Τα 24 Rafale της Πολεμικής Αεροπορίας είναι σήμερα το πιο ικανό μαχητικό στο Αιγαίο για τη μάχη στον αέρα, με πυραύλους Meteor και MICA. Για την κρούση στόχων στο έδαφος και στη θάλασσα, όμως, τους λείπει ένα όπλο που ο γαλλικός, ο ινδικός και ο αιγυπτιακός στόλος Rafale θεωρούν αυτονόητο: η κατευθυνόμενη βόμβα AASM HAMMER της Safran. Το ΓΕΑ την έχει εξετάσει τουλάχιστον από το 2020 και η Safran την παρουσίασε επίσημα στο Επιτελείο το 2022. Μέχρι σήμερα, όμως, δεν έχει ανακοινωθεί σύμβαση προμήθειας. Η ανάλυση που ακολουθεί εξηγεί τι θα έδινε το HAMMER στα ελληνικά Rafale και γιατί ταιριάζει ειδικά στη γεωγραφία του Αιγαίου.
Με λίγα λόγια
- Τι είναι: κιτ καθοδήγησης και προώθησης που μετατρέπει απλές βόμβες 125 έως 1.000 κιλών σε όπλα ακριβείας, με ρουκέτα στην ουρά.
- Τι δίνει: κρούση από 15 έως πάνω από 70 χιλιόμετρα, ανάλογα με το ύψος και την ταχύτητα βολής, με ακρίβεια λίγων μέτρων και σε κάθε καιρό.
- Γιατί μετράει στο Αιγαίο: στόχοι στα τουρκικά παράλια απέχουν 10 έως 30 χιλιόμετρα από τα ελληνικά νησιά, άρα το Rafale μπορεί να βάλει χωρίς να μπει στον τουρκικό εναέριο χώρο.
- Τι δεν είναι: δεν αντικαθιστά τον SCALP για βαθιά πλήγματα στην ενδοχώρα και δεν ξεπερνά μόνο του την τουρκική αεράμυνα μεγάλου βεληνεκούς.
- Πού βρισκόμαστε: σε μελέτη και παρουσιάσεις, χωρίς ανακοινωμένη σύμβαση.
Τι είναι το AASM HAMMER
Το AASM (Armement Air-Sol Modulaire), γνωστό στις εξαγωγές ως HAMMER (Highly Agile Modular Munition Extended Range), δεν είναι μια ενιαία βόμβα. Είναι ένα σύνολο από δύο τμήματα που προσαρμόζονται σε συμβατικές βόμβες γενικής χρήσης:
- Μπροστινό κιτ καθοδήγησης, σε τρεις εκδόσεις: αδρανειακή πλοήγηση με GPS (SBU-38), GPS με υπέρυθρο αισθητήρα απεικόνισης (SBU-64) και GPS με ημιενεργό laser (SBU-54).
- Οπίσθιο κιτ με πτέρυγες και ρουκέτα, που δίνει στη βόμβα εμβέλεια πολύ μεγαλύτερη από μια απλή ολισθαίνουσα βόμβα.
Η βασική έκδοση φέρει βόμβα 250 κιλών και ζυγίζει περίπου 340 κιλά. Η Safran διαθέτει επίσης εκδόσεις 125, 500 και 1.000 κιλών. Η έκδοση του 1.000 κιλών (2.000 λιβρών) ενσωματώνεται στο πρότυπο Rafale F4. Η ακρίβεια φτάνει περίπου τα 10 μέτρα με καθοδήγηση μόνο GPS και περίπου το 1 μέτρο με τον υπέρυθρο ή τον laser αισθητήρα.
Το όπλο έχει πολεμική εμπειρία. Χρησιμοποιήθηκε από γαλλικά Rafale στο Αφγανιστάν το 2008, στη Λιβύη το 2011 και στη Συρία και το Ιράκ. Η Ουκρανία το χρησιμοποιεί από το 2024 σε σοβιετικής σχεδίασης MiG-29 και Su-25, και η Ινδία το χρησιμοποίησε με Rafale τον Μάιο του 2025. Χρήστες του είναι επίσης η Αίγυπτος, το Κατάρ, το Μαρόκο, η Κροατία και η Ινδονησία.
