Η διακρατική συμφωνία Ελλάδας–Πορτογαλίας για την προμήθεια 3+3 μεταγωγικών αεροσκαφών KC-390 της βραζιλιάνικης Embraer υπογράφηκε τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026 στην Αθήνα, παρουσία του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια και του Πορτογάλου ομολόγου του Νούνο Μέλο (Nuno Melo). Ο κ. Δένδιας μίλησε για αγορά που σηματοδοτεί δύο πρωτιές για την Ελλάδα: το πρώτο αεριωθούμενο μεταγωγικό και το πρώτο αεροσκάφος-τάνκερ στην ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας, που θα ανεφοδιάζει στον αέρα αρχικά τα Rafale και τα Mirage και, σε έναν χρόνο από την υπογραφή, και τα F-16.
Η Embraer επιβεβαίωσε τη συμφωνία με ανακοίνωσή της, γράφοντας ότι η Ελλάδα αποκτά έως έξι αεροσκάφη πολλαπλών ρόλων KC-390 Millennium, τρία ως παραγγελία και άλλα τρία ως option.
Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει την παράδοση του πρώτου αεροσκάφους το 2027 και των άλλων δύο το 2029 και το 2031. Τα ελληνικά KC-390 θα παραδοθούν στη διαμόρφωση που αναπτύχθηκε με πορτογαλική συμμετοχή για τις απαιτήσεις του ΝΑΤΟ. Η αρχική εκπαίδευση των Ελλήνων πιλότων και τεχνικών θα γίνει στην αεροπορική βάση της Μπέζα στην Πορτογαλία, ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει και τεχνική υποστήριξη για τη μετάβαση της Πολεμικής Αεροπορίας στο νέο αεροσκάφος.
Η υπογραφή έγινε στο πλαίσιο της επίσημης επίσκεψης του Πορτογάλου υπουργού στην Αθήνα, τον οποίο υποδέχθηκε ο κ. Δένδιας το πρωί της Δευτέρας στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Οι συνομιλίες των δύο αντιπροσωπειών επικεντρώθηκαν στη συνεργασία, στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας και στην ανάπτυξη κοινών τεχνολογικών έργων, με έμφαση στην προηγμένη αμυντική τεχνολογία, στη στήριξη της αμυντικής βιομηχανίας και στην καινοτομία, ενώ συζητήθηκαν και θέματα περιφερειακής και διεθνούς ασφάλειας.
Δένδιας: «Τεράστιο πλεονέκτημα» ο εναέριος ανεφοδιασμός
Στις κοινές δηλώσεις με τον κ. Μέλο, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας στάθηκε κυρίως στον εναέριο ανεφοδιασμό. «Είναι η πρώτη φορά στην Ιστορία μας που θα αποκτήσουμε αεροσκάφος-τάνκερ, δηλαδή αεροσκάφος που μπορεί να ανεφοδιάζει τα μαχητικά μας στον αέρα. Σε πρώτη φάση τα Rafale και τα Mirage και, έναν χρόνο μετά από τώρα, και τα F-16», είπε, προσθέτοντας ότι «δεν υπάρχει τρόπος με τον οποίο να υπογραμμίσω το τι τεράστιο πλεονέκτημα δίνει στα μαχητικά μας αεροσκάφη αυτή η δυνατότητα».
Όπως εξήγησε, ο ανεφοδιασμός πολλαπλασιάζει τον χρόνο που τα μαχητικά μένουν στον αέρα, ο οποίος πλέον καθορίζεται ουσιαστικά από την αντοχή του χειριστή. «Αν δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα, τότε το αεροσκάφος προσγειώνεται μόλις τελειώσουν τα καύσιμά του», σημείωσε. Ο κ. Δένδιας ανέτρεξε και στο 1974: «Αν η Ελλάδα είχε αεροσκάφη ανεφοδιασμού στον αέρα των μαχητικών μας αεροσκαφών, η εισβολή στην Κύπρο το 1974 δεν θα μπορούσε να έχει συμβεί και δεν θα μπορούσε να έχει διατηρηθεί το προγεφύρωμα της εισβολής».
