Συμφωνία της Μέκκας: Η τουρκική Βουλή κύρωσε την κοινή άμυνα με Σαουδική Αραβία και Πακιστάν – Ανοίγει ο δρόμος για στήριξη στο Ριάντ

Η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας κύρωσε την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου τη Συμφωνία της Μέκκας για την κοινή άμυνα Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας, με 279 ψήφους υπέρ και 119 κατά. Η τελική ψηφοφορία έγινε μία ημέρα αφότου η Ολομέλεια είχε περάσει το πρώτο από τα τρία άρθρα του νομοσχεδίου κύρωσης, και με αυτήν η Τουρκία ολοκληρώνει τη δική της διαδικασία κύρωσης, τη στιγμή που οι Χούθι της Υεμένης εντείνουν τις επιθέσεις τους κατά του βασιλείου.

Τη συμφωνία υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου στη Μέκκα ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ. Θα τεθεί σε ισχύ όταν και οι τρεις χώρες ολοκληρώσουν τις εσωτερικές διαδικασίες κύρωσης και κατατεθεί το τελευταίο έγγραφο κύρωσης στη γραμματεία της Στρατηγικής Επιτροπής. Η απόφαση της Βουλής ανοίγει τον δρόμο για τουρκική στρατιωτική στήριξη στη Σαουδική Αραβία, κάθε ανάπτυξη στρατευμάτων όμως θα χρειαστεί χωριστή έγκριση από την Ολομέλεια. Ο Φουάτ Οκτάι, πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών και βουλευτής του AKP, διαβεβαίωσε ότι η Τουρκία «δεν θα παρασυρθεί σε μια ανεξέλεγκτη διαδικασία παρά τη θέλησή της». Κατά την εκτίμηση του Al-Monitor, μια τουρκική συμβολή θα περιοριστεί πιθανότατα σε εκπαίδευση, συμβουλευτικό ρόλο και προμήθεια στρατιωτικού υλικού, και όχι σε μεγάλη δύναμη στρατιωτών.

Η κυβερνητική πλειοψηφία επιτάχυνε τη διαδικασία. Την Τρίτη 3 Νοεμβρίου η Ολομέλεια ενέκρινε πρόταση της κοινοβουλευτικής ομάδας του AKP να μπει το νομοσχέδιο δεύτερο στην ημερήσια διάταξη πριν περάσει το διάστημα των 48 ωρών και η συζήτηση συνεχίστηκε την Τετάρτη. Το κείμενο είχε περάσει νωρίτερα από την Επιτροπή Εξωτερικών, όπου η Συμμαχία του Λαού (AKP και MHP) ψήφισε υπέρ και το φιλοκουρδικό DEM κατά. Στο ίδιο πρόγραμμα της Βουλής εντάσσεται, για την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, και η κύρωση μνημονίου αστυνομικής συνεργασίας με την κυβέρνηση εθνικής ενότητας της Λιβύης.

Ποιοι είπαν «ναι» και ποιοι «όχι»

Υπέρ της κύρωσης ψήφισαν το AKP, το MHP και το CHP. Ο πρόεδρος του CHP Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου είχε μιλήσει στην ομάδα του κόμματός του για «νέα παγκόσμια τάξη» και είπε ότι όποιος δεν γίνει περιφερειακή δύναμη «συνθλίβεται και χάνεται». Διαβεβαίωσε ακόμη ότι μίλησε με Υεμενίτη υπουργό και του είπε πως, αν η Τουρκία πάει στην περιοχή στο πλαίσιο της συμφωνίας, θα πάει για να φέρει ειρήνη, ενώ επέμεινε ότι το κείμενο δεν προβλέπει αποστολή στρατιωτών. Στην Ολομέλεια ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του CHP Φαΐκ Οζτράκ επιβεβαίωσε τη στήριξη, ζήτησε όμως η συνεργασία να περιοριστεί στην άμυνα και την αποτροπή και να μείνει στη Βουλή η αρμοδιότητα για αποστολή των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων στο εξωτερικό.

Αντίθετα, το Καλό Κόμμα του Μουσαβάτ Ντερβίσογλου, το DEVA του Αλί Μπαμπατζάν και το Κόμμα της Ευτυχίας του Μαχμούτ Αρικάν είχαν ανακοινώσει ότι δεν θα στηρίξουν τη συμφωνία, με τον Αρικάν να ξεκαθαρίζει ότι δεν τη δέχεται «με αυτή τη μορφή». Κατά της συμφωνίας τάχθηκε και το κόμμα του Οζγκιούρ Οζέλ. Μιλώντας στην κοινοβουλευτική του ομάδα, ο Οζέλ δήλωσε αντίθετος στην αποστολή Τούρκων στρατιωτών στην Υεμένη, υποστήριξε ότι πρόκειται για σχέδιο του Τραμπ και τόνισε ότι «κανείς δεν έχει το δικαίωμα» να κάνει την Τουρκία «κομπάρσο του Τραμπ» και «προστάτη του Ισραήλ». Από το βήμα της Ολομέλειας ο Μουράτ Εμίρ του κόμματος του Οζέλ χαρακτήρισε τη συμφωνία ισοδύναμη με «προδοσία», ενώ βουλευτές του Καλού Κόμματος επέκριναν ότι για τα πρώτα δέκα χρόνια δεν υπάρχει δυνατότητα αποχώρησης.