Τρία χαρακτηριστικά που μετράνε στη μάχη
Εμβέλεια από απόσταση ασφαλείας. Από χαμηλό ύψος ο HAMMER φτάνει περίπου τα 15 χιλιόμετρα. Από μεγάλο ύψος και με υψηλή ταχύτητα ξεπερνά τα 60 με 70 χιλιόμετρα. Η ρουκέτα το κάνει πιο γρήγορο και πιο ευέλικτο από τις ολισθαίνουσες βόμβες τύπου JDAM, που στην απλή τους μορφή βάλλονται σε πολύ μικρότερες αποστάσεις.
Βολή «εκτός άξονα» και πολλοί στόχοι σε ένα πέρασμα. Το όπλο μπορεί να βληθεί σε στόχο που βρίσκεται έως και 90 μοίρες στο πλάι του αεροσκάφους. Ένα Rafale μπορεί να ρίξει έως έξι HAMMER σε έξι διαφορετικούς στόχους στο ίδιο πέρασμα. Αυτό σημαίνει λιγότερες εξόδους και λιγότερο χρόνο έκθεσης στην εχθρική αεράμυνα.
Ανθεκτικότητα στις παρεμβολές και στον καιρό. Η καθοδήγηση συνδυάζει αδρανειακό σύστημα με GPS, οπότε δεν εξαρτάται μόνο από το δορυφορικό σήμα. Ο υπέρυθρος αισθητήρας αναγνωρίζει τον στόχο στην τελική φάση, χωρίς να χρειάζεται φωτισμό από το αεροσκάφος, και ο πιλότος μπορεί να απομακρυνθεί αμέσως μετά τη βολή.
Γιατί ταιριάζει στη γεωγραφία του Αιγαίου
Στο Αιγαίο οι αποστάσεις είναι μικρές. Η Χίος απέχει από το Τσεσμέ (Κρήνη) περίπου 8 χιλιόμετρα, η Λέσβος από τις απέναντι ακτές περίπου 10 έως 15 και η Ρόδος από τη Μαρμαρίδα λιγότερο από 20. Με εμβέλεια 15 έως 70 χιλιομέτρων, ένα Rafale που πετά πάνω από ελληνικό έδαφος ή διεθνή ύδατα μπορεί να πλήξει στόχους σε όλη τη στενή λωρίδα των τουρκικών παραλίων, χωρίς να διασχίσει τον τουρκικό εναέριο χώρο.
Σε ένα σενάριο κρίσης, οι στόχοι που θα ενδιέφεραν την Πολεμική Αεροπορία σε αυτή τη λωρίδα είναι γνωστοί από τις αναλύσεις των τελευταίων ετών:
- Συγκεντρώσεις αποβατικών μέσων και σκαφών σε λιμάνια και όρμους των μικρασιατικών ακτών, απέναντι από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.
- Παράκτια ραντάρ και κέντρα επιτήρησης, που τροφοδοτούν με εικόνα τα τουρκικά πλοία και τους επίγειους εκτοξευτές αντιπλοϊκών πυραύλων.
- Κινητοί εκτοξευτές και σταθμοί ελέγχου drones, όπου η έκδοση με υπέρυθρο ή laser αισθητήρα μπορεί να πλήξει και κινούμενο στόχο.
- Πλοία κοντά στις ακτές, με τις εκδόσεις που διαθέτουν τερματική καθοδήγηση.
Το HAMMER θα έκλεινε έτσι ένα κενό ανάμεσα στα όπλα που ήδη έχει η Πολεμική Αεροπορία. Ο πύραυλος cruise SCALP φτάνει σε βάθος εκατοντάδων χιλιομέτρων, αλλά είναι ακριβός και τα αποθέματα είναι περιορισμένα, άρα προορίζεται για λίγους, στρατηγικής σημασίας στόχους. Οι βόμβες laser και GPS των F-16 βάλλονται από μικρότερη απόσταση με εξαίρεση τα νέα κιτ SPICE που αποκτήσαμε από το Ισραήλ. Το HAMMER δίνει κρούση από απόσταση ασφαλείας σε κλάσμα του κόστους ενός πυραύλου cruise, άρα σε ποσότητες που επιτρέπουν συνεχείς επιχειρήσεις και όχι ένα μόνο πλήγμα.
Γιατί όχι SPICE στα RAFALE;
Η Ινδία αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα σχετικά με το δίλημμα της χρήσης των βομβών SPICE στα μαχητικά Rafale. Η χώρα έχει μια πλούσια ιστορία με τα συγκεκριμένα όπλα, αλλά η τελική της απόφαση για τον εξοπλισμό των Rafale επηρεάστηκε από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τον παράγοντα του χρόνου.
