Οι βασικές αμυντικές δαπάνες της Ελλάδας εκτιμώνται στο 3,65% του ΑΕΠ για το 2026, ποσοστό πάνω από το 3,5% που έθεσε το ΝΑΤΟ στη Σύνοδο Κορυφής της Χάγης. Η εκτίμηση προέρχεται από την έκθεση του ΝΑΤΟ για τις αμυντικές επενδύσεις των συμμάχων, με στοιχεία έως τις 3 Ιουλίου 2026. Για το 2025 το ίδιο ποσοστό είναι 2,79%, ενώ το 2014 ήταν 2,24%.
Ελλάδα και Τουρκία στον ίδιο πίνακα
Η Ελλάδα ήταν το 2014 ένας από τους τρεις μόνο συμμάχους πάνω από το όριο του 2%, μαζί με τις ΗΠΑ (3,71%) και το Ηνωμένο Βασίλειο (2,13%). Από τότε και ως την εκτίμηση του 2026 το ποσοστό της δεν έπεσε ποτέ κάτω από το 2%. Στον ίδιο πίνακα η Τουρκία, που εντάχθηκε στη Συμμαχία το 1952 όπως και η Ελλάδα, εμφανίζεται με 1,44% το 2014, 2,33% το 2025 και 2,85% το 2026. Σε καθένα από αυτά τα τρία έτη το ποσοστό της Ελλάδας είναι υψηλότερο. Στον ίδιο πίνακα η Λιθουανία εμφανίζεται με 5,33% για το 2026.
Τα στοιχεία αυτά πρέπει να διαβάζονται με προσοχή. Οι αριθμοί του 2025 και του 2026 είναι εκτιμήσεις και το ποσοστό 3,65% αφορά μόνο τις βασικές αμυντικές δαπάνες, χωρίς το σκέλος έως 1,5% για ευρύτερες επενδύσεις ασφάλειας που προβλέπει ο στόχος του 5%. Η σύγκριση των δαπανών Ελλάδας και Τουρκίας αναλύεται και στο σχετικό μας άρθρο, ενώ για τον αμυντικό προϋπολογισμό δείτε τη δήλωση του υπουργού Εθνικής Άμυνας στη Βουλή και για το πρόγραμμα των F-35 την ανάλυσή μας.
Τι δεσμεύτηκαν οι σύμμαχοι στη Χάγη
Στη Διακήρυξη της Συνόδου Κορυφής της Χάγης, στις 25 Ιουνίου 2025, οι σύμμαχοι δεσμεύτηκαν να επενδύουν, έως το 2035, το 5% του ΑΕΠ ετησίως σε βασικές αμυντικές ανάγκες και σε δαπάνες που σχετίζονται με την άμυνα και την ασφάλεια. Η δέσμευση συνδέεται με το άρθρο 3 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον, που υποχρεώνει τα κράτη να διατηρούν και να αναπτύσσουν «την ατομική και συλλογική ικανότητά τους να αντισταθούν σε ένοπλη επίθεση» με «συνεχή και αποτελεσματική αυτοβοήθεια και αμοιβαία συνδρομή».
Ο στόχος του 5% έχει δύο σκέλη:
- Τουλάχιστον 3,5% του ΑΕΠ ετησίως για βασικές αμυντικές ανάγκες και για την κάλυψη των Στόχων Ικανοτήτων του ΝΑΤΟ, με τον κοινό ορισμό του ΝΑΤΟ για τις αμυντικές δαπάνες.
- Έως 1,5% του ΑΕΠ ετησίως για την προστασία κρίσιμων υποδομών, την προστασία των δικτύων, την ετοιμότητα και ανθεκτικότητα του πολιτικού τομέα, την καινοτομία και τη βιομηχανική βάση της άμυνας.
Οι σύμμαχοι υποβάλλουν ετήσια σχέδια που δείχνουν μια αξιόπιστη, σταδιακή πορεία προς το 3,5%, ενώ η πορεία και η ισορροπία των δαπανών θα επανεξεταστούν το 2029. Η Διακήρυξη προβλέπει επίσης ότι οι άμεσες συνεισφορές στην άμυνα της Ουκρανίας και στην αμυντική της βιομηχανία υπολογίζονται στις αμυντικές δαπάνες των συμμάχων.
