
Γνώμη
ΠΡΟΤΑΣΗ: Harpoon από τις Kortenaer στα νησιά | Κινητές παράκτιες συστοιχίες από τους εκτοξευτές των φρεγατών που αποσύρονται
Η φρεγάτα «Έλλη» (F450) και κινητό παράκτιο σύστημα Harpoon. Φωτογραφίες: ΓΕΝ, Boeing. Σύνθεση: NEMESIS HD
Κάθε φρεγάτα τύπου S που αποχαιρετά τον Στόλο αφήνει πίσω της κάτι πολύ πιο χρήσιμο από ανταλλακτικά: τους εκτοξευτές και τους πυραύλους Harpoon της. Η πρόταση του NEMESIS HD είναι απλή και φθηνή για τα δεδομένα της άμυνας. Προτείνουμε οι βάσεις εκτόξευσης των Harpoon από τις «ολλανδέζες» που αποσύρονται να μη μείνουν σε αποθήκη, αλλά να στηθούν πάνω σε φορτηγά παντός εδάφους και να γίνουν κινητές παράκτιες συστοιχίες στα νησιά του Αιγαίου, εκεί όπου ένα αντιπλοϊκό βλήμα που κρύβεται ανάμεσα σε βράχια και ελαιώνες αξίζει περισσότερο από έναν πύραυλο που περιμένει σε ένα πλοίο το οποίο δεν υπάρχει πια.
Η φρεγάτα «Κανάρης» (F464) αποχαιρέτησε τον Στόλο στις 5 Νοεμβρίου στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας, λίγες ημέρες αφότου η παροπλισμένη «Μπουμπουλίνα» βυθίστηκε ως στόχος σε βολές SPIKE NLOS και τορπίλης SUT. Στη θέση τους έρχονται οι φρεγάτες FDI, με τη «Νέαρχος» να έχει παραληφθεί στη Λοριάν στις 30 Οκτωβρίου μετά την «Κίμων», και με τη «Φορμίων» και τη «Θεμιστοκλής» να ακολουθούν. Οι FDI όμως δεν φέρουν Harpoon, φέρουν Exocet MM40 Block 3C. Άρα κάθε S που φεύγει αφήνει ελεύθερο ένα οπλικό σύστημα που ο Στόλος δεν θα ξαναβάλει σε νέο πλοίο.

Τι αφήνουν πίσω τους οι φρεγάτες τύπου S
Σύμφωνα με την επίσημη σελίδα του Πολεμικού Ναυτικού, η φρεγάτα «Έλλη» (F450), το πρώτο πλοίο της κλάσης στον ελληνικό Στόλο, φέρει δύο πυροβόλα 76 χλστ. OTO Melara, δύο συστήματα εγγύς προστασίας Phalanx, σύστημα κατευθυνόμενων βλημάτων επιφανείας-επιφανείας Harpoon και σύστημα αντιαεροπορικών βλημάτων Sea Sparrow. Οι φρεγάτες της κλάσης φέρουν τους Harpoon σε δύο τετραπλές βάσεις εκτόξευσης στο μέσο του πλοίου, δηλαδή έως οκτώ έτοιμα βλήματα ανά φρεγάτα. Σήμερα ο κατάλογος του ΓΕΝ περιλαμβάνει επτά φρεγάτες τύπου S σε υπηρεσία: «Έλλη», «Λήμνος», «Αδρίας», «Αιγαίον», «Ναβαρίνον», «Κουντουριώτης» και «Νικηφόρος Φωκάς». Καθώς οι FDI μπαίνουν στον Στόλο, οι παλαιότερες θα κλείνουν σταδιακά τον κύκλο τους, όπως έκανε η «Κανάρης».
Η Boeing, στο επίσημο φυλλάδιο του Harpoon Block II, γράφει ότι ο πύραυλος είναι κοινός για όλους τους φορείς, ενώ ο προωθητής στερεού καυσίμου είναι κοινός για τις εκτοξεύσεις από πλοίο, υποβρύχιο και ξηρά. Η ίδια η κατασκευάστρια περιγράφει τον Harpoon ως όπλο που εκτοξεύεται από αεροσκάφη, πλοία, υποβρύχια ή κινητά οχήματα παράκτιας άμυνας, και δίνει για την έκδοση Block II βεληνεκές άνω των 67 ναυτικών μιλίων, δηλαδή περίπου 124 χιλιόμετρα, με αδρανειακή πλοήγηση υποβοηθούμενη από GPS και ενεργό αναζητητή ραντάρ στην τελική φάση. το βλήμα που βρίσκεται στο κάνιστρο της φρεγάτας μιας φρεγάτας μπορεί να φύγει και από ένα φορτηγό, αρκεί να υπάρχουν η σωστή βάση, το σύστημα ελέγχου εκτόξευσης και η πιστοποίηση.