Η Ινδική Πολεμική Αεροπορία (IAF) διαθέτει τεράστιο απόθεμα βομβών SPICE (κυρίως την έκδοση SPICE 2000). Μάλιστα, έγιναν παγκοσμίως γνωστές όταν η Ινδία τις χρησιμοποίησε με απόλυτη επιτυχία το 2019 στις αεροπορικές επιδρομές στο Μπαλακότ εναντίον στρατοπέδων τρομοκρατών στο Πακιστάν. Ωστόσο, οι βόμβες αυτές εκτοξεύτηκαν από παλαιότερα γαλλικά μαχητικά Mirage 2000, στα οποία η Ινδία είχε ήδη πληρώσει και ολοκληρώσει την ενσωμάτωσή τους
Όταν η Ινδία αγόρασε και παρέλαβε τα νέα της Rafale, ξέσπασε μια σοβαρή συνοριακή κρίση με την Κίνα στην περιοχή του Λαντάκ (2020). Η Ινδία ήθελε να καταστήσει τα Rafale ετοιμοπόλεμα με SPICE αμέσως. Όμως, η διαδικασία ενσωμάτωσης (λογισμικό, καλωδιώσεις, ηλεκτρονικά) και οι απαραίτητες δοκιμές πιστοποίησης από τη γαλλική κατασκευάστρια (Dassault) θα απαιτούσαν πολύ χρόνο και υψηλό κόστος. Έτσι, η Ινδία ακύρωσε το πλάνο για SPICE στα Rafale και προχώρησε σε κατεπείγουσα αγορά των γαλλικών AASM HAMMER, τα οποία ήταν ήδη «έτοιμα» και πλήρως ενσωματωμένα στο αεροσκάφος από το εργοστάσιο.
Όπως συνέβη και στην περίπτωση της Ινδίας, η γαλλική Dassault δεν παραδίδει τα Rafale με ενσωματωμένο το λογισμικό για τα ισραηλινά όπλα SPICE. Για να γίνει αυτό, η Ελλάδα θα έπρεπε να χρηματοδοτήσει ένα πολύ ακριβό και χρονοβόρο πρόγραμμα δοκιμών και τροποποίησης των ηλεκτρονικών (avionics) των αεροσκαφών.
Τι θα σήμαινε για τα 24 ελληνικά Rafale
Η ενσωμάτωση στο αεροσκάφος δεν είναι πρόβλημα. Το AASM σχεδιάστηκε μαζί με το Rafale και υπάρχει στο οπλοστάσιό του από τις πρώτες επιχειρησιακές εκδόσεις, άρα η Πολεμική Αεροπορία δεν θα πλήρωνε για ανάπτυξη λογισμικού ή δοκιμές πιστοποίησης.
Με HAMMER, κάθε Rafale θα μπορούσε σε μία έξοδο να μεταφέρει έξι όπλα κρούσης μαζί με πυραύλους αέρος-αέρος για αυτοπροστασία. Ένας σχηματισμός τεσσάρων αεροσκαφών θα μπορούσε έτσι να πλήξει έως 24 διαφορετικούς στόχους σε ένα πέρασμα. Για μια Πολεμική Αεροπορία που θα έπρεπε να εξουδετερώσει γρήγορα μια απόβαση πριν αυτή πατήσει σε ελληνικό νησί, η διαφορά είναι ουσιαστική.
Υπάρχει και ένα πολιτικό και επιχειρησιακό όφελος. Σήμερα τα Rafale αφιερώνονται κυρίως στην αεράμυνα, ενώ το βάρος της κρούσης το σηκώνουν τα F-16 και, στο μέλλον, τα F-35. Τα HAMMER θα έκαναν τα Rafale πραγματικά μαχητικά κρούσης, όπως είναι σε όλες τις άλλες αεροπορίες που τα χρησιμοποιούν. Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν προχωρήσει η απόκτηση επιπλέον Rafale στο πρότυπο F4-F5, για την οποία υπάρχουν πληροφορίες για ελληνικό ενδιαφέρον από την άνοιξη του 2026.
Τα όρια: τι δεν μπορεί να κάνει το HAMMER
Μια ψύχραιμη ανάλυση πρέπει να πει και τι δεν αλλάζει.
