Η NASA δεσμεύεται πλέον επίσημα να εκτοξεύσει το διαστημικό τηλεσκόπιο UVEX (UltraViolet EXplorer, «Εξερευνητής του Υπεριώδους») έως τον Ιανουάριο του 2031, με συνολικό κόστος κύκλου ζωής 590 εκατ. δολαρίων. Η δέσμευση προκύπτει από την έγκριση του έργου στο Βασικό Σημείο Απόφασης C (Key Decision Point C, KDP-C), δηλαδή στην τεχνική και προγραμματική αξιολόγηση που κρίνει αν μια αποστολή μπορεί να περάσει από τον σχεδιασμό στην κατασκευή. Η υπηρεσία το ανακοίνωσε την Τρίτη 27 Οκτωβρίου 2026 στο ιστολόγιο της αποστολής στο NASA Science.
Για να καταλάβει κανείς τι σημαίνει το ορόσημο, αρκεί να δει πόσο έχει προχωρήσει το έργο. Η NASA επέλεξε το UVEX το 2024 ως τη νέα αποστολή μεσαίας κλάσης του προγράμματος Explorers, μετά από αξιολόγηση δύο προτάσεων για αποστολές μεσαίας κλάσης και δύο για «Αποστολές Ευκαιρίας» (Missions of Opportunity). Τότε το κόστος εκτιμήθηκε σε περίπου 300 εκατ. δολάρια, χωρίς την εκτόξευση, για αποστολή διάρκειας δύο ετών, και η εκτόξευση προβλεπόταν για το 2030. Με το KDP-C το έργο αποκτά πλέον δεσμευμένο χρονοδιάγραμμα και προϋπολογισμό.
Το τηλεσκόπιο θα χαρτογραφήσει το υπεριώδες φως σε ολόκληρο τον ουρανό με μεγάλη ευαισθησία. Η NASA εκτιμά ότι έτσι θα φωτίσει πώς εξελίσσονται οι γαλαξίες και τα άστρα. Το Caltech, από το οποίο προέρχεται η κύρια ερευνήτρια της αποστολής, αναφέρει ότι η έρευνα θα είναι 50 έως 100 φορές πιο ευαίσθητη από την ανάλογη έρευνα του GALEX. Το UVEX θα φέρει κάμερα ευρέος πεδίου με δύο ζώνες υπεριώδους και φασματογράφο μακράς σχισμής με πολλαπλά πλάτη σχισμής, ο οποίος αναλύει το φως ενός αντικειμένου στα χρώματά του.
Το δεύτερο μεγάλο πλεονέκτημα είναι η ταχύτητα αντίδρασης. Το τηλεσκόπιο θα στρέφεται γρήγορα προς πηγές υπεριώδους φωτός και θα καταγράφει τις εκρήξεις που ακολουθούν τους παλμούς βαρυτικών κυμάτων από τη συγχώνευση αστέρων νετρονίων. Η γρήγορη στόχευση ήταν και το μεγάλο προσόν του τηλεσκοπίου Swift της NASA, που ολοκλήρωσε πρόσφατα την αποστολή του. Επιπλέον, η ομάδα της αποστολής αναφέρει ότι το UVEX θα καταγράφει φάσματα από τις πρώτες ώρες των σουπερνόβα κατάρρευσης πυρήνα, δηλαδή των εκρήξεων άστρων που καταρρέουν, και θα προσφέρει στην κοινότητα των αστρονόμων τη δυνατότητα να ζητούν παρατηρήσεις άμεσης ανταπόκρισης σε απρόβλεπτα φαινόμενα (target-of-opportunity).
Στην ίδια ανακοίνωση η NASA υπογραμμίζει ότι το UVEX θα λειτουργήσει συμπληρωματικά με άλλες αποστολές που σαρώνουν μεγάλα τμήματα του ουρανού, όπως το διαστημικό τηλεσκόπιο Nancy Grace Roman, ώστε μαζί να συνθέσουν έναν σύγχρονο χάρτη του σύμπαντος σε διαφορετικά μήκη κύματος. Το Roman εκτοξεύθηκε στις 30 Αυγούστου 2026 και ταξιδεύει προς την τελική του θέση, ενώ το Hubble προετοιμάζει το έδαφος για τις παρατηρήσεις του. Το Caltech προσθέτει ότι η έρευνα θα εντοπίσει κοντινούς γαλαξίες μικρής μάζας και χαμηλής μεταλλικότητας, ανάλογους με μακρινούς γαλαξίες του πρώιμου σύμπαντος, και θα μελετήσει θερμά άστρα στο Μεγάλο και στο Μικρό Νέφος του Μαγγελάνου, τους γειτονικούς μας γαλαξίες.
Επικεφαλής της αποστολής είναι η Φιόνα Χάρισον (Fiona Harrison) του Caltech στην Πασαντίνα της Καλιφόρνιας, ως κύρια ερευνήτρια. Στο έργο συμμετέχουν επίσης το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, το Εργαστήριο Αεριωθούμενης Πρόωσης (JPL) της NASA, η Northrop Grumman και το Space Dynamics Laboratory.
Το UVEX ανήκει στο πρόγραμμα Explorers, το παλαιότερο συνεχόμενο πρόγραμμα της NASA, που προσφέρει συχνή και χαμηλού κόστους πρόσβαση στο διάστημα μέσω αποστολών υπό την καθοδήγηση κύριου ερευνητή. Από την εκτόξευση του Explorer 1 το 1958, που ανακάλυψε τις ζώνες ακτινοβολίας της Γης, το πρόγραμμα έχει εκτοξεύσει πάνω από 90 αποστολές, ανάμεσά τους οι Uhuru και Cosmic Background Explorer, των οποίων οι ερευνητές τιμήθηκαν με Νόμπελ.