Το ποια ακριβώς έκδοση φέρει κάθε ελληνική φρεγάτα δεν δημοσιοποιείται, και τα παλαιότερα βλήματα, χωρίς υποβοήθηση GPS, είναι λιγότερο ακριβή κοντά σε ακτές και νησίδες, ενώ οι εκδόσεις πριν από το Block 1C έχουν και μικρότερο βεληνεκές. Για το Αιγαίο όμως αυτό έχει λιγότερη σημασία από όσο ακούγεται. Στα περισσότερα στενά ανάμεσα στα ανατολικά νησιά και στις μικρασιατικές ακτές οι αποστάσεις μετρώνται σε λίγες δεκάδες χιλιόμετρα, άρα ακόμη και ένα βλήμα παλαιότερης γενιάς φτάνει σε όλο το πλάτος του περάσματος από το οποίο θα έπρεπε να κινηθεί ένας αποβατικός σχηματισμός.
Από το κατάστρωμα στο φορτηγό: τι χρειάζεται τεχνικά
Παράκτια συστήματα Harpoon σε οχήματα υπάρχουν ήδη και δεν απαιτεί εφεύρεση. Τον Οκτώβριο του 2020 το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενέκρινε και η DSCA γνωστοποίησε στο Κογκρέσο για την Ταϊβάν έως 100 συστήματα παράκτιας άμυνας Harpoon (Harpoon Coastal Defense Systems) με 400 βλήματα Block II, συνολικής εκτιμώμενης αξίας 2,37 δισ. δολαρίων. Τον Ιούνιο του 2022 το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε την αποστολή δύο συστημάτων παράκτιας άμυνας Harpoon στην Ουκρανία, ενώ η Δανία είχε ήδη δεσμευτεί για βλήματα και εκτοξευτή, και οι Ουκρανοί τα χρησιμοποίησαν στη Μαύρη Θάλασσα. Η λογική και στις δύο περιπτώσεις ήταν η ίδια: ένα βλήμα σχεδιασμένο για πλοία, πάνω σε τροχοφόρο όχημα, γίνεται όπλο απαγόρευσης θαλάσσιου χώρου που ο αντίπαλος δυσκολεύεται να βρει.
Για να γίνει το ίδιο με τα ελληνικά βλήματα χρειάζονται τρία πράγματα. Το πρώτο είναι η βάση εκτόξευσης πάνω σε όχημα: οι τετραπλές βάσεις του πλοίου, ή νέες απλούστερες βάσεις για τα ίδια κάνιστρα, τοποθετούνται σε φορτηγό με ανυψωτικό μηχανισμό, όπως φαίνεται στο υλικό της Boeing για τα κινητά παράκτια συστήματα. Το δεύτερο είναι το σύστημα διοίκησης και ελέγχου εκτόξευσης. Στο πλοίο τον ρόλο αυτό τον έχει το σύστημα μάχης, που σχεδιάζει την εμπλοκή, φορτώνει στο βλήμα τη θέση του στόχου και τη διαδρομή και δίνει την εντολή βολής. Στην ξηρά χρειάζεται ένα όχημα διοίκησης με τον ίδιο εξοπλισμό, που η Boeing περιγράφει ως «Command and Launch System» για τον σχεδιασμό της εμπλοκής και τον έλεγχο της εκτόξευσης. Το τρίτο είναι η εικόνα του στόχου πέρα από τον ορίζοντα. Ένα φορτηγό σε έναν λόφο της Λήμνου δεν «βλέπει» πλοία στα 80 χιλιόμετρα. Την εικόνα θα τη δίνουν τα παράκτια ραντάρ, τα αεροσκάφη επιτήρησης, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και το δίκτυο του ΓΕΕΘΑ, ώστε η συστοιχία να βάλλει με δεδομένα που δεν παράγει η ίδια.