Στη συζήτηση, ο Οκτάι απάντησε ότι η αποστολή Τούρκων στρατιωτών για να λάβουν μέρος σε συγκρούσεις θα απαιτεί εξουσιοδότηση της Βουλής με βάση το άρθρο 92 του Συντάγματος και ότι η στήριξη σε περίπτωση επίθεσης θα αποφασίζεται με διαβούλευση και ομοφωνία. Πρόσθεσε ότι το Ιράν έχει μεταφέρει από επίσημους και ανεπίσημους διαύλους ότι δεν αντιτίθεται στη συμφωνία.

Τι προβλέπει το κείμενο

Το άρθρο 2 ορίζει ότι εξωτερική ένοπλη επίθεση ή στρατιωτική επιθετικότητα κατά ενός από τα τρία «Βασικά Μέρη» θεωρείται επίθεση κατά όλων, με βάση το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ. Η βοήθεια όμως δεν είναι αυτόματη. Η χώρα που δέχεται επίθεση πρέπει πρώτα να τη ζητήσει και οι τρεις αποφασίζουν με ομοφωνία το είδος και την έκταση της στήριξης.

Η συμφωνία προβλέπει ακόμη κοινή αμυντική παραγωγή και έρευνα, μηχανισμό εφοδιασμού με πυρομαχικά, όπλα, καύσιμα και ανταλλακτικά σε ειρήνη, πόλεμο και έκτακτη ανάγκη, καθώς και ανταλλαγή πληροφοριών μέσω ασφαλών διαύλων. Συστήνει Στρατηγική Επιτροπή Πολιτικής και Άμυνας υπουργών Εξωτερικών, υπουργών Άμυνας και αρχηγών επιτελείων, που θα συνεδριάζει τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο, και μόνιμη γραμματεία στη Σαουδική Αραβία με πρώτο γενικό γραμματέα Πακιστανό για τρία χρόνια. Καμία χώρα δεν μπορεί να αποχωρήσει κατά τα πρώτα δέκα χρόνια από την έναρξη ισχύος και νέα μέλη γίνονται δεκτά μόνο με ομοφωνία των τριών.

Βουλευτής του AKP είχε πει τον Οκτώβριο στο Reuters ότι η κυβέρνηση θα καταθέσει στη Βουλή χωριστή εξουσιοδότηση για την ανάπτυξη στρατιωτικού προσωπικού στη Σαουδική Αραβία, ενώ ο υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ έχει δηλώσει ότι η Άγκυρα δεν προβλέπει να εμπλακούν τα στρατεύματά της σε μάχες ή επιθετικές επιχειρήσεις κατά των Χούθι. Το νομοσχέδιο είχε κατατεθεί στη Βουλή τον Οκτώβριο, ενώ οι Χούθι υποστηρίζουν ότι πλήττουν πλέον και στόχους στο νότιο τμήμα του βασιλείου, όπως το αεροδρόμιο της Άμπχα.

Ο αλ-Σαράα ξανά στο Ριάντ

Ο Σύρος πρόεδρος έγινε δεκτός την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου από τον διάδοχο του θρόνου και πρωθυπουργό Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, με αντιπροσωπεία που περιλάμβανε τους υπουργούς Εξωτερικών, Άμυνας, Οικονομικών και Βιομηχανίας και τον επικεφαλής της Γενικής Υπηρεσίας Πληροφοριών. Οι δύο πλευρές συζήτησαν τις διμερείς σχέσεις και τις περιφερειακές εξελίξεις και τόνισαν τη σημασία της ασφάλειας και της σταθερότητας στην περιοχή. Στη διάρκεια της επίσκεψης υπογράφηκε και συμφωνία συνεργασίας ανάμεσα στα υπουργεία Άμυνας των δύο χωρών. Ήταν η δεύτερη επίσκεψή του στο Ριάντ μέσα σε λίγες εβδομάδες, μετά την επίσκεψη της 6ης Οκτωβρίου. Λίγες ημέρες νωρίτερα, στον Διάλογο της Μανάμα, ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών Ασαάντ αλ-Σαϊμπάνι είχε πει ότι έγιναν «κάποιες διαπραγματεύσεις» για ένταξη της Συρίας στη συμφωνία και ότι η Δαμασκός θεωρεί την ασφάλεια του Κόλπου μέρος της δικής της. Τούρκος αξιωματούχος επιβεβαίωσε στο Associated Press ότι το θέμα συζητείται, πρόσθεσε όμως ότι τα τρία μέλη επικεντρώνονται στη θεσμοθέτηση της συμφωνίας και, μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή, «δεν θα τεθεί ζήτημα συμμετοχής οποιασδήποτε τρίτης χώρας».