέφερε την Ελλάδα δεν ήταν το ίδιο όχημα που πρωτοεμφανίστηκε πριν από μισό αιώνα, αλλά η βασική σχεδίαση παρέμενε προϊόν μιας άλλης εποχής.

Το μεγάλο του πλεονέκτημα, πάντως, ήταν απολύτως σαφές. Το AAV μπορούσε να αποβιβαστεί από πλοίο, να κινηθεί μόνο του μέσα στη θάλασσα, να περάσει τη ζώνη των κυμάτων και να συνεχίσει στην ξηρά χωρίς οι Πεζοναύτες να χρειάζεται να αλλάξουν μέσο.

Για την Ελλάδα, αυτό δεν είναι μια δευτερεύουσα δυνατότητα. Η ενίσχυση νησιών, η μεταφορά δυνάμεων σε μη οργανωμένες ακτές και η εκτέλεση αμφίβιων ενεργειών αποτελούν πραγματικές επιχειρησιακές απαιτήσεις. Το AAV-7 ήταν παλιό, αλλά απαντούσε σε ένα υπαρκτό πρόβλημα.

Και αυτό είναι σημαντικό να μείνει στη συζήτηση, γιατί το γεγονός ότι το πρόγραμμα σταμάτησε δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε και η ανάγκη που το δημιούργησε.

Το δυστύχημα του 2020 που άλλαξε το κλίμα

Η πιο βαριά σκιά πάνω από την πορεία του AAV έπεσε στις 30 Ιουλίου 2020, κατά τη διάρκεια άσκησης κοντά στο νησί San Clemente της Καλιφόρνιας. Ένα AAV που μετέφερε 16 άτομα άρχισε να παίρνει νερά κατά την επιστροφή του προς το αποβατικό USS Somerset και τελικά βυθίστηκε. Οκτώ Αμερικανοί Πεζοναύτες και ένας ναύτης έχασαν τη ζωή τους.

Η επίσημη έρευνα δεν κατέληξε ότι υπήρχε μία και μοναδική κατασκευαστική αστοχία. Αντίθετα, αποκάλυψε μια ολόκληρη αλληλουχία προβλημάτων: πλημμελή συντήρηση, μη τήρηση διαδικασιών, ανεπαρκή εκπαίδευση, προβλήματα στην κατάσταση των οχημάτων, καθυστερημένη εγκατάλειψη και ελλείψεις στην οργάνωση της διάσωσης.

Το μοιραίο AAV έπαιρνε νερά από περισσότερα του ενός σημεία, παρουσίασε βλάβη στη μετάδοση και οι αντλίες του δεν μπορούσαν πλέον να απομακρύνουν το νερό με τον απαιτούμενο ρυθμό.

Το πρόβλημα για έναν μελλοντικό χρήστη ήταν ευρύτερο. Σε ένα παλιό αμφίβιο όχημα, η ασφάλεια εξαρτάται απόλυτα από τη συντήρηση, τη στεγανότητα, τις αντλίες, τα συστήματα διαφυγής και την εκπαίδευση του πληρώματος. Όσο μεγαλώνει η ηλικία του στόλου, τόσο αυξάνεται και η σημασία αυτής της τεχνικής αλυσίδας.

Υπήρχαν και προηγούμενα σοβαρά περιστατικά. Το 2017 AAV έπιασε φωτιά κατά τη διάρκεια χερσαίας εκπαίδευσης στο Camp Pendleton, τραυματίζοντας 14 Πεζοναύτες και έναν ναύτη. Το περιστατικό συνδέθηκε με εξωτερικό παράγοντα και δεν αποδεικνύει από μόνο του πρόβλημα στη βασική σχεδίαση, αλλά ενίσχυε την εικόνα ενός στόλου που είχε ήδη φτάσει σε μεγάλη ηλικία.

Το πιο δύσκολο μήνυμα ήρθε από τους ίδιους τους Αμερικανούς Πεζοναύτες

Μετά το δυστύχημα του 2020, η Αμερικανική δύναμη Πεζοναυτών ανέστειλε τις θαλάσσιες δραστηριότητες των AAV και διέταξε νέους ελέγχους για τη στεγανότητα, τις αντλίες και τα συστήματα διαφυγής.

