Δυνάμεις της Βρετανίας, της Νορβηγίας και των Ηνωμένων Πολιτειών εντόπισαν και διέκοψαν την άνοιξη του 2026 ρωσική υποθαλάσσια δραστηριότητα κοντά στο Σβάλμπαρντ, την οποία Δυτικοί αξιωματούχοι περιέγραψαν ως άσκηση προσομοίωσης δολιοφθοράς σε κρίσιμα καλώδια επικοινωνιών. Σύμφωνα με αποκλειστικό δημοσίευμα του Reuters της 10ης Σεπτεμβρίου, η επιχείρηση συνδεόταν με τη ρωσική Κύρια Διεύθυνση Έρευνας Βαθέων Υδάτων – GUGI, μία από τις πλέον απόρρητες δομές του ρωσικού στρατιωