Ανάλυση Άμυνα και Εξοπλισμοί
Επάκτιοι Exocet MM40: Οι κρυφές συστοιχίες του Πολεμικού Ναυτικού που «κλείνουν» τα περάσματα του Αιγαίου
Ο επάκτιος εκτοξευτής Exocet MM40 Block 2 του Πολεμικού Ναυτικού στην παρέλαση και το μέλλον των επάκτιων συστοιχιών.
Ο επάκτιος εκτοξευτής Exocet MM40 Block 2, σε φορτηγό με παραλλαγή. Φωτογραφία: NemesisHD
Οι επάκτιες συστοιχίες Exocet του Πολεμικού Ναυτικού είναι από τα λιγότερο γνωστά και ταυτόχρονα από τα πιο λογικά όπλα που έχει η Ελλάδα για το Αιγαίο: πύραυλοι κατά πλοίων που δεν χρειάζονται πλοίο για να εκτοξευθούν, αλλά ένα φορτηγό κρυμμένο σε μια ακτή ή σε ένα νησί. Ο επάκτιος εκτοξευτής Exocet MM40 Block 2 πέρασε στη στρατιωτική παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου 2026 στη Θεσσαλονίκη με τον κλειστό φορέα των κάνιστρων καλυμμένο και βαμμένο με παραλλαγή, και για όποιον δεν ήξερε τι κοιτάζει έμοιαζε με ένα απλό στρατιωτικό φορτηγό με κιβώτιο. Αυτή ακριβώς είναι και η αξία του: ένας εκτοξευτής που μοιάζει με οτιδήποτε άλλο, που κινείται στο οδικό δίκτυο και μπορεί να βάλει από σημείο που ο αντίπαλος δεν γνωρίζει, είναι πολύ δυσκολότερος στόχος από μια φρεγάτα ή μια ταχεία περιπολική κανονιοφόρο.
Οι δύο συστοιχίες MM40 Block 2 του Πολεμικού Ναυτικού
Το Πολεμικό Ναυτικό διαθέτει, όπως έχουμε γράψει στο NEMESIS HD, δύο επάκτιες συστοιχίες Exocet MM40 Block 2, που αποκτήθηκαν τη δεκαετία του 1990. Ο MM40 είναι η εκδοχή του Exocet που εκτοξεύεται από την επιφάνεια, με πυραυλοκινητήρα εκκίνησης και πυραυλοκινητήρα πλεύσης, και η έκδοση Block 2 έχει βεληνεκές περίπου 70 χιλιομέτρων. Μετά την εκτόξευση, ο πύραυλος κατεβαίνει σε πτήση λίγα μέτρα πάνω από το κύμα (sea skimming), καθοδηγείται αδρανειακά προς την περιοχή του στόχου και στο τελικό σκέλος ενεργοποιεί το δικό του ραντάρ για να τον εντοπίσει και να τον κλειδώσει. Είναι ο ίδιος πύραυλος που φέρουν οι ταχείες περιπολικές κανονιοφόροι του Στόλου, και αυτό σημαίνει κοινή υποστήριξη, κοινή εκπαίδευση και κοινά αποθέματα με τις μονάδες επιφανείας. Η Πολεμική Αεροπορία, από την πλευρά της, χρησιμοποιεί τον αεροπορικό AM39 στα Rafale, οπότε ο Exocet είναι ο κοινός αντιπλοϊκός πύραυλος δύο κλάδων, όπως εξηγούμε αναλυτικά στον οδηγό μας για την οικογένεια Exocet.
Η δύναμη μιας επάκτιας συστοιχίας δεν βρίσκεται μόνο στον πύραυλο, αλλά στην κινητικότητα και στη διασπορά. Ένα φορτηγό εκτόξευσης μπορεί να κινηθεί από θέση σε θέση, να πάρει στοιχεία στόχου από ραντάρ ακτής, από πλοίο ή από αεροσκάφος και να βάλει χωρίς να εκπέμψει ποτέ με δικό του ραντάρ, άρα χωρίς να προδώσει τη θέση του. Για τον αντίπαλο, αυτό σημαίνει ότι κάθε πέρασμα ανάμεσα σε ελληνικά νησιά μπορεί να καλύπτεται από έναν εκτοξευτή που δεν βλέπει, και ότι για να τον εξουδετερώσει πρέπει πρώτα να τον βρει. Το ίδιο το Πολεμικό Ναυτικό έχει δείξει τι μπορεί να κάνει ο Exocet στις βολές στο Ιόνιο, όπου οι πύραυλοι εκτέλεσαν απότομους ελιγμούς στην τελική φάση, κάτι που κάνει την αντιμετώπισή τους από την αεράμυνα ενός πλοίου ιδιαίτερα δύσκολη.