Τον Δεκέμβριο του 2021 ήρθε όμως η πιο κρίσιμη απόφαση. Τα AAV δεν θα συμμετείχαν πλέον στις κανονικές προγραμματισμένες αναπτύξεις και δεν θα χρησιμοποιούνταν στο νερό κατά τη διάρκεια ασκήσεων, εκτός εάν υπήρχε πραγματική ανάγκη αντιμετώπισης κρίσης. Οι Αμερικανοί υποστήριζαν ότι με σωστή συντήρηση και τήρηση των νέων διαδικασιών τα οχήματα μπορούσαν να παραμένουν ασφαλή.

Για την ελληνική πλευρά όμως, το μήνυμα ήταν δύσκολο να αγνοηθεί. Ο στρατιωτικός οργανισμός με τη μεγαλύτερη εμπειρία στον κόσμο στη χρήση του AAV είχε περιορίσει δραστικά ακριβώς τη θαλάσσια χρήση για την οποία ενδιαφερόταν περισσότερο η Ελλάδα.

Τον Μάιο του 2025, όταν η 2η Μεραρχία Πεζοναυτών αποχαιρέτησε τα τελευταία AAV-P7/A1 της ενεργού δύναμης, καθώς οι Marines περνούσαν πλέον στο νεότερο Amphibious Combat Vehicle. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε οριστικά τον Αύγουστο του 2026, όταν και η εφεδρεία των Αμερικανών Πεζοναυτών απέσυρε τα τελευταία AAV-P7/A1, κλείνοντας περισσότερα από πέντε δεκαετίες υπηρεσίας του τύπου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα θα παραλάμβανε απαραίτητα επικίνδυνα οχήματα. Σημαίνει όμως ότι θα επένδυε εκατοντάδες εκατομμύρια σε μια πλατφόρμα την ώρα που ο κύριος χρήστης της ολοκλήρωνε την αποχώρησή του από αυτήν.

Στο Αιγαίο, η χαμηλή ταχύτητα σημαίνει μεγαλύτερη έκθεση

Υπάρχει και μια καθαρά επιχειρησιακή διάσταση. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των ΗΠΑ, η μέγιστη ταχύτητα του AAVP7A1 RAM/RS στο νερό είναι περίπου 7,2 κόμβοι σε ήρεμη θάλασσα. Ο άνεμος, ο κυματισμός, τα θαλάσσια ρεύματα και το βάρος επηρεάζουν περαιτέρω την απόδοση, ενώ σε κατάσταση θάλασσας 4 η δυνατότητα διατήρησης ταχύτητας και ευελιξίας μειώνεται αισθητά.

Αυτό έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία σήμερα από ό,τι πριν από μερικές δεκαετίες. Drones, θερμικές κάμερες, παράκτια ραντάρ, πυροβολικό ακριβείας και κατευθυνόμενα όπλα σημαίνουν ότι μια αργή αμφίβια δύναμη μπορεί να εντοπιστεί και να στοχοποιηθεί πολύ νωρίτερα από ό,τι στο παρελθόν.

Σε μια επιχείρηση ενίσχυσης φίλιου νησιού ή σε μια περιοχή όπου έχει ήδη εξασφαλιστεί τοπική αεροπορική και ναυτική υπεροχή, το AAV θα μπορούσε να παραμένει εξαιρετικά χρήσιμο. Σε μια προσπάθεια προσέγγισης καλά οργανωμένης και επιτηρούμενης ακτής, όμως, η εικόνα αλλάζει.

Κάθε επιπλέον λεπτό στο νερό αυξάνει τον χρόνο που διαθέτει ο αντίπαλος για να εντοπίσει, να ταυτοποιήσει και να προσβάλει τα οχήματα.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η σύγχρονη αμφίβια επιχείρηση δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται μόνο στη θωράκιση. Χρειάζεται ταχύτητα, παραπλάνηση, ηλεκτρονική προστασία και δυνατότητα καταστροφής των εχθρικών αισθητήρων και όπλων πριν από την προσέγγιση της κύριας δύναμης.