Τι μετράει ως αμυντική δαπάνη
Τα ποσοστά του ΝΑΤΟ δεν ταυτίζονται πάντα με τα εθνικά στοιχεία, και η Συμμαχία το λέει ρητά: οι αριθμοί της μπορεί να αποκλίνουν σημαντικά από όσα ανακοινώνουν οι εθνικές αρχές ή περιλαμβάνονται στους εθνικούς προϋπολογισμούς, επειδή ακολουθούν κοινό ορισμό.
Ως αμυντική δαπάνη μετρούν οι πληρωμές της κεντρικής κυβέρνησης, χωρίς τις περιφερειακές και τοπικές αρχές, για τις ανάγκες των δικών της ενόπλων δυνάμεων, των ενόπλων δυνάμεων άλλων συμμάχων ή της Συμμαχίας συνολικά. Μέσα στον ορισμό είναι οι στρατιωτικές συντάξεις, τα αποθέματα πολεμικού υλικού, η έρευνα και ανάπτυξη, οι επιχειρήσεις που χρηματοδοτούνται από τον αμυντικό προϋπολογισμό και το στρατιωτικό σκέλος μεικτών δραστηριοτήτων με πολιτικό και στρατιωτικό χαρακτήρα. Έξω μένουν οι αποζημιώσεις για πολεμικές ζημιές και οι δαπάνες πολιτικής προστασίας. Οι ακτοφυλακές και ανάλογες δυνάμεις προσμετρώνται μόνο κατά το μέρος που είναι εκπαιδευμένο και εξοπλισμένο ως στρατιωτική δύναμη και μπορεί ρεαλιστικά να αναπτυχθεί εκτός εθνικού εδάφους. Τα ποσά εκφράζονται σε δολάρια ΗΠΑ, με μετατροπή βάσει της μέσης ετήσιας ισοτιμίας του ΔΝΤ.
Από το 2% στο 5%: η διαδρομή του μέτρου
Το κατευθυντήριο όριο του 2% του ΑΕΠ συμφωνήθηκε από τους υπουργούς Άμυνας το 2006. Στη Σύνοδο Κορυφής της Ουαλίας το 2014, ως απάντηση στην προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, οι ηγέτες δεσμεύτηκαν στο 2% και συμφώνησαν ότι τουλάχιστον το 20% των αμυντικών δαπανών πρέπει να πηγαίνει σε κύρια εξοπλιστικά προγράμματα, μαζί με τη σχετική έρευνα και ανάπτυξη. Στη Σύνοδο Κορυφής του Βίλνιους το 2023 υιοθέτησαν μια διαρκή δέσμευση για «τουλάχιστον 2%» και 20% σε κύρια εξοπλιστικά προγράμματα, επισημαίνοντας ότι συχνά θα χρειάζονται δαπάνες πάνω από το 2%.
Πού έχουν φτάσει οι σύμμαχοι
Για το 2026 πέντε σύμμαχοι αναμένεται ήδη να καλύψουν τον στόχο του 3,5% για βασικές αμυντικές ανάγκες, 17 προβλέπεται να καλύψουν το 1,5% για τις ευρύτερες επενδύσεις και πέντε να φτάσουν συνολικά το 5%. Στην έκθεση του 2026 τα στοιχεία για το 2025 και το 2026 είναι εκτιμήσεις. Οι ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς αύξησαν τις βασικές αμυντικές δαπάνες κατά περισσότερο από 19% το 2025 σε σχέση με το 2024, πάνω από 90 δισ. δολάρια σε σταθερές τιμές του 2021.
Ο συγκεντρωτικός δείκτης των ευρωπαίων συμμάχων και του Καναδά ανεβαίνει από 1,40% του ΑΕΠ το 2014 σε 2,31% το 2025 και 2,53% το 2026, ενώ οι ΗΠΑ, από 3,71% το 2014, εμφανίζονται στο 3,17% τόσο το 2025 όσο και το 2026. Η ισορροπία ανάμεσα στο 3,5% και το 1,5% θα επανεξεταστεί το 2029, με βάση το στρατηγικό περιβάλλον και τους ενημερωμένους Στόχους Ικανοτήτων.
Το πρωτότυπο άρθρο δημοσιεύθηκε στο Geopolitiki. Πηγές: ΝΑΤΟ, Διακήρυξη της Συνόδου της Χάγης (25 Ιουνίου 2025), «Defence investment and NATO’s 5% commitment», «Defence Investment of NATO Countries (2014-2026)».