Το όριο του Block 2 και η επιλογή του MM40 Block 3
Το μεγάλο μειονέκτημα των ελληνικών συστοιχιών είναι η ηλικία και το βεληνεκές τους. Τα 70 χιλιόμετρα του Block 2 αρκούν για να καλύψουν ένα στενό ή ένα πέρασμα, αλλά όχι για να κρατήσουν μακριά ένα σύγχρονο τουρκικό πλοίο που φέρει πυραύλους μεγαλύτερης εμβέλειας. Η MBDA προσφέρει σήμερα την κινητή επάκτια συστοιχία Exocet με τον MM40 Block 3, ο οποίος κινείται με κινητήρα turbojet αντί για πυραυλοκινητήρα πλεύσης και έχει επιχειρησιακό βεληνεκές της τάξης των 200 χιλιομέτρων. Πλοηγείται με αδρανειακό σύστημα και GPS μέσω τρισδιάστατων σημείων διαδρομής, μπορεί να επιτεθεί σε έναν στόχο ταυτόχρονα με άλλους πυραύλους από διαφορετικές κατευθύνσεις και φέρει ενεργό ραντάρ ζώνης J για τη θάλασσα, ενώ χρησιμοποιεί το GPS για στόχους στην ακτή. Η βασική συστοιχία, σύμφωνα με την εταιρεία, αποτελείται από ένα όχημα αισθητήρων, ένα όχημα ελέγχου και έως τρία οχήματα εκτόξευσης με τέσσερις πυραύλους το καθένα, δηλαδή έως 12 πυραύλους έτοιμους για βολή.
Η Κύπρος έχει ήδη κάνει αυτό το βήμα. Η Εθνική Φρουρά απέκτησε επάκτιες συστοιχίες της νέας γενιάς MM40 Block 3. Το Πολεμικό Ναυτικό, από την πλευρά του, διαθέτει ήδη MM40 Block 3 στα πλοία του, με τις FDI να φέρνουν και τον νεότερο Block 3c. Η λογική λύση, όπως έχουμε υποστηρίξει, είναι ο συνδυασμός της αναβάθμισης των υπαρχουσών συστοιχιών με την αγορά νέων συστημάτων MM40 Block 3c, ώστε το Ναυτικό να αξιοποιήσει την υποστήριξη και την εκπαίδευση που ήδη έχει. Σε μια εποχή όπου η Ελλάδα στήνει στα νησιά της δίκτυο άρνησης πρόσβασης με τους PULS, τα drones και την «Ασπίδα του Αχιλλέα», και όπου η άμυνα νησιών όπως η Λήμνος σχεδιάζεται πλέον με τη συνεργασία όλων των κλάδων, οι επάκτιοι αντιπλοϊκοί πύραυλοι είναι το κομμάτι που κλείνει τη θάλασσα. Η παρουσία του παλιού MM40 στη Θεσσαλονίκη ήταν η υπενθύμιση ότι η δυνατότητα υπάρχει εδώ και δεκαετίες, αλλά χρειάζεται πλέον μεγαλύτερο βεληνεκές και περισσότερους εκτοξευτές.
Συχνές ερωτήσεις
Το Πολεμικό Ναυτικό, που διαθέτει δύο επάκτιες συστοιχίες Exocet MM40 Block 2 από τη δεκαετία του 1990.
Περίπου 70 χιλιόμετρα. Ο νεότερος MM40 Block 3, με κινητήρα turbojet, έχει επιχειρησιακό βεληνεκές της τάξης των 200 χιλιομέτρων σύμφωνα με την MBDA.
Σύμφωνα με την MBDA, από ένα όχημα αισθητήρων, ένα όχημα ελέγχου και έως τρία οχήματα εκτόξευσης με τέσσερις πυραύλους το καθένα. Μπορεί να λειτουργεί αυτόνομα ή συνδεδεμένη με ευρύτερο δίκτυο διοίκησης.