Το πρόγραμμα πάγωσε και στο προσκήνιο ήρθαν τα Switchblade

Στα τέλη του 2023 το ελληνικό πρόγραμμα των AAV-7 πάγωσε. Το πάγωμα συνδέθηκε εν μέρει με τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθούν αμερικανικές πιστώσεις FMF για την προμήθεια περιφερόμενων πυρομαχικών.

Το AAV έπαψε να βρίσκεται τόσο ψηλά στη λίστα και μέρος των αμερικανικών χρηματοδοτικών δυνατοτήτων μπορούσε να κατευθυνθεί σε άλλες ανάγκες. Η υπόθεση έχει πλέον προχωρήσει περισσότερο. Στις 16 Ιουλίου 2026 η αμερικανική κυβέρνηση ενημέρωσε το Κογκρέσο για πιθανή πώληση προς την Ελλάδα αξίας έως 80,1 εκατ. δολαρίων, η οποία περιλαμβάνει 350 Switchblade 300 Block 20, 35 συστήματα ελέγχου και τα μεγαλύτερα Switchblade 600. Η χρηματοδότηση προβλέπεται να προέλθει από συνδυασμό FMF και ελληνικών εθνικών κονδυλίων.

Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι η μετατόπιση της ελληνικής προτεραιότητας προς τα περιφερόμενα πυρομαχικά είναι πλέον ξεκάθαρη.

Γιατί τα Switchblade έμοιαζαν πιο ελκυστική επένδυση

Το AAV-7 και το Switchblade δεν κάνουν την ίδια δουλειά. Το ένα μεταφέρει Πεζοναύτες. Το άλλο εντοπίζει και καταστρέφει στόχους. Όταν όμως τα διαθέσιμα χρήματα είναι συγκεκριμένα, τα δύο συστήματα ανταγωνίζονται για κάτι πολύ πιο απλό: ποιο πρόγραμμα αυξάνει περισσότερο τη συνολική μαχητική ικανότητα των Ενόπλων Δυνάμεων για κάθε ευρώ που δαπανάται.

Τα Switchblade επιτρέπουν ακόμη και σε μικρές μονάδες να προσβάλουν στόχους χωρίς να περιμένουν την υποστήριξη μαχητικού αεροσκάφους ή πυροβολικού. Σε ένα νησιωτικό περιβάλλον, όπου οι δυνάμεις είναι διασπαρμένες και ο χρόνος αντίδρασης μικρός, αυτή η δυνατότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έκανε το μάθημα ακόμη πιο καθαρό. Δεν απέδειξε ότι τα τεθωρακισμένα είναι ξεπερασμένα. Έδειξε όμως ότι μια ακριβή πλατφόρμα γίνεται πολύ πιο ευάλωτη όταν ο αντίπαλος μπορεί να τη βρει φθηνά και να την προσβάλει γρήγορα.

Η λογική επομένως αλλάζει. Πριν από κάθε ακριβό όχημα χρειάζονται αισθητήρες. Χρειάζονται drones. Χρειάζεται δυνατότητα παρατήρησης και ταχείας προσβολής. Χρειάζεται να βλέπεις τον αντίπαλο πριν σε δει εκείνος.

Σε αυτό το νέο περιβάλλον, τα 243 εκατ. δολάρια ελληνικής χρηματοδότησης για τα AAV ήταν αδύνατο να εξεταστούν απομονωμένα από όλες τις υπόλοιπες ανάγκες του Στρατού.

Το πρόβλημα όμως δεν λύθηκε

Εδώ βρίσκεται η άλλη πλευρά της απόφασης.

Η μη απόκτηση των AAV μπορεί να εξηγηθεί οικονομικά και επιχειρησιακά. Δεν λύνει όμως το πρόβλημα της 32 Ταξιαρχίας Πεζοναυτών.

Τα Switchblade μπορούν να χτυπήσουν ένα τεθωρακισμένο, μια θέση πυροβολικού ή έναν άλλο στόχο. Τα UAV μπορούν να επιτηρήσουν μια ακτή. Τα όπλα ακριβείας μπορούν να μειώσουν την εχθρική αντίσταση πριν από την προσέγγιση μιας δύναμης.

