Το διεθνές σύστημα διανύει μια περίοδο ραγδαίου ανασχηματισμού, χαρακτηριζόμενη από την υποχώρηση της αμερικανικής και ιρανικής επιρροής σε συγκεκριμένα περιφερειακά υποσυστήματα και την ανάδυση αναθεωρητικών περιφερειακών δυνάμεων που επιδιώκουν την πλήρωση του γεωπολιτικού κενού. Στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής, του Καυκάσου και της Αφρικής, η Τουρκία έχει υιοθετήσει ένα επιθετικό δόγμα επέκτασης, το οποίο εκφράζεται μέσω της στρατιωτικής παρουσίας, της εξαγωγής αμυντικής τεχνολογίας, της λεγόμενης «διπλωματίας των drones» και της εγκαθίδρυσης στρατιωτικών βάσεων εκτός των συνόρων της. Η εξέλιξη αυτή έχει καταστήσει παρωχημένο το παραδοσιακό ελληνικό στρατηγικό δόγμα, το οποίο επί δεκαετίες περιοριζόταν σε μια στατική, αμυντική στάση με αποκλειστικό επίκεντρο το Αιγαίο , τη Θράκη και την Κύπρο.

Η απάντηση της Αθήνας σε αυτή την πολυεπίπεδη απειλή πρέπει κατά την άποψη μας να προχωρήσει σταδιακά μέσω μιας νέας υψηλής στρατηγικής που απαιτεί ισχυρή πολιτική βούληση και θα αποσκοπεί στην προβολή ισχύος, στην ανάληψη επιχειρήσεων εκτός περιοχής ευθύνης (out-of-area operations) και στην «επίδειξη σημαίας» σε κρίσιμους γεωστρατηγικούς κόμβους. Η συγκεκριμένη στρατηγική επιτάσσει τη δημιουργία πολιτικών, οικονομικών και στρατιωτικών «πατημάτων» —εξόδων προβολής ισχύος ή και προωθημένων βάσεων υποστήριξης (forward operating bases/ logistical hubs)— σε τρεις κρίσιμους άξονες: τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) στον Περσικό Κόλπο, την Αρμενία στον Νότιο Καύκασο και την Ουγκάντα στην Υποσαχάρια Αφρική με δυνατότητες επέκτασης. Αυτή η τριγωνική αρχιτεκτονική δεν αποσκοπεί απλώς στη δημιουργία ενός δακτυλίου ανάσχεσης (containment) της τουρκικής διείσδυσης, αλλά λειτουργεί πολλαπλασιαστικά για την ενίσχυση της ελληνικής διπλωματίας, την αποκόμιση αμοιβαίων οικονομικών ωφελημάτων και τη διασφάλιση της ευρύτερης ευρωπαϊκής και περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

Η υλοποίηση αυτού του φιλόδοξου σχεδίου καθίσταται εφικτή μόνο μέσω μιας δομικής μεταρρύθμισης του εθνικού αμυντικού μηχανισμού, η οποία κωδικοποιείται στο πρόγραμμα «Ατζέντα 2030». Η απόκτηση ναυτικών μονάδων, η συμμετοχή σε διεθνείς αρμάδες υπό ελληνική διοίκηση (όπως η EUNAVFOR ASPIDES) και η ανάπτυξη εγχώριας αμυντικής καινοτομίας αποτελούν τα εργαλεία με τα οποία η Ελλάδα μπορεί να μετουσιώσει τη διπλωματική βούληση σε απτή γεωπολιτική ισχύ.

Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: Ο κεντρικός πυλώνας ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο

Η προσέγγιση της Ελλάδας με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνιστά ίσως τη σημαντικότερη αναπροσαρμογή της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή κατά τον 21ο αιώνα. Η στρατηγική εταιρική σχέση, η οποία επισφραγίστηκε τον Νοέμβριο του 2020 στο Άμπου Ντάμπι από τον Έλληνα Πρωθυπουργό και τον τότε Διάδοχο (νυν Πρόεδρο) Σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ Αλ Ναχιάν, υπερβαίνει τα όρια μιας τυπικής διπλωματικής συνεργασίας, εγκαθιδρύοντας έναν βαθύ αμυντικό και οικονομικό άξονα. Η επιλογή των ΗΑΕ ως τον κύριο περιφερειακό εταίρο δεν ήταν τυχαία. Τα ΗΑΕ διαθέτουν εξαιρετικά εκσυγχρονισμένες ένοπλες δυνάμεις, ισχυρή οικονομική ρευστότητα και μοιράζονται την ίδια αντίληψη απειλής με την Ελλάδα αναφορικά με τη δράση της Τουρκίας (νεο-οθωμανικός επεκτατισμός) και εξτρεμιστικών οργανώσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, τη Λιβύη (και γενικότερα την Αφρική) και τη Συρία.

Η ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής και η θεσμική δέσμευση

Το επίκεντρο της συμφωνίας του 2020 είναι η συμπερίληψη μιας ρήτρας αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής. Η ρήτρα αυτή προβλέπει ότι σε περίπτωση που η εδαφική ακεραιότητα ή η εθνική κυριαρχία ενός εκ των δύο συμβαλλομένων κρατών απειληθεί ή δεχθεί ένοπλη επίθεση, το άλλο κράτος δεσμεύεται να συνδράμει στρατιωτικά. Πρόκειται για μια ιστορική εξέλιξη, καθώς αποτελεί το μέγιστο επίπεδο στρατιωτικής εγγύησης που μπορεί να επιτευχθεί μεταξύ δύο κρατών που δεν ανήκουν στον ίδιο πολυμερή οργανισμό ασφαλείας και δεν συνορεύουν.

Η συμφωνία νομιμοποιείται πλήρως από το Άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, το οποίο αναγνωρίζει το εγγενές δικαίωμα της ατομικής ή συλλογικής νόμιμης άμυνας. Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η δέσμευση αυτή ενισχύει την ελληνική αποτρεπτική ικανότητα πέραν των δυνατοτήτων που παρέχει το ΝΑΤΟ, το οποίο συχνά παραλύει πολιτικά όταν προκύπτουν κρίσεις μεταξύ δύο κρατών-μελών του (όπως συμβαίνει ιστορικά στις ελληνοτουρκικές κρίσεις). Το γεγονός ότι η Ελλάδα εξασφάλισε παρόμοια ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής και με τη Γαλλία το 2021 καταδεικνύει ότι το ελληνο-εμιρατιανό σύμφωνο αποτέλεσε το στρατηγικό «πρότυπο» για την ευρύτερη αμυντική θωράκιση της χώρας μέσω διμερών συμπράξεων, δημιουργώντας ισχυρές δομές εκτός του νατοϊκού πλαισίου.

Για την αποτελεσματική εφαρμογή αυτής της ρήτρας, η συμφωνία θεσμοθετεί τη δυνατότητα στάθμευσης στρατιωτικών δυνάμεων της μιας χώρας στο έδαφος της άλλης, καθώς και την απρόσκοπτη ανταλλαγή διαβαθμισμένων πληροφοριών (classified intelligence). Αυτό μεταφράζεται στην πρακτική ευχέρεια της Ελλάδας να αποκτήσει ένα στρατιωτικό «πάτημα», είτε με τη μορφή αεροπορικών διευκολύνσεων (airfield access) είτε με λιμενικές εγκαταστάσεις (naval berthing rights) στα ΗΑΕ, προκειμένου να υποστηρίξει τις δυνάμεις της στον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα. Αντίστοιχα, τα ΗΑΕ απέδειξαν τη βούλησή τους τον Αύγουστο του 2020 —κατά την κορύφωση της κρίσης του Oruc Reis— όταν μετέσταθμευσαν μαχητικά F-16 Block 60 στην αεροπορική βάση της Σούδας στην Κρήτη, συμμετέχοντας σε κοινές ασκήσεις και αποστέλλοντας ένα σαφές μήνυμα αποτροπής προς την Άγκυρα.

