Το Swift, το διαστημικό τηλεσκόπιο που παρακολουθούσε τις ισχυρότερες εκρήξεις του σύμπαντος, έκλεισε τον κύκλο του μετά από σχεδόν 22 χρόνια. Η NASA ανακοίνωσε την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου 2026 ότι το Neil Gehrels Swift, ο δορυφόρος που μελετούσε τις εκρήξεις ακτίνων γάμμα, ολοκλήρωσε την επιστημονική του αποστολή. Η τελευταία παρατήρηση έγινε την Τρίτη 20 Οκτωβρίου και, όπως αναφέρει η ανακοίνωση της υπηρεσίας, το Swift αναμένεται να εισέλθει ξανά στην ατμόσφαιρα της Γης μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Ο απολογισμός ξεπερνά κατά πολύ τον αρχικό σχεδιασμό. Το Swift είχε σχεδιαστεί για κύρια αποστολή δύο ετών και λειτούργησε πάνω από δέκα φορές περισσότερο. Παρατήρησε περισσότερες από 2.000 εκρήξεις ακτίνων γάμμα και πάνω από 1.400 εκρήξεις υπερκαινοφανών (σουπερνόβα). Κατέγραψε αστέρες που διαλύονται από μαύρες τρύπες, ολοκλήρωσε έρευνα όλου του ουρανού στις ακτίνες Χ και μελέτησε αστεροειδείς και κομήτες. Τα δεδομένα του συνέβαλαν σε περίπου 7.000 δημοσιευμένες επιστημονικές εργασίες. «Το Swift απέδωσε στη χώρα, για πολλά χρόνια, πολύ περισσότερα από όσα επενδύθηκαν σε αυτό», δήλωσε ο Σον Ντομάγκαλ-Γκόλντμαν, διευθυντής του Τμήματος Αστροφυσικής στα κεντρικά της NASA στην Ουάσιγκτον.
Η αξία του βρισκόταν στην ταχύτητα. Οι εκρήξεις ακτίνων γάμμα είναι ξαφνικές εκλάμψεις που σβήνουν τόσο γρήγορα, ώστε κανένα μεγάλο τηλεσκόπιο δεν προλάβαινε να τις στοχεύσει. Όπως περιέγραψε ο Σ. Μπράντλεϊ Σένκο, κύριος ερευνητής της αποστολής στο Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard, το Swift εντόπιζε την έκρηξη, έστελνε τη θέση της σε άλλα αστεροσκοπεία και στρεφόταν προς το σημείο πριν σβήσει η μεταλαμπή της. Η διαδικασία κρατούσε συνήθως περίπου ένα λεπτό.
Ο δορυφόρος εκτοξεύθηκε στις 20 Νοεμβρίου 2004 και άρχισε να λειτουργεί τον επόμενο μήνα. Φέρει το όνομα του πρώτου κύριου ερευνητή του, Νιλ Γκέρελς, καθώς η NASA μετονόμασε την αποστολή το 2018, μετά τον θάνατό του.
Η σύντομη έκρηξη GRB 050509B του Μαΐου 2005, διάρκειας μόλις 0,03 δευτερολέπτων, δείχνει καλύτερα από κάθε άλλη την ταχύτητα του Swift. Το Swift στράφηκε αρκετά γρήγορα ώστε να ανιχνεύσει 11 φωτόνια ακτίνων Χ, με αποτέλεσμα να καταγραφεί για πρώτη φορά η μεταλαμπή σύντομης έκρηξης. Οι παρατηρήσεις επικύρωσαν μακροχρόνια θεωρητικά μοντέλα και έδειξαν ότι τέτοιες εκρήξεις προέρχονται πιθανότατα από συγχωνεύσεις δύο αστέρων νετρονίων, αντικειμένων με τη μάζα του Ήλιου συμπιεσμένη στο μέγεθος μιας πόλης.
Αιτία του τέλους ήταν το χαμηλό ύψος της τροχιάς. Το τηλεσκόπιο βρίσκεται πλέον κάτω από τα 171 μίλια (275 χιλιόμετρα) πάνω από τη Γη και η αντίσταση της ατμόσφαιρας σε αυτό το ύψος δεν επιτρέπει στα όργανά του να μένουν σταθερά στραμμένα στους στόχους τους. Η NASA εξηγεί ότι κάθε διαστημικό σκάφος σε χαμηλή γήινη τροχιά που δεν διαθέτει προωστικό σύστημα χάνει σταδιακά ύψος λόγω της ατμοσφαιρικής αντίστασης και ότι μια περίοδος αυξημένης ηλιακής δραστηριότητας ενίσχυσε το φαινόμενο.
Η υπηρεσία είχε επιχειρήσει να αποτρέψει το τέλος. Τον Σεπτέμβριο του 2025 ανέθεσε στην εταιρεία Katalyst Space του Φλάγκσταφ της Αριζόνα να φτιάξει σε περίπου ένα έτος το ρομποτικό σκάφος LINK, που θα αγκίστρωνε το τηλεσκόπιο και θα ανύψωνε την τροχιά του. Το LINK εκτοξεύθηκε τον Ιούλιο του 2026 από την Ατόλλη Κουατζαλέιν των Νήσων Μάρσαλ με πύραυλο Pegasus XL της Northrop Grumman, αλλά παρουσίασε διακοπές στις επικοινωνίες και προβλήματα προσανατολισμού. Η αποστολή περιορίστηκε σε επιδείξεις τεχνολογίας, η NASA ολοκλήρωσε τη συμμετοχή της στις 3 Σεπτεμβρίου και το LINK επανεισήλθε στην ατμόσφαιρα στις 25 Σεπτεμβρίου.
Απομένει το αρχείο: σχεδόν 22 χρόνια μετρήσεων φωτεινότητας και πάνω από 1,5 εκατομμύριο εικόνες από το τηλεσκόπιο υπεριώδους και ορατού φωτός. Τα δεδομένα, δημόσια διαθέσιμα, φτάνουν περίπου τα 12 τεραμπάιτ, όσο περίπου 600 ταινίες υψηλής ευκρίνειας. Ο Ντομάγκαλ-Γκόλντμαν δήλωσε ότι η NASA εξετάζει τη χρήση και την ενίσχυση των υπαρχόντων διαστημικών τηλεσκοπίων της για γρήγορη αντίδραση σε κοσμικά γεγονότα. Το NemesisHD έχει παρουσιάσει και άλλες αποστολές της υπηρεσίας, όπως την τελική δοκιμή του Artemis 1 πριν από την επιστροφή στη Σελήνη και το σκάφος DART για τη δοκιμή εκτροπής αστεροειδούς.
