Η Άγκυρα προετοιμάζει το έδαφος για μια νέα φάση αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του δικτύου Bloomberg, το κυβερνών κόμμα AKP ολοκληρώνει τη σύνταξη νομοσχεδίου που θα δίνει στον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, την προσωπική εξουσία να ορίζει μονομερώς θαλάσσιες ζώνες. Το νομοσχέδιο αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική εθνοσυνέλευση τον προσεχή Ιούνιο, αμέσως μετά τη γιορτή του Μπαϊραμιού, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Αθήνας και της Λευκωσίας.
Η προωθούμενη νομοθεσία δεν αποτελεί απλώς μια τυπική διαδικασία, αλλά μια στρατηγική κίνηση εδραίωσης των τουρκικών διεκδικήσεων. Το νομοσχέδιο προβλέπει τη δυνατότητα κήρυξης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης που εκτείνεται έως και τα 200 ναυτικά μίλια από τις τουρκικές ακτές. Μέσα σε αυτές τις ζώνες, η Άγκυρα επιδιώκει να ασκεί πλήρη έλεγχο σε δραστηριότητες όπως:
- Υποθαλάσσιες γεωτρήσεις και εξόρυξη υδρογονανθράκων.
- Αλιευτικά δικαιώματα και διαχείριση θαλάσσιων πόρων.
- Δημιουργία θαλάσσιων πάρκων και προστατευόμενων περιοχών.
- Έρευνα και εκμετάλλευση μεταλλευμάτων.
Η κίνηση αυτή στοχεύει απευθείας στις περιοχές όπου η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν νόμιμες και διεθνώς αναγνωρισμένες διεκδικήσεις, με την Τουρκία να επιδιώκει να καταστήσει τον εαυτό της «ρυθμιστή» κάθε ενεργειακής ανάπτυξης στην περιοχή.
Η Τουρκία παραμένει μία από τις ελάχιστες χώρες που δεν έχουν προσχωρήσει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Εμμένει στην προκλητική θέση ότι τα νησιά, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων νησιών όπως η Κρήτη, η Ρόδος και η Κύπρος, δεν διαθέτουν δικαίωμα σε υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ πέραν των χωρικών τους υδάτων (6 ναυτικά μίλια).
Αντίθετα, η διεθνής κοινότητα και η UNCLOS ορίζουν ρητά ότι τα νησιά έχουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες. Η προσπάθεια της Άγκυρας να επιβάλει τη δική της ατζέντα μέσω εσωτερικών νόμων αποτελεί, σύμφωνα με Έλληνες διπλωμάτες, μια προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων (faits accomplis) που στερούνται διεθνούς νομιμότητας.
Η μονομερής αυτή κίνηση της Άγκυρας δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική διαφορά, αλλά μια ευθεία αμφισβήτηση της εθνικής κυριαρχίας, η οποία σε κάθε κυρίαρχο κράτος εκλαμβάνεται ως υπαρξιακή απειλή.
Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί στενά τις κινήσεις της Άγκυρας, με υπουργούς να στέλνουν σαφή μηνύματα υπεράσπισης της εθνικής κυριαρχίας.
Ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, κατά την επίσκεψή του στο Αγαθονήσι, δήλωσε με έμφαση:
«Η Ελλάδα επιδιώκει τη σταθερότητα και τις σχέσεις καλής γειτονίας, αλλά δεν πρόκειται να αποδεχθεί αναθεωρητικές προσεγγίσεις που επιχειρούν να αμφισβητήσουν το αυτονόητο. Όλα τα ελληνικά νησιά, ανεξαρτήτως μεγέθους, διαθέτουν δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο και τη Σύμβαση UNCLOS.»
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, ο οποίος κατά τη διάρκεια ενεργειακού συνεδρίου υπογράμμισε τον μονομερή χαρακτήρα των τουρκικών ενεργειών.
«Προτιμούμε να πράττουμε παρά να αντιδρούμε. Μονομερείς πρωτοβουλίες σε θαλάσσιες ζώνες που δεν έχουν συμφωνηθεί βάσει του διεθνούς δικαίου, έχουν μόνο εσωτερική ισχύ και καμία διεθνή εφαρμογή», τόνισε ο κ. Γεραπετρίτης.
Το νέο νομοσχέδιο θεωρείται η νομοθετική θωράκιση του επεκτακτικού και παράνομου δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan). Πρόκειται για το γεωπολιτικό όραμα της Τουρκίας που επιδιώκει τον έλεγχο τεράστιων θαλάσσιων εκτάσεων, αμφισβητώντας τα σύνορα που έχουν καθοριστεί από διεθνείς συνθήκες.
Στην Αθήνα εκτιμούν ότι η Άγκυρα χρησιμοποιεί αυτή τη νομοθεσία ως «μοχλό πίεσης» για να σύρει την Ελλάδα σε μια διαπραγμάτευση με δικούς της όρους, συμπεριλαμβανομένων των λεγόμενων «γκρίζων ζωνών» και του καθεστώτος των νησιών του Αιγαίου. Ωστόσο, η ελληνική πλευρά ξεκαθαρίζει ότι η μόνη διαφορά προς επίλυση είναι ο καθορισμός υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, με αποκλειστική βάση το Διεθνές Δίκαιο το οποίο δεν σέβεται η Τουρκική πλευρά.
Η προσπάθεια επιβολής αυτών των διεκδικήσεων μέσω τετελεσμένων στο πεδίο φέρνει τις δύο χώρες πιο κοντά από ποτέ σε ένα θερμό επεισόδιο. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων σε τέτοια κλίμακα αποτελεί παραδοσιακά ακόμα και αιτία πολέμου. Με την κατάθεση του νομοσχεδίου να αναμένεται τον Ιούνιο, η Αθήνα αναμένεται να κλιμακώσει τις διπλωματικές της επαφές σε Βρυξέλλες και Ουάσινγκτον. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επανειλημμένα καταδικάσει τις μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας, ωστόσο η Άγκυρα φαίνεται να ποντάρει στην ανάγκη της Δύσης για τη διατήρηση της Τουρκίας στο δυτικό στρατόπεδο εν μέσω των διεθνών κρίσεων.