Κανένα από αυτά όμως δεν μεταφέρει Πεζοναύτες μέσα από τη θάλασσα και τους αποβιβάζει προστατευμένους στην ακτή. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο της υπόθεσης. Το AAV-7 μπορεί να αποδείχθηκε ακριβό για την ηλικία του και λιγότερο ελκυστικό σε σχέση με άλλες επενδύσεις. Η ανάγκη που υποτίθεται ότι θα κάλυπτε, όμως, παραμένει.

Και κάποια στιγμή θα πρέπει να υπάρξει απάντηση. Θα είναι ένα νεότερο αμφίβιο τεθωρακισμένο; Θα είναι ταχύτερα αποβατικά μέσα που θα μεταφέρουν συμβατικά τεθωρακισμένα στην ακτή; Θα αλλάξει συνολικά ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται οι ελληνικές αμφίβιες επιχειρήσεις;

Το βέβαιο είναι ότι η διακοπή ενός προγράμματος δεν αποτελεί από μόνη της λύση για την επιχειρησιακή απαίτηση που αυτό είχε σχεδιαστεί να καλύψει.

Τα δυστυχήματα ακύρωσαν τελικά την ελληνική προμήθεια;

Με βάση τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία, δεν υπάρχει τεκμηρίωση που να επιτρέπει να ειπωθεί ότι η Ελλάδα εγκατέλειψε τα AAV-7 εξαιτίας του δυστυχήματος του 2020.

Τα σοβαρά περιστατικά στις ΗΠΑ, όμως, επιβάρυναν αναπόφευκτα την εικόνα της πλατφόρμας. Το δυστύχημα ανέδειξε τις δυσκολίες συντήρησης και ασφάλειας ενός γερασμένου αμφίβιου στόλου. Η απόφαση να σταματήσουν την κανονική χρήση των AAV στο νερό κατά την εκπαίδευση και η μετέπειτα απόσυρσή τους από την ενεργό υπηρεσία έκαναν την ελληνική επένδυση ακόμη δυσκολότερο να δικαιολογηθεί.

Το οικονομικό σκέλος συμπλήρωσε την εικόνα. Η Ελλάδα δεν επέλεγε ανάμεσα σε “δωρεάν AAV” και σε τίποτα. Επέλεγε αν θα δεσμεύσει έως 243 εκατ. δολάρια δικού της χρήματος σε μια πλατφόρμα που πλησίαζε στο τέλος της καριέρας της στον αμερικανικό στρατό.

Ταυτόχρονα, drones, περιφερόμενα πυρομαχικά και όπλα ακριβείας ανέβαιναν όλο και ψηλότερα στις ελληνικές προτεραιότητες. Εκεί φαίνεται ότι κρίθηκε τελικά η τύχη των AAV-7.

Όχι επειδή ένα παλιό όχημα έγινε ξαφνικά άχρηστο. Όχι επειδή ένα drone μπορεί να αντικαταστήσει έναν Πεζοναύτη. Αλλά επειδή, όταν οι ανάγκες είναι πολλές και τα χρήματα συγκεκριμένα, κάθε μεγάλο πρόγραμμα πρέπει να αποδεικνύει ότι αξίζει όχι μόνο από μόνο του, αλλά και σε σύγκριση με όσα αναγκάζεσαι να αφήσεις πίσω για να το χρηματοδοτήσεις.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό ερώτημα για την επόμενη ημέρα. Η Ελλάδα ίσως είχε σοβαρούς λόγους να μην επενδύσει στα AAV-7. Τώρα όμως πρέπει να αποφασίσει τι θα πάρει τη θέση τους.

Γιατί το Αιγαίο εξακολουθεί να απαιτεί δυνάμεις που μπορούν να μετακινηθούν γρήγορα από νησί σε νησί και οι Έλληνες Πεζοναύτες εξακολουθούν να χρειάζονται έναν τρόπο να φτάσουν από το πλοίο στην ακτή ζωντανοί, προστατευμένοι και έτοιμοι να πολεμήσουν.