Η τουρκική αεράμυνα. Το HAMMER μένει έξω από την εμβέλεια των συστημάτων μικρού βεληνεκούς, όπως τα HİSAR-A και τα πυροβόλα Korkut. Δεν μένει όμως έξω από την εμβέλεια των συστημάτων μεγάλου βεληνεκούς, όπως το SİPER, που η Τουρκία αναπτύσσει στο πλαίσιο του πολυεπίπεδου «Ατσάλινου Θόλου». Απέναντι σε τέτοια συστήματα, το HAMMER χρειάζεται υποστήριξη από ηλεκτρονικό πόλεμο, καταστολή της αεράμυνας και πλήγματα SCALP. Το σύστημα αυτοπροστασίας SPECTRA του Rafale βοηθά, αλλά δεν λύνει μόνο του το πρόβλημα.
Η εμβέλεια. Τα 70 χιλιόμετρα αρκούν για τα παράλια, όχι για στόχους στην ενδοχώρα της Μικράς Ασίας. Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει με την έκδοση HAMMER XLR, που η Safran παρουσίασε στο Παρίσι το 2025, με μικρό κινητήρα turbojet και εμβέλεια 150 έως 200 χιλιόμετρα. Η XLR βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη.
Ο φωτισμός στόχων με laser. Η έκδοση laser χρειάζεται ατρακτίδιο σκόπευσης για να φωτίσει τον στόχο. Το νέο ατρακτίδιο TALIOS της Thales έχει παρουσιαστεί στο ΓΕΑ, αλλά η προμήθεια δεν έχει ανακοινωθεί. Οι εκδόσεις GPS και υπέρυθρου δεν το χρειάζονται.
Η Τουρκία δεν μένει πίσω. Η τουρκική αμυντική βιομηχανία έχει ήδη δικά της κιτ καθοδήγησης για τα F-16, όπως τα HGK και KGK της TÜBİTAK SAGE και το Teber της Roketsan, με τα KGK να ξεπερνούν τα 100 χιλιόμετρα.
Πού βρίσκεται η προμήθεια
Η συζήτηση δεν είναι καινούρια. Το 2020, όταν υπογράφηκε η πρώτη σύμβαση για 18 Rafale, ελληνικά και ξένα δημοσιεύματα έγραψαν ότι η Ελλάδα θα αποκτούσε και HAMMER. Αυτό δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ με επίσημη ανακοίνωση. Τον Μάιο του 2022 στελέχη του ΓΕΑ συναντήθηκαν με τη Safran, που παρουσίασε τις δυνατότητες του όπλου. Από τότε το θέμα επανέρχεται σε αναλύσεις και συναντήσεις, χωρίς απόφαση του ΚΥΣΕΑ ή έγκριση από την Επιτροπή Εξοπλιστικών της Βουλής.
Η αγορά δεν είναι δύσκολη ούτε για την παραγωγή. Η Safran έχει αυξήσει σημαντικά τον ρυθμό παραγωγής λόγω της ζήτησης από την Ουκρανία και τη Γαλλία, και η Νορβηγία έχει ήδη χρηματοδοτήσει HAMMER για λογαριασμό του Κιέβου. Το ζήτημα για την Αθήνα είναι η προτεραιότητα μέσα στο Δωδεκαετές Πρόγραμμα, που ήδη περιλαμβάνει τα F-35, τον εκσυγχρονισμό των F-16 και τον «Θόλο του Αχιλλέα». Όπως έχει υποστηρίξει και το NemesisHD, τα σύγχρονα πυρομαχικά και τα ατρακτίδια είναι αυτά που μετατρέπουν ένα ικανό αεροσκάφος σε πραγματική δύναμη κρούσης.
Συμπέρασμα
Το HAMMER δεν είναι το πιο εντυπωσιακό όπλο που θα μπορούσε να αποκτήσει η Πολεμική Αεροπορία. Είναι όμως από τα πιο λογικά. Είναι ήδη ενσωματωμένο στο Rafale, έχει δοκιμαστεί σε πόλεμο, κοστίζει πολύ λιγότερο από έναν πύραυλο cruise και ταιριάζει ακριβώς στις αποστάσεις του Αιγαίου. Με αυτό, τα 24 Rafale θα αποκτούσαν πραγματική δυνατότητα να πλήξουν με ακρίβεια και από απόσταση ασφαλείας τα μέσα που θα απειλούσαν τα νησιά. Μέχρι να υπάρξει σύμβαση, όμως, αυτή η δυνατότητα παραμένει στα χαρτιά.
Για περισσότερα: Dassault Rafale: Η εξέλιξη και οι δυνατότητες του μαχητικού της Πολεμικής Αεροπορίας και Rafale F4/F5: Το μέλλον των μαχητικών της Πολεμικής Αεροπορίας.