Παράλληλα, υπογράφηκε Επιστολή Προθέσεων (Letter of Intent) για την ενίσχυση της αμυντικής καινοτομίας και της συνεργασίας στον τομέα της προηγμένης τεχνολογίας, υπογραμμίζοντας τη μετάβαση από την απλή αγορά εξοπλισμών στη συμπαραγωγή και έρευνα.

Η διπλωματική αξία της στενής συνεργασίας Ελλάδας-ΗΑΕ αναδεικνύεται εντονότερα αν συγκριθεί με το αποκαλούμενο «Σύμφωνο της Μέκκας», μια στρατηγική τριμερή δομή που διαμορφώνεται μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας. Η τριμερής αυτή συμφωνία, η οποία βασίζεται εξίσου στο Άρθρο 51 του ΟΗΕ και προσομοιάζει το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, συνδυάζει την αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας με τις πυρηνικές ικανότητες του Πακιστάν και την οικονομική ισχύ της Σαουδικής Αραβίας, εγκυμονώντας κινδύνους αλλοίωσης του περιφερειακού ισοζυγίου ισχύος. Η ελληνική συμμαχία με τα ΗΑΕ (σε συνδυασμό με τη στρατηγική παρουσία της ελληνικής συστοιχίας αντιαεροπορικών πυραύλων Patriot στη Σαουδική Αραβία, η οποία ήδη απέδειξε την αξία της αναχαιτίζοντας ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους) διασφαλίζει ότι η Ελλάδα παραμένει αξιόπιστος πάροχος ασφαλείας στον Κόλπο, ακυρώνοντας τον τουρκικό σχεδιασμό για μονοπώληση των συμμαχιών στον αραβο-ισλαμικό κόσμο.

Οικονομική αλληλεξάρτηση και εμπορικά οφέλη

Η εγκαθίδρυση μιας πολιτικής ή στρατιωτικής βάσης διευκολύνσεων στα ΗΑΕ δικαιολογείται πλήρως από το μέγεθος των διμερών οικονομικών σχέσεων. Τα ΗΑΕ δεν αποτελούν απλώς έναν γεωπολιτικό σύμμαχο, αλλά έναν από τους κρισιμότερους οικονομικούς εταίρους και επενδυτές της ελληνικής οικονομίας στην προσπάθειά της για ανασυγκρότηση μετά τη δεκαετή δημοσιονομική κρίση.

Τα στατιστικά δεδομένα καταδεικνύουν την έκταση αυτής της αλληλεξάρτησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, τα ΗΑΕ κατέλαβαν μία από τις τρεις πρώτες θέσεις ως χώρα προέλευσης Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (FDI) προς την Ελλάδα το 2024, σημειώνοντας ένα ιστορικό ορόσημο. Από τις συνολικές εισροές FDI στην Ελλάδα, οι οποίες ανήλθαν σε περίπου 6 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024, οι καθαρές εισροές από τα ΗΑΕ εκτινάχθηκαν στο εντυπωσιακό ποσό του 1,89 δισεκατομμυρίου ευρώ. Αυτή η τεράστια αύξηση ακολουθεί τη διμερή συμφωνία του 2022, στην οποία τα δύο κράτη αποφάσισαν τη δημιουργία ταμείου συνεπενδύσεων ύψους 4 δισεκατομμυρίων ευρώ για την υποστήριξη στρατηγικών έργων στην Ελλάδα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους τομείς της πράσινης μετάβασης και της ψηφιακής τεχνολογίας, τομείς στους οποίους η Ελλάδα επιθυμεί να αναδειχθεί σε περιφερειακό κόμβο. Η εμιρατιανή κρατική εταιρεία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας Masdar προχώρησε στην εξαγορά της ελληνικής Terna Energy έναντι του ποσού των 2,4 δισεκατομμυρίων ευρώ, πραγματοποιώντας μία από τις μεγαλύτερες επιχειρηματικές κινήσεις στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η συνεργασία αυτή επεκτείνεται και στην ανάπτυξη του πρώτου υπεράκτιου αιολικού πάρκου στην Ελλάδα, καθώς και στο γιγαντιαίο έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης «GREGY» που θα ενώσει την Αίγυπτο με την Ελλάδα, εξασφαλίζοντας την ενεργειακή αυτάρκεια της Ευρώπης. Στον ψηφιακό τομέα, υπεγράφη Μνημόνιο Συναντίληψης για την ανάπτυξη κέντρων δεδομένων (data centers) επί ελληνικού εδάφους, μετατρέποντας τη χώρα σε στρατηγικό ψηφιακό θύλακα (digital hub) της Μεσογείου.

Η δημιουργία μιας φυσικής στρατιωτικής και υλικοτεχνικής δομής των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στα ΗΑΕ (ή σε κάποιο άλλο λιμάνι του Κόλπου) δεν θα προστάτευε απλώς τις ανωτέρω επενδύσεις, αλλά θα διασφάλιζε την αδιάλειπτη λειτουργία της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας. Αυτό καθίσταται εξαιρετικά κρίσιμο ενόψει του σχεδιαζόμενου Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC), ενός κολοσσιαίου γεωοικονομικού εγχειρήματος (προϋπολογισμού 900 δισ. ευρώ) που στοχεύει στη σιδηροδρομική και ναυτιλιακή διασύνδεση της Ινδίας με την Ευρώπη μέσω του Κόλπου και του Ισραήλ (Χάιφα), καταλήγοντας στο λιμάνι του Πειραιά. Η Ελλάδα έχει τον γεωστρατηγικό ρόλο να αποτελέσει τη βασική πύλη εισόδου του IMEC στην Ευρώπη. Η ικανότητα της Αθήνας να διατηρεί βάσεις στα ΗΑΕ, προστατεύοντας παράλληλα τα συμφέροντά της στην περιοχή, αποτελεί απόλυτη προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα αυτού του διαδρόμου έναντι των ανταγωνιστικών σχεδίων της Κίνας (Belt and Road) και της Τουρκίας (Development Road).

Αρμενία: Δημιουργώντας ανάχωμα και επιτήρηση στην Τουρκική ενδοχώρα και στον Καύκασο

Ενώ τα ΗΑΕ συγκροτούν το νότιο άκρο της ελληνικής στρατηγικής επιρροής, η Αρμενία λειτουργεί ως το ανατολικό οχυρό στον ευαίσθητο χώρο του Νοτίου Καυκάσου. Η Τουρκία, μέσω της στήριξης προς το Αζερμπαϊτζάν κατά τους πρόσφατους πολέμους στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, έχει επιτύχει την ενίσχυση της παρουσίας της στην ευρασιατική ενδοχώρα, ελέγχοντας ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους και προωθώντας το παντουρκικό της όραμα. Για την Ελλάδα, η διπλωματική και στρατιωτική διείσδυση στην Αρμενία αποτελεί κρίσιμο αντισταθμιστικό βάρος, εμποδίζοντας την Τουρκία να μονοπωλήσει τις γεωπολιτικές εξελίξεις σε μια γειτονιά από την οποία διέρχονται τα ευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα.

Διμερείς επαφές και στρατιωτικο-τεχνική συνεργασία

Οι σχέσεις Ελλάδας-Αρμενίας θεμελιώνονται στην κοινή ιστορική μνήμη και στις τραγικές εμπειρίες των γενοκτονιών των αρχών του 20ού αιώνα. Παρά ταύτα, όπως ξεκαθάρισε ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας κατά την επίσημη επίσκεψή του στο Ερεβάν, όπου συναντήθηκε με τον Αρμένιο ομόλογό του Σουρέν Παπικιάν και τον Πρωθυπουργό Νικόλ Πασινιάν, ο σκοπός της επίσκεψης ήταν άκρως πρακτικός και επιχειρησιακός: η δημιουργία ενός δομημένου στρατιωτικού άξονα.