Υπάρχει και το ζήτημα της κατάστασης των βλημάτων. Οι πύραυλοι αυτού του τύπου έχουν στοιχεία με περιορισμένο χρόνο ζωής, όπως ο προωθητής και οι μπαταρίες, που χρειάζονται έλεγχο και ανανέωση. Γι’ αυτό η πρόταση δεν λέει «βγάλτε τα από το πλοίο και βάλτε τα στο φορτηγό». Λέει καταγραφή, έλεγχος και επαναπιστοποίηση των βλημάτων που αφήνουν οι φρεγάτες, με όσα δεν αξίζει να ανανεωθούν να διατίθενται για βολές εκπαίδευσης. Οι φρεγάτες ΜΕΚΟ, που σύμφωνα με το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού τους κρατούν τους Harpoon, θα έχουν προτεραιότητα στα καλύτερα βλήματα. Οι βάσεις εκτόξευσης όμως, που οι ΜΕΚΟ δεν χρειάζονται, είναι ό,τι περνά πιο εύκολα στην ξηρά.
Πού έχει νόημα: τα στενά του ανατολικού Αιγαίου
Η αξία μιας κινητής συστοιχίας Harpoon δεν βρίσκεται στο βεληνεκές της, αλλά στο ότι μπορεί να κρυφτεί, να μετακινηθεί και να εμφανιστεί εκεί που δεν την περιμένει ο αντίπαλος. Ένα πλοίο στη θάλασσα εντοπίζεται εύκολα από ραντάρ και δορυφόρους. Ένα φορτηγό με δύο ή τέσσερα κάνιστρα, κάτω από δίχτυ παραλλαγής σε ένα από τα δεκάδες ορεινά χωριά της Λέσβου ή της Χίου, είναι πολύ πιο δύσκολος στόχος. Όποιος σχεδιάζει από την άλλη πλευρά μια ναυτική επιχείρηση στο ανατολικό Αιγαίο θα πρέπει να υποθέσει ότι κάθε νησί μπορεί να κρύβει βλήματα, και αυτό από μόνο του ανεβάζει το κόστος κάθε κίνησης.
Οι λογικές θέσεις είναι αυτές που ελέγχουν τα περάσματα: η Λήμνος απέναντι από την έξοδο των Στενών, η Λέσβος και η Χίος στα δύο μεγάλα στενά της μικρασιατικής ακτής, η Σάμος στο στενό της Μυκάλης, και τα Δωδεκάνησα με τη Ρόδο και την Κω απέναντι από τις ακτές της Καρίας. Η Ελλάδα έχει πάγια θέση ότι η άμυνα των νησιών της είναι αναφαίρετο δικαίωμα αυτοάμυνας κατά το άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ, ιδίως όταν η Τουρκία διατηρεί στα μικρασιατικά παράλια τη Στρατιά του Αιγαίου, με ισχυρές αποβατικές δυνάμεις. Κινητά συστήματα που μένουν σε βάσεις στο εσωτερικό των νησιών και μετακινούνται όταν το απαιτεί η κατάσταση ταιριάζουν ακριβώς σε αυτή τη λογική.
Η πρόταση συμπληρώνει όσα ήδη αποκτά η χώρα. Ο Στρατός Ξηράς αποκτά το SPIKE NLOS σε παράκτια διάταξη και τον πολλαπλό εκτοξευτή PULS, ενώ το Ναυτικό βάζει στις FDI τον Exocet Block 3C. Το SPIKE NLOS είναι όπλο ακρίβειας για στόχους μικρού και μεσαίου μεγέθους σε μερικές δεκάδες χιλιόμετρα, ενώ ο Harpoon φέρει πολεμική κεφαλή περίπου 500 λιβρών (περίπου 225 κιλών), κατά την Boeing, που μπορεί να θέσει εκτός μάχης ένα αποβατικό πλοίο ή μια κορβέτα. Τα δύο όπλα καλύπτουν διαφορετικά «στρώματα» της ίδιας άμυνας.
Κόστος, χρόνος και τα όρια της ιδέας
Το μεγάλο πλεονέκτημα είναι ότι το ακριβότερο κομμάτι, τα βλήματα, υπάρχει ήδη, έστω και με κόστος επαναπιστοποίησης και έχει πληρωθεί πριν από χρόνια. Το κόστος αφορά φορτηγά, βάσεις εκτόξευσης, οχήματα διοίκησης, επικοινωνίες και επαναπιστοποίηση, δηλαδή σε αντικείμενα που η ελληνική αμυντική βιομηχανία μπορεί να αναλάβει σε μεγάλο ποσοστό, με την τεχνική υποστήριξη της κατασκευάστριας για το λογισμικό ελέγχου εκτόξευσης. Οι αμερικανικοί κανόνες για τη μεταφορά και την τροποποίηση υλικού που αποκτήθηκε με σύμβαση FMS θα χρειαστούν συνεννόηση με την Ουάσιγκτον, κάτι που όμως έχει ήδη γίνει για άλλους συμμάχους και δεν αφορά νέα τεχνολογία.
