Οι Ηνωμένες Πολιτείες ολοκληρώνουν σήμερα και αύριο την αποχώρηση των τελευταίων στρατιωτικών δυνάμεών τους από βάσεις στο Ιράκ, κλείνοντας ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με το Reuters, οι τελευταίες αμερικανικές δυνάμεις αναμένεται να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026, στο πλαίσιο του χρονοδιαγράμματος που είχαν συμφωνήσει η Ουάσιγκτον και η Βαγδάτη.
Η αποχώρηση ολοκληρώνει τη δεύτερη φάση της συμφωνίας που ανακοινώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024, επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, και εφαρμόστηκε στη συνέχεια από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ. Το κοινό αμερικανοϊρακινό σχέδιο προέβλεπε αρχικά τον τερματισμό της στρατιωτικής αποστολής του διεθνούς συνασπισμού στο Ιράκ έως τα τέλη Σεπτεμβρίου 2025 και, σε δεύτερο στάδιο, τη διατήρηση δυνατότητας επιχειρήσεων κατά του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) στη βορειοανατολική Συρία από ιρακινό έδαφος μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2026.
Η εξέλιξη δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη το τέλος των διμερών αμυντικών σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράκ. Ήδη από το 2024, το Πεντάγωνο είχε διευκρινίσει ότι ο στόχος ήταν η μετάβαση από τη δομή της πολυεθνικής αποστολής Operation Inherent Resolve σε μια πιο συμβατική, μακροπρόθεσμη διμερή σχέση ασφαλείας, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει εκπαίδευση, στρατιωτική συνεργασία και προγράμματα ενίσχυσης των ιρακινών ενόπλων δυνάμεων.
Η αποχώρηση έχει ιδιαίτερο συμβολικό βάρος. Οι αμερικανικές δυνάμεις εισέβαλαν στο Ιράκ το 2003, ανατρέποντας το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν, και αποχώρησαν σε μεγάλη κλίμακα στα τέλη του 2011. Επέστρεψαν το 2014, ύστερα από τη ραγδαία επέκταση του ISIS, το οποίο είχε καταλάβει μεγάλες περιοχές του Ιράκ και της Συρίας. Περίπου 4.500 Αμερικανοί στρατιωτικοί έχασαν τη ζωή τους στο Ιράκ κατά την περίοδο που ακολούθησε την εισβολή του 2003.
Η ιρανική επιρροή στο επίκεντρο
Η αποχώρηση πραγματοποιείται επίσης σε μια περίοδο έντονου ανταγωνισμού για την επιρροή στο Ιράκ. Ένοπλες σιιτικές οργανώσεις που διατηρούν στενούς δεσμούς με την Τεχεράνη παρουσιάζουν την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων ως πολιτική και στρατηγική επιτυχία. Το Ιράν έχει επίσης εκφράσει δημόσια την υποστήριξή του στον τερματισμό της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας.
Για την ιρακινή κυβέρνηση, η αποχώρηση συνδέεται κυρίως με την αποκατάσταση της πλήρους κυριαρχίας της χώρας και τη μετάβαση σε μια σχέση με τις ΗΠΑ που δεν θα βασίζεται στη μόνιμη παρουσία ξένων στρατευμάτων. Για την Ουάσιγκτον, το κρίσιμο ζήτημα πλέον είναι κατά πόσο η διμερής συνεργασία ασφαλείας μπορεί να συνεχιστεί χωρίς μόνιμη στρατιωτική εγκατάσταση στο ιρακινό έδαφος και χωρίς να δημιουργηθούν κενά που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από το ISIS ή άλλες ένοπλες οργανώσεις.