Η θεσμική αρχιτεκτονική αυτής της συνεργασίας περιλαμβάνει:

1. Συμφωνία στρατιωτικο-τεχνικής συνεργασίας (Δεκέμβριος 2023): Υπεγράφη στην Αθήνα, θέτοντας τα θεμέλια για ανταλλαγή αμυντικού υλικού και συστημάτων.
2. Προγράμματα Στρατιωτικής Συνεργασίας (MCP): Η εξειδίκευση της συνεργασίας αποτυπώνεται στα ετήσια προγράμματα. Το MCP για το 2025 υπεγράφη τον Δεκέμβριο του 2024, ενώ το MCP για το έτος 2026 υπεγράφη στο Ερεβάν στις 18 Δεκεμβρίου 2025. Το πρόγραμμα του 2026 περιλαμβάνει κοινές εκπαιδεύσεις των Δυνάμεων Ειδικών Επιχειρήσεων (SOF), ανταλλαγή εμπειριών στην αντιμετώπιση κρίσεων και συνομιλίες σε επίπεδο επιτελείων (staff talks). Η στενή συνεργασία επιβεβαιώθηκε περαιτέρω τον Απρίλιο, όταν ο Α’ Υπαρχηγός του Αρμενικού Γενικού Επιτελείου, Αντιστράτηγος Edward Asryan, επισκέφθηκε την Αθήνα για διμερείς και τριμερείς διαβουλεύσεις.
3. Τριμερής μηχανισμός (Ελλάδα-Κύπρος-Αρμενία): Αποτελεί τον βασικό πυρήνα για την ανάσχεση της Τουρκίας. Το Κοινό Σχέδιο Δράσης (Joint Action Plan) επικαιροποιείται ετησίως, αναβαθμίζοντας τη διαλειτουργικότητα των τριών χωρών και λειτουργώντας ως πυλώνας ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή. Ο Έλληνας Υπουργός ανέφερε, μάλιστα, πως το σχήμα αυτό μπορεί να διευρυνθεί σε τετραμερές, προσελκύοντας τη Γαλλία ή την Ινδία (χώρες με σημαντικά συμφέροντα και αντιτουρκικά αντανακλαστικά).

Καινοτομία, διδάγματα από το πεδίο της μάχης και προοπτικές βάσης

Το πλέον κρίσιμο στοιχείο για την ελληνική πλευρά είναι η απόκτηση πολεμικής τεχνογνωσίας. Ο αρμενικός στρατός έχει πρόσφατη, τραυματική μεν αλλά πολύτιμη, εμπειρία από τον ασύμμετρο πόλεμο υψηλής έντασης στον Καύκασο, όπου βρέθηκε αντιμέτωπος με μαζικές επιθέσεις από τουρκικά drones (Bayraktar TB2) και περιφερώμενα πυρομαχικά (loitering munitions). Η Ελλάδα, η οποία αναπτύσσει τώρα τα δικά της αντιαεροπορικά και anti-drone δίκτυα (όπως το σύστημα ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ και την «Ασπίδα του Αχιλλέα»), έχει απόλυτη ανάγκη από αυτά τα τακτικά διδάγματα. Όπως ρητά αναγνώρισε ο Έλληνας ΥΕΘΑ, οι σχέσεις αυτές μεταφέρουν πολύτιμη αμυντική τεχνογνωσία «για ένα υπάρχον σύστημα το οποίο θέλουμε να γνωρίζουμε επαρκώς» (όπως δήλωσε υπονοώντας τα τουρκικά συστήματα). Σε αντάλλαγμα, η Ελλάδα προσκαλεί αρμενικές εταιρείες να συμμετάσχουν στο νέο Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.Κ.Α.Κ.).