Ο υπουργός ευχαρίστησε την πορτογαλική πλευρά, επειδή ένα KC-390 πέταξε πάνω από τη Θεσσαλονίκη στις 28 Οκτωβρίου, καθώς και επειδή η Πορτογαλία θα μεταφέρει στην Ελλάδα την τεχνογνωσία από τη χρήση του αεροσκάφους και θα βοηθήσει στην εκπαίδευση των Ελλήνων πιλότων. Μαζί με τη Διακρατική Συμφωνία υπογράφηκε και Συμφωνία Συνεργασίας μεταξύ των Αεροποριών των δύο χωρών.
Πώς λειτουργεί η διακρατική συμφωνία
Η Ελλάδα δεν αγοράζει τα αεροσκάφη απευθείας από την Embraer. Με την Απόφαση 207/2026 του πορτογαλικού Υπουργικού Συμβουλίου, που δημοσιεύθηκε στις 22 Οκτωβρίου στο Diário da República, η Πορτογαλία αγοράζει τα τρία KC-390 μέσα από το δικό της πρόγραμμα και τα μεταβιβάζει στην Ελλάδα με τη διακρατική σύμβαση (Government to Government) που υπογράφηκε στην Αθήνα. Το κόστος βαρύνει εξ ολοκλήρου την ελληνική πλευρά, καθώς η απόφαση ορίζει ότι η δαπάνη χρηματοδοτείται αποκλειστικά από τα έσοδα της σύμβασης με την Ελληνική Δημοκρατία.
Η απόφαση προβλέπει δύο κονδύλια. Τα τρία αεροσκάφη, μαζί με πακέτο εφοδιαστικής υποστήριξης για την ένταξή τους σε υπηρεσία, κοστίζουν 532,9 εκατ. ευρώ και θα αγοραστούν με σύμβαση από την κοινοπραξία Embraer S.A. και Embraer Portugal. Άλλα 57,1 εκατ. ευρώ διαχειρίζεται η Πορτογαλική Αεροπορία για τη σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου, την εκπαίδευση, την εφοδιαστική υποστήριξη, τις ομάδες τεχνικής υποστήριξης που θα βρίσκονται στην Ελλάδα και τη διαχείριση του προγράμματος. Με βάση την πορτογαλική απόφαση, το σύνολο φτάνει τα 589,98 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, με τις πληρωμές να κατανέμονται από το 2026 έως το 2031 και τα μεγαλύτερα ποσά για τα αεροσκάφη να καταβάλλονται το 2029 και το 2030. Όλες οι λεπτομέρειες της πορτογαλικής απόφασης βρίσκονται στο αναλυτικό μας ρεπορτάζ για την έγκριση.
Εναέριος ανεφοδιασμός: το KC-390 ως ιπτάμενο τάνκερ
Η μεγαλύτερη αλλαγή που φέρνει το KC-390 αφορά τον εναέριο ανεφοδιασμό. Η Πολεμική Αεροπορία δεν είχε μέχρι τώρα δικό της ιπτάμενο τάνκερ και στις αποστολές μεγάλης ακτίνας στηριζόταν σε αεροσκάφη συμμάχων. Το KC-390 μπορεί να φέρει κάτω από τις πτέρυγες δύο ατρακτίδια ανεφοδιασμού Cobham 912E με εύκαμπτο σωλήνα και «καλάθι» (probe and drogue) και, με βάση τα στοιχεία της Embraer, μεταγγίζει έως 400 γαλόνια καυσίμου το λεπτό. Το σύστημα αυτό εξυπηρετεί αεροσκάφη με ράβδο ανεφοδιασμού, όπως τα Rafale και τα Mirage, που θα είναι και τα πρώτα ελληνικά μαχητικά που θα ανεφοδιάζονται από τα KC-390. Για τα F-16, ο κ. Δένδιας έθεσε ορίζοντα ενός έτους.
Ταχύτητα τζετ, 26 τόνοι φορτίου και αυτοπροστασία
Σε αντίθεση με τα ελικοφόρα C-130, που υπηρετούν εδώ και δεκαετίες στην Πολεμική Αεροπορία, το KC-390 κινείται με δύο κινητήρες IAE V2500 και ταξιδεύει, με βάση τα στοιχεία της Embraer, με 0,80 Mach (περίπου 870 χιλιόμετρα την ώρα) σε ύψος έως 36.000 πόδια. Μεταφέρει έως 26 τόνους συγκεντρωμένου φορτίου, 80 στρατιώτες ή 64 αλεξιπτωτιστές, τεθωρακισμένο όχημα ή ελικόπτερο του μεγέθους ενός Black Hawk, και μπορεί να εκτελεί ρίψεις, ιατρικές διακομιδές και αεροπυρόσβεση.
Τα ελληνικά αεροσκάφη προβλέπεται να έχουν τη διαμόρφωση των πορτογαλικών, με σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου της ισραηλινής Elbit Systems. Η εταιρεία είχε ανακοινώσει το 2019 σύμβαση με το πορτογαλικό υπουργείο Άμυνας για πλήρη σουίτα, η οποία περιλαμβάνει προειδοποιητές ραντάρ και λέιζερ, σύστημα προειδοποίησης για πυραύλους υπερύθρων, εκτοξευτές αντιμέτρων, κατευθυνόμενα υπέρυθρα αντίμετρα (DIRCM) και ατρακτίδιο ενεργών ηλεκτρονικών αντιμέτρων. Η πορτογαλική κυβέρνηση αναφέρει ότι το KC-390 έχουν αγοράσει ήδη άλλες δέκα χώρες, πέντε από τις οποίες είναι μέλη του ΝΑΤΟ.
Από τη Λισαβόνα και την ΕΑΒ στην υπογραφή
Η υπογραφή ολοκληρώνει μια διαδρομή που ξεκίνησε με την επιστολή προθέσεων της 16ης Ιουνίου 2025 για συνεργασία με την Πορτογαλία στις στρατιωτικές αερομεταφορές και συνεχίστηκε στις 7 Μαΐου 2026, όταν ο κ. Δένδιας, σε επίσκεψη στη Λισαβόνα, επιβεβαίωσε μαζί με τον κ. Μέλο το ελληνικό ενδιαφέρον για το αεροσκάφος. Δύο εβδομάδες αργότερα, στις 22 Μαΐου, η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία και η Embraer υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης για την υποστήριξη και τη συντήρηση των αεροσκαφών στην Ελλάδα. Η προμήθεια εγκρίθηκε από το ΚΥΣΕΑ τον Ιούλιο και ακολούθησε η έγκριση της πορτογαλικής κυβέρνησης τον Οκτώβριο.
Θαλάσσια drones, δορυφόροι και Δίκαιο της Θάλασσας
Η συνεργασία των δύο χωρών θα επεκταθεί και πέρα από τα KC-390. Ο κ. Δένδιας ανέφερε τα θαλάσσια drones, τομέα στον οποίο, όπως είπε, η Πορτογαλία έχει κάνει «εξαιρετικά βήματα», με εξειδικευμένο κέντρο σε ναυτική βάση της Λισαβόνας που ο ίδιος επισκέφθηκε. Οι δύο πλευρές θα συνεργαστούν και στη δημιουργία σκαφών που μπορούν να λειτουργήσουν ως φορείς drones («drone carriers»), καθώς και σκαφών και αεροσκαφών που μπορούν να λειτουργήσουν ως «drone killers». Η συνεργασία θα αφορά και τους δορυφόρους, με τον υπουργό να αναφέρει ότι σε λίγες ημέρες θα εγκαινιάσει τη Διοίκηση Διαστήματος της Πολεμικής Αεροπορίας.
Ο κ. Δένδιας ενημέρωσε επίσης τον Πορτογάλο ομόλογό του για την αντίληψη της Τουρκίας για το Δίκαιο της Θάλασσας στην περιοχή, μια αντίληψη που χαρακτήρισε «ιδιόρρυθμη», σε σχέση με την υπογραφή και την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, υπογραμμίζοντας ότι η Πορτογαλία έχει υπογράψει την UNCLOS και έχει εκτεταμένες Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες. Οι δύο υπουργοί συζήτησαν ακόμη την εφαρμογή του άρθρου 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ και του άρθρου 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, που προβλέπουν την αμοιβαία συνδρομή των μελών, καθώς και την παρουσία της Ευρώπης στην Αφρική. Ο κ. Δένδιας σημείωσε ότι η Ελλάδα, «με τις μικρές μας δυνάμεις», βοηθά όσο μπορεί και είναι παρούσα στη Μοζαμβίκη.