Υπάρχουν όμως και όρια. Μια παράκτια συστοιχία χωρίς αξιόπιστη εικόνα στόχων είναι ακριβό διακοσμητικό, άρα το πραγματικό έργο είναι η σύνδεση με το δίκτυο επιτήρησης. Η απειλή από drones και περιφερόμενα πυρομαχικά κάνει απαραίτητη την κάλυψη των συστοιχιών από αντι-drone μέσα, όπως ο «Κένταυρος» της ΕΑΒ. Και το προσωπικό δεν φυτρώνει: τα πληρώματα των φρεγατών που αποσύρονται είναι ακριβώς οι άνθρωποι που ξέρουν τον Harpoon και θα μπορούσαν να στελεχώσουν τις πρώτες συστοιχίες. Με ένα πλοίο που φεύγει κάθε λίγους μήνες, η Ελλάδα έχει μπροστά της ένα παράθυρο λίγων ετών για να μετατρέψει την απόσυρση σε δύναμη αντί για παλιοσίδερα. Το ίδιο σκεπτικό με το οποίο προτείναμε τα M113 ως κόμβους Ηλεκτρονικού Πολέμου ισχύει και εδώ: δεν πετάμε ό,τι ακόμη μπορεί να πολεμήσει.
Στο βίντεο του NEMESIS HD, βολές Harpoon και Exocet του Πολεμικού Ναυτικού.
Συχνές ερωτήσεις
Ναι. Η Boeing αναφέρει ότι ο πύραυλος είναι κοινός για όλους τους φορείς και ότι ο προωθητής είναι κοινός για τις εκτοξεύσεις από πλοίο, υποβρύχιο και ξηρά. Χρειάζεται όμως βάση εκτόξευσης σε όχημα, σύστημα ελέγχου εκτόξευσης και επαναπιστοποίηση των βλημάτων.
Οι FDI φέρουν τον γαλλικό αντιπλοϊκό πύραυλο Exocet MM40 Block 3C και όχι Harpoon. Οι φρεγάτες ΜΕΚΟ κρατούν τους Harpoon μετά τον εκσυγχρονισμό τους, άρα μπορούν να πάρουν μέρος των βλημάτων, αλλά οι βάσεις εκτόξευσης των φρεγατών τύπου S μένουν χωρίς πλοίο.
Τον Οκτώβριο του 2020 οι ΗΠΑ ενέκριναν για την Ταϊβάν έως 100 παράκτια συστήματα Harpoon με 400 βλήματα Block II, και τον Ιούνιο του 2022 έστειλαν δύο παράκτια συστήματα Harpoon στην Ουκρανία, που είχε λάβει βλήματα και από τη Δανία.
Για την έκδοση Block II η Boeing δίνει βεληνεκές άνω των 67 ναυτικών μιλίων, δηλαδή περίπου 124 χιλιόμετρα. Οι εκδόσεις πριν από το Block 1C έχουν μικρότερο βεληνεκές, που όμως φτάνει για τα στενά του ανατολικού Αιγαίου, ενώ το Block II προσθέτει υποβοήθηση GPS για στόχους κοντά σε ακτές.
Σχετικές αναλύσεις
- ΠΡΟΤΑΣΗ: Ελληνικά M113-EW ως κόμβοι Ηλεκτρονικού Πολέμου
- «Κένταυρος»: Το ελληνικό αντι-drone της ΕΑΒ που «άκουσε» τους Χούθι – Από την Ερυθρά Θάλασσα στην παρέλαση και στις MEKO
- Εκσυγχρονισμός MEKO 200HN: Τι αλλάζει στις φρεγάτες κλάσης «Ύδρα», πόσο κοστίζει και πότε ολοκληρώνεται
- Φρεγάτα «Κανάρης» (F464): Αποχαιρέτησε τον Στόλο στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας – Τέλος εποχής για μια ακόμη Kortenaer