Υπό το πρίσμα αυτό, η εγκαθίδρυση ενός μόνιμου «πατήματος» στην Αρμενία φαντάζει εξαιρετικά λογική. Μια ελληνική Στρατιωτική Εκπαιδευτική και Συμβουλευτική Αποστολή στο Ερεβάν, σε συνδυασμό ίσως με μια μικρή βάση τεχνικής υποστήριξης για κοινά ερευνητικά συστήματα, θα προσέφερε στην Αθήνα έναν «σταθμό παρατήρησης», υποστηρίζοντας τον εκσυγχρονισμό των αρμενικών δυνάμεων σύμφωνα με τα νατοϊκά πρότυπα και λειτουργώντας ταυτόχρονα ως βραχίονας αποτροπής. Πηγαίνοντας ένα βήμα παραπάνω θα μπορούσε να αποφασιστεί η μεταφορά των αποσυρθέντων σοβιετικής εποχής / ρωσικής κατασκευής συστημάτων αεράμυνας όπως τα S-300 και τα TOR M1στην Αρμενία με αντάλλαγμα την κατασκευή ενός κοινού κέντρου επιτήρησης και βάσης ραντάρ ικανά να επιτηρούν άγνωστους τομείς αεράμυνας της Τουρκίας στην Ανατολική Τουρκία.

Ουγκάντα: Η ήπια ισχύς και η Ορθόδοξη διπλωματία στην Αφρική

Το τρίτο, και ενδεχομένως πιο απρόσμενο, σημείο γεωπολιτικής διείσδυσης της Ελλάδας βρίσκεται στην Υποσαχάρια Αφρική και συγκεκριμένα στην πλειοψηφικά Χριστιανική, Ουγκάντα. Η Τουρκία έχει οικοδομήσει μια τεράστια σφαίρα επιρροής στην αφρικανική ήπειρο κατά την τελευταία δεκαετία. Συνδυάζοντας την ανθρωπιστική βοήθεια, το εμπόριο, τις εξαγωγές οπλικών συστημάτων (συμπεριλαμβανομένων πωλήσεων drones σε Αιθιοπία, Μάλι και αλλού) και την εγκαθίδρυση μεγάλων στρατιωτικών βάσεων, όπως αυτή στη Σομαλία (η μεγαλύτερη υπερπόντια τουρκική στρατιωτική εγκατάσταση), η Άγκυρα επιχειρεί να περικυκλώσει την Αίγυπτο (σύμμαχο της Ελλάδας) και να ελέγξει τις αρτηρίες της Ερυθράς Θάλασσας και του Νείλου πιέζοντας την Αιγυπτιακή κυβέρνηση σε συμπόρευση. Πρόσφατα, η Τουρκία οργάνωσε οικονομικά φόρουμ στην Καμπάλα, σε μια προσπάθεια ενίσχυσης των εμπορικών της δεσμών με την Ουγκάντα.

Η «αφρικανική» Ορθοδοξία και η ελληνική πολιτισμική διείσδυση

Πώς μπορεί η Ελλάδα να αντιπαραβάλει ισχύ σε μια ήπειρο όπου δεν διαθέτει την οικονομική ρευστότητα της Κίνας ή της Τουρκίας; Η απάντηση βρίσκεται στην αποτελεσματική αξιοποίηση της «Έξυπνης Ισχύος» και της Θρησκευτικής Διπλωματίας. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη ένα ιστορικό και βαθιά ριζωμένο «πάτημα» στην Ουγκάντα: το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας.

Είναι αξιοσημείωτο ότι η Ορθοδοξία στην Ουγκάντα δεν αποτέλεσε προϊόν δυτικού ή ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού και προσηλυτισμού. Αντιθέτως, αναδύθηκε από τους ίδιους τους αυτόχθονες Αφρικανούς κατά τη δεκαετία του 1920. Αναζητώντας μια αυθεντική αποστολική χριστιανική εκκλησία που δεν ταυτιζόταν με τους αποικιοκράτες του 19ου αιώνα (όπως οι Καθολικοί και οι Προτεστάντες της περιοχής), τοπικοί ηγέτες όπως ο Reuben Sseseva Mukasa (ο οποίος αργότερα έλαβε το όνομα Πατήρ Χριστόφορος Ρουβήμ Σπάρτας) ανακάλυψαν τον όρο “Ορθοδοξία” και εντάχθηκαν οικειοθελώς στους κόλπους του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας. Σημαντική ήταν επίσης η συνεισφορά Ελλήνων ιεραποστόλων, όπως του Πάτερ Χρυσόστομου Παπασαραντόπουλου τη δεκαετία του 1960, ο οποίος μετέφρασε λειτουργικά κείμενα στη γλώσσα Σουαχίλι.

Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Σήμερα, η Μητρόπολη Καμπάλας και Πάσης Ουγκάντας αριθμεί πάνω από 300.000 πιστούς, διατηρώντας 105 Ορθόδοξες κοινότητες, σχολεία, ακόμη και ένα νοσοκομείο, με δυναμικό περίπου 80 Αφρικανών ιερέων. Η επίδραση της ελληνικής κουλτούρας είναι τόσο βαθιά, που οι Αφρικανοί μαθητές των εκκλησιαστικών σχολείων μαθαίνουν την ελληνική γλώσσα, τους ελληνικούς χορούς και τα έθιμα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η ώρα για ένα διπλωματικό/στρατιωτικό «πάτημα» της Ελλάδας στην Ουγκάντα έχει φτάσει. Η δημιουργία μιας ισχυρής ελληνικής διπλωματικής παρουσίας στην Καμπάλα, συνοδευόμενη ίσως από μια μονάδα ιατρικής ή ανθρωπιστικής βοήθειας των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων (στα πρότυπα αποστολών διαχείρισης κρίσεων), θα είχε πολλαπλάσια γεωπολιτική απόδοση, καθώς θα άνοιγε και τον δρόμο για συχνή παρουσία και ενισχυμένων μονάδων της Ελλάδας στην Αφρική με στόχο την δημιουργία πεδίων ελέγχου απέναντι στη τουρκική επιρροή. Ένα τέτοιο βήμα θα λειτουργούσε ως ασπίδα προστασίας για το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας απέναντι στη ρωσική επιρροή, θα άνοιγε τον δρόμο για επιχειρηματικές δραστηριότητες (κατασκευές, εμπόριο) σε μια ραγδαία αναπτυσσόμενη αγορά και, κυρίως, θα δημιουργούσε έναν σταθερό πόλο επιρροής στα νώτα της Αιγύπτου, διακόπτοντας το μονοπώλιο της τουρκικής διπλωματίας στο Κέρας της Αφρικής.

Ο στρατιωτικός/πολιτικός μετασχηματισμός για την προβολή ισχύος: Η υποστήριξη των βάσεων

Καμία εξωτερική πολιτική προβολής ισχύος δεν μπορεί να επιτύχει εάν δεν υποστηρίζεται από έναν στιβαρό, σύγχρονο στρατιωτικό μηχανισμό και μια αποφασισμένη πολιτική ηγεσία. Οι δομές των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, επικεντρωμένες επί δεκαετίες στη στατική άμυνα του Έβρου και την προστασία των νησιών, οφείλουν να αναδιοργανωθούν ριζικά.

