Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν, που αυτοπροσδιορίζονται ως «ένα έθνος, δύο κράτη», βρέθηκαν τις τελευταίες ημέρες σε μια από τις πιο ανοιχτές δημόσιες αντιπαραθέσεις τους. Αφορμή είναι οι νέοι κανόνες ένδυσης στα δημόσια σχολεία του Αζερμπαϊτζάν, που στην πράξη απαγορεύουν τη μαντίλα, ενώ στη διαμάχη μπήκαν γρήγορα και οι στενές σχέσεις του Μπακού με το Ισραήλ. Την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν συναντήθηκε με τον Ιλχάμ Αλίγιεφ στο Μπακού και δήλωσε πως «ό,τι κι αν συμβαίνει, ο στρατηγικός χαρακτήρας της σχέσης Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν είναι πάνω από κάθε ζήτημα».
Οι κανόνες εγκρίθηκαν για τους μαθητές στις 21 Σεπτεμβρίου και για τους εκπαιδευτικούς στις 6 Οκτωβρίου. Απαγορεύουν «πρόσθετα στοιχεία ένδυσης που παραβιάζουν τις απαιτήσεις της σχολικής στολής και αντιβαίνουν στην αρχή της κοσμικής εκπαίδευσης». Δεν αναφέρουν ρητά τη μαντίλα, όμως σχολεία άρχισαν να αφήνουν έξω από τις τάξεις μαθήτριες που τη φορούσαν. Σύμφωνα με το Eurasianet, έως τις 12 Οκτωβρίου το υπουργείο Εσωτερικών είχε ανακοινώσει τουλάχιστον 37 συλλήψεις για διαμαρτυρίες, ενώ την ίδια ημέρα χρήστες ανέφεραν ότι Instagram και TikTok δεν λειτουργούσαν ούτε μέσω VPN, χωρίς επίσημη ανακοίνωση.
Ο Σαράλ, το AKP και η απάντηση του Μπακού
Τη σύγκρουση άναψε ο επικεφαλής σύμβουλος του Ερντογάν Οκτάι Σαράλ, που έγραψε στο X στις 12 Οκτωβρίου: «Να αφήνεις στην πόρτα του σχολείου μια μαθήτρια που καλύπτει το κεφάλι της για λόγους πίστης, πώς χωράει αυτό σε οποιαδήποτε συνείδηση, σε οποιαδήποτε αίσθηση δικαιοσύνης;». Βουλευτές του AKP πήγαν πιο μακριά, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η απαγόρευση εξυπηρετεί ισραηλινά συμφέροντα. Ο Ερντογάν είχε ήδη καταδικάσει στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, στις 22 Σεπτεμβρίου, τις απαγορεύσεις της μαντίλας στα σχολεία, χωρίς να κατονομάσει χώρα.
Το κυβερνών Κόμμα Νέου Αζερμπαϊτζάν του Αλίγιεφ απάντησε στις 13 Οκτωβρίου με μακροσκελή ανακοίνωση, κατηγορώντας τον Σαράλ και βουλευτές του AKP για «λαϊκιστικές και ανεύθυνες δηλώσεις» που δημιουργούν «τεχνητές εντάσεις». Υπενθύμισε ότι το Αζερμπαϊτζάν είναι κοσμικό κράτος, όπως και η Τουρκία, και σημείωσε ότι «η χρήση ευαίσθητων ζητημάτων όπως η κάλυψη του κεφαλιού ως εργαλείων πολιτικής χειραγώγησης δεν υπηρετεί ούτε την ενότητα του τουρκικού λαού ούτε την αλληλεγγύη του μουσουλμανικού κόσμου». Σε μια φράση που διαβάστηκε ως αιχμή προς τον Ερντογάν, ανέφερε ότι κανένα κράτος του ισλαμικού κόσμου δεν δικαιούται να επιβάλλει τη θέλησή του στους άλλους με «ηγεμονικές τάσεις». Για το Ισραήλ, το κόμμα δήλωσε ότι οι σχέσεις βασίζονται στο Διεθνές Δίκαιο και στα αμοιβαία συμφέροντα και ότι ο Αλίγιεφ στηρίζει τη λύση δύο κρατών με πρωτεύουσα της Παλαιστίνης την Ανατολική Ιερουσαλήμ.
Στο φόντο βρίσκεται η στρατιωτική συνεργασία Μπακού και Ισραήλ, με τα ισραηλινά drones να έχουν παίξει ρόλο στην ανακατάληψη του Καραμπάχ, όπως και το δίκτυο του Ισραήλ στο Αζερμπαϊτζάν απέναντι στο Ιράν. Στην Τουρκία έχει επικριθεί και η απόφαση της αζερικής αντιπροσωπείας να μην αποχωρήσει από την αίθουσα του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο, όταν μιλούσε ο Νετανιάχου. Και στις 14 Οκτωβρίου, μέσα στην κόντρα, ο Ισραηλινός πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ συναντήθηκε με τον Αλίγιεφ στο Μπακού, στο περιθώριο της 7ης Συνόδου Κορυφής της CICA. «Υπό την ηγεσία σου, το Αζερμπαϊτζάν είναι μια βαθιά σεβαστή, αξιόπιστη και επιδραστική φωνή στην περιοχή μας», έγραψε στο X, μιλώντας για συζήτηση σχετικά με την εμβάθυνση της «στρατηγικής» σχέσης.
Η Άγκυρα προσπαθεί πλέον να χαμηλώσει τους τόνους. Ο αντιπρόεδρος του AKP Κιουρσάτ Ζορλού είπε ότι τα προβλήματα συζητούνται «στο οικογενειακό συμβούλιο», ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί κάλεσε σε σεβασμό της κυριαρχίας του Αζερμπαϊτζάν, ενώ ο πρώην πρωθυπουργός Μπιναλί Γιλντιρίμ είπε σε αζερικό μέσο ότι οι δηλώσεις του Σαράλ δεν εκφράζουν τον Ερντογάν. Ο Φιντάν, που πήγε στο Μπακού με οδηγίες του Ερντογάν, χαρακτήρισε ορισμένα προβλήματα «κατασκευασμένα» και προειδοποίησε να μη γίνονται οι διαφορές προπαγάνδα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο ισλαμιστής Φατίχ Ερμπακάν, αντίθετα, ζήτησε από τον Αλίγιεφ να ανακαλέσει τους κανόνες. Ο Αλίγιεφ, που πρόσφατα ήρθε σε σύγκρουση και με τη Μόσχα, δείχνει ότι δεν δέχεται υποδείξεις ούτε από τον στενότερο σύμμαχό του.
