Η πρόσφατη φάση συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει μια συντονισμένη στρατηγική επιλογή του Ισραήλ: μια πολυεπίπεδη εκστρατεία αποδυνάμωσης των σημαντικότερων αντιπάλων του από τη Γάζα και τον Λίβανο έως τη Συρία, το Ιράκ, το Ιράν και την Υεμένη. Το συγκεκριμένο δόγμα, που συνδυάζει στρατιωτική ακρίβεια, πληροφοριακή υπεροχή και διαρκή πίεση, δεν επιδιώκει απαραίτητα την πλήρη εξόντωση των αντιπάλων, μια επιλογή πρακτικά ανέφικτη και πολιτικά εκρηκτική, αλλά τη συστηματική διάβρωση των ικανοτήτων τους σε κρίσιμα, «θανατηφόρα» επίπεδα. Αυτή η πολιτική είχε και έχει υψηλό κόστος: το Ισραήλ καλείται να αντιμετωπίσει διεθνείς καταγγελίες για υπερβολική χρήση βίας και κατηγορίες που φέρνουν βαρύ πολιτικό και ηθικό τίμημα.
Η Χαμάς: Καίρια αποδυνάμωση του νότιου μετώπου
Η Χαμάς, ως πρωταρχικός αντίπαλος του Ισραήλ στη Γάζα, υπέστη βαριά πλήγματα μετά την εκτεταμένη εισβολή και τους συνεχείς βομβαρδισμούς. Η καταστροφή υποδομών διοίκησης, τούνελ, τα σκληρά χτυπήματα στις αποθήκες όπλων, το ξετρύπωμα δυνάμεων εντός πολιτικών υποδομών και η εξουδετέρωση ηγετικών στελεχών έχουν μειώσει δραματικά τη μαχητική και οργανωτική της ικανότητα.
Παρά το ότι εξακολουθεί να λειτουργεί ως παράγοντας, η στρατιωτική της πτέρυγα έχει αποδυναμωθεί σε επίπεδο που δυσκολεύεται να αναλάβει πρωτοβουλίες μεγάλης κλίμακας. Η αποτρεπτική της δύναμη, που κάποτε καθόριζε το ρυθμό της σύγκρουσης, έχει πλέον περιοριστεί σε αντιδράσεις μικρής εμβέλειας.
Η Χεζμπολάχ: Απώλεια ισορροπίας στον Λίβανο
Η Χεζμπολάχ αποτελεί εδώ και δεκαετίες τη βόρεια απειλή του Ισραήλ. Ωστόσο, η ισραηλινή στρατηγική έχει μεταβληθεί: αντί για γενικευμένο πόλεμο, εφαρμόζεται συνεχής στοχευμένη πίεση.
Με επαναλαμβανόμενα πλήγματα σε αποθήκες πυραύλων, διοικητικά κέντρα και διαδρομές ανεφοδιασμού, το Ισραήλ έχει επιτύχει τη σταδιακή μείωση της επιχειρησιακής ευχέρειας της οργάνωσης. Η απώλεια κρίσιμων σημείων ανεφοδιασμού, ο χαμός αξιωματικών και ειδικά του ηγέτη της, Χασάν Νασράλα, αλλά και η καταστροφή τηλεπικοινωνιακών κόμβων έχουν περιορίσει τη δυνατότητα μαζικής αντίδρασης. Η Χεζμπολάχ εξακολουθεί να διαθέτει ισχύ, αλλά το κόστος χρήσης της έχει αυξηθεί δραματικά και πλέον έρχεται σε ευθεία αντιπαράθεση με την κυβέρνηση του Λιβάνου.
Η Συρία και το Ιράκ: Αποδόμηση των ιρανικών δικτύων
Η Συρία, ήδη εξουθενωμένη από τον πολυετή εμφύλιο, έχει μετατραπεί σε πεδίο αποσταθεροποίησης ιρανικών συμφερόντων. Τα ισραηλινά πλήγματα σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αποθήκες πυραύλων και θέσεις της Δύναμης Quds έκοψαν τις κρίσιμες γραμμές ανεφοδιασμού μεταξύ Τεχεράνης, Δαμασκού και Βηρυτού με αποτέλεσμα να αποδυναμωθεί ο Μπασάρ Αλ Άσαντ και να χάσει τον πόλεμο εναντίον του Αχμέντ Αλ Σαράα, (Τζολάνι) τον οποίο επίσης το Ισραήλ χτυπά συνεχώς με στόχο να τον περιορίσει και να τον αναγκάσει σε αναγνώριση των υψίπεδων του Γκολάν.
Στο Ιράκ, η ισραηλινή στρατηγική εφαρμόζεται πιο διακριτικά: κυβερνοεπιθέσεις, πληροφοριακές επιχειρήσεις και στοχευμένες επιδρομές μέσω τρίτων έχουν περιορίσει τη δράση των ιρανικών πολιτοφυλακών, αποδυναμώνοντας την ικανότητά τους να προβάλλουν ισχύ ή να μεταφέρουν όπλα. Η συνολική εικόνα δείχνει ένα σχέδιο καταστροφής του “σιιτικού διαδρόμου”, που εκτείνεται από την Τεχεράνη έως τη Μεσόγειο, βασικό στοιχείο του μέχρι πρότινος γεωπολιτικού σχεδιασμού του Ιράν.
Ιράν: Πόλεμος φθοράς μέσω ακρίβειας
Η αντιπαράθεση Ισραήλ–Ιράν έχει λάβει επίσης τη μορφή ενός ασύμμετρου πολέμου φθοράς, με στόχο την εξουδετέρωση στρατιωτικών, πυρηνικών και ενεργειακών δυνατοτήτων της Τεχεράνης. Μέσα από μπαράζ από χειρουργικά πλήγματα που κυριολεκτικά έφεραν την Ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία πάνω από τους ουρανούς της Τεχεράνης, εξουδετερώσεις κορυφαίων αξιωματούχων και σαμποτάζ κρίσιμων εγκαταστάσεων, το Ισραήλ επιδιώκει να παγώσει την τεχνολογική και στρατηγική εξέλιξη του Ιράν χωρίς να οδηγηθεί σε ανοικτό πόλεμο, ο οποίος θα του κοστίσει σε αντιπαράθεση με το πλήρες οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων των Ιρανών Φρουρών.
Μάλιστα στην μάχη κατά του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, οι ΗΠΑ μπήκαν ένοπλα με την κρούση στα πυρηνικά εργοστάσια εμπλουτισμού ουρανίου κάνοντας χρήση των ισχυρότατων βομβών MOP και των στρατηγικών βομβαρδιστικών B2 Spirit.
Η στρατηγική αυτή δεν αποσκοπεί στην κατάρρευση του ιρανικού κράτους, αλλά στην παρατεταμένη αποδυνάμωση της ικανότητάς του να απειλεί οικονομικά, στρατιωτικά και γεωπολιτικά με ελπίδα από το Ισραήλ αυτό να οδηγήσει και σε κατάρρευση της ηγεσίας του Χαμενεΐ.
Η Υεμένη και οι Χούθι: Έλεγχος της νότιας απειλής
Οι Χούθι της Υεμένης, ως βασικός βραχίονας της ιρανικής επιρροής στην Ερυθρά Θάλασσα, έχουν δεχθεί συνεχείς αεροπορικές επιθέσεις. Οι επιχειρήσεις αυτές έχουν στοχεύσει πυραυλικά συστήματα, βάσεις drones και διοικητικά κέντρα, μειώνοντας σημαντικά τη δυνατότητα των Χούθι να πλήξουν στόχους εκτός της Υεμένης.
Η στρατηγική του Ισραήλ στον νότο αποσκοπεί στη διασφάλιση των θαλάσσιων οδών και στην αποτροπή επιθέσεων σε ισραηλινά ή διεθνή πλοία, καθιστώντας την Ερυθρά Θάλασσα πεδίο άσκησης ένοπλης επιρροής του Ισραήλ.
Η νέα ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή
Η ισραηλινή στρατηγική αποδυνάμωσης έχει δημιουργήσει μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή. Με πολλαπλά μέτωπα ελεγχόμενης έντασης, το Ισραήλ επιτυγχάνει να διατηρεί πρωτοβουλία κινήσεων και να αναγκάζει τους αντιπάλους του σε αμυντική στάση. Η επιτυχία αυτής της προσέγγισης μετριέται όχι από το αν εξαλείφθηκαν οι εχθροί, αλλά από το αν έχασαν την ικανότητα να επιδρούν στρατηγικά.
Από τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ έως τους Χούθι και το ίδιο το Ιράν, η ισραηλινή στρατιωτική και πληροφοριακή μηχανή έχει κατορθώσει να επιβάλει μια νέα, δυσμενή ισορροπία στους αντιπάλους της. Ωστόσο, κάθε επιτυχία συνοδεύεται από ρίσκο. Η πολλαπλή εμπλοκή συνεπάγεται παρατεταμένο κόστος, τόσο σε ανθρώπινο δυναμικό όσο και σε διεθνή πολιτική πίεση. Αν οι αντίπαλοι προσαρμοστούν, αποκεντρώνοντας δομές και υιοθετώντας νέες τακτικές, το στρατηγικό πλεονέκτημα αυτό μπορεί να διαβρωθεί.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη ενός Ισραήλ που λειτουργεί πλέον ως περιφερειακή υπερδύναμη, ικανή να διεξάγει επιχειρήσεις ακριβείας σε πολλαπλά μέτωπα και να ελέγχει το ρυθμό της αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Είτε κανείς συμφωνεί είτε διαφωνεί με τη μεθοδολογία, δεν μπορεί να αγνοήσει το γεγονός ότι το Ισραήλ, μέσα από αυτή τη συνεχή στρατηγική αποδυνάμωσης, έχει επανακαθορίσει τα όρια ισχύος στην περιοχή και έχει επιβάλει τη δική του εκδοχή τάξης, σε έναν γεωπολιτικό χώρο που για δεκαετίες λειτουργούσε στο όριο του χάους.
Σχετικές αναλύσεις
- Πόλεμος στην Μέση Ανατολή: Σενάρια κατά του Ιράν από ΗΠΑ και Ισραήλ μετά από επίθεση του – Μια δύσκολη απόφαση με αφορμή την Γάζα
- Ο Νασράλα παρακολουθεί την ηγεσία της Χεζμπολάχ να αποδεκατίζεται από το Ισραήλ σε μια κρίσιμη στιγμή για τον Λίβανο
- Τα ψέματα της Χεζμπολάχ και οι υπερβολές πηγών του Ισραήλ για την κατάσταση στον Νότιο Λίβανο ως σήμερα
- Αστικός πόλεμος στην Γάζα: Ένα πεδίο μάχης στρατιωτικών δυνάμεων και πεποιθήσεων