Ο εκσυγχρονισμός δεν αφορά μόνο τα οπλικά συστήματα, αλλά κυρίως το προσωπικό. Η Ελλάδα, αντιμετωπίζοντας ένα τεράστιο δημογραφικό και αριθμητικό χάσμα έναντι της Τουρκίας, βασίζεται στην αναδιάρθρωση της Εφεδρείας, η οποία συχνά στο παρελθόν έμενε ανενεργή. Η Ατζέντα 2030 δημιουργεί τρεις νέες Μονάδες Ειδικών Επιχειρήσεων (σε Αττική, Κεντρική Μακεδονία και Βόρειο Έβρο), εκ των οποίων οι δύο θα στελεχώνονται αποκλειστικά από εφέδρους. Με τη δημιουργία Κέντρων Επανεκπαίδευσης σε Αυλώνα και Λιτόχωρο, κάθε έφεδρος των Ειδικών Δυνάμεων θα γνωρίζει εκ των προτέρων τη μονάδα του και τα καθήκοντά του. Με στόχο τη δημιουργία μιας εκπαιδευμένης δεξαμενής 150.000 ανδρών, η Ελλάδα διασφαλίζει την εδαφική της άμυνα, παρέχοντας την απαραίτητη στρατηγική ηρεμία στην ηγεσία προκειμένου να αποστείλει επαγγελματικές μονάδες ταχείας επέμβασης σε βάσεις διευκολύνσεων στην Αρμενία (ως εκπαιδευτές), στα ΗΑΕ (σε κοινές ασκήσεις και παροχή ασφάλειας κατά Ιρανικών και περιφερειακών απειλών όπως οι Χούθι) ή στην Αφρική. Σε διαφορετική περίπτωση, όπως εύστοχα καταδεικνύουν αρκετοί, μια χώρα χωρίς ισχυρή αποτροπή θα κατέρρεε υπό το οικονομικό και διπλωματικό βάρος της επεκτατικής πολιτικής.

Συμπεράσματα

Η δημιουργία «πατημάτων» —είτε με τη μορφή στρατιωτικών βάσεων (ΗΑΕ), είτε ως εκπαιδευτικά προγράμματα και βάσεις επιτήρησης (Αρμενία), είτε μέσω της θρησκευτικής και διπλωματικής παρουσίας (Ουγκάντα)— σηματοδοτεί τη μετάβαση της Ελλάδας στην ωριμότητα ενός νέου δυνατού περιφερειακού γεωπολιτικού παίκτη που δεν φοβάται να βρεθεί σε διαφορετικά σημεία και να υπερασπιστεί τα συμφέροντα του ακόμα και ένοπλα.

1. Τα ΗΑΕ που όπως έχουμε αναφέρει δρουν αρκετά πιο έξυπνα κατά της Τουρκικής επιρροής οπλίζοντας πολιτοφυλακές στην Αφρική, προσφέρουν την απόλυτη θεσμική εγγύηση ρήτρας αμοιβαίας άμυνας, σε συνδυασμό με τεράστιες οικονομικές εισροές, δημιουργώντας τον κεντρικό πυρήνα ελέγχου των θαλάσσιων οδών από τον Κόλπο προς την Ευρώπη (Διάδρομος IMEC).
2. Η Αρμενία, μέσω των τριμερών συμπράξεων και των προγραμμάτων στρατιωτικής συνεργασίας (2025, 2026), επιτρέπει στην Ελλάδα να ανασχέσει την τουρκική εξάπλωση στον Καύκασο. Ταυτόχρονα, παρέχει στο ελληνικό οικοσύστημα αμυντικής καινοτομίας (ΕΛ.Κ.Α.Κ.) πολύτιμα, δοκιμασμένα στη μάχη, τακτικά δεδομένα από την αντιμετώπιση του τουρκικού ασύμμετρου πολέμου.
3. Η Ουγκάντα αναδεικνύει την παραγνωρισμένη δυναμική της ελληνικής Ήπιας Ισχύος. Η προστασία του Ορθόδοξου Πατριαρχείου Αλεξανδρείας μέσω μιας συγκροτημένης διπλωματικής και ανθρωπιστικής παρουσίας της Αθήνας, αποτελεί το ισχυρότερο εργαλείο ανάσχεσης τόσο της επιθετικής ρωσικής εκκλησιαστικής επιρροής όσο και του τουρκικού νεο-αποικιακού επεκτατισμού στην Υποσαχάρια Αφρική.

Με αυτόν τον πολυδιάστατο σχεδιασμό, η Ελλάδα δεν θα περιορίζεται απλώς στην προβολή σημαίας (showing the flag) ή στην παθητική αντίσταση. Αντιθέτως, μετασχηματίζεται σε έναν αποφασιστικό γεωστρατηγικό εγγυητή (security provider) της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, προασπίζοντας ενεργά τα εθνικά της συμφέροντα σε έναν ρευστό, πολυπολικό κόσμο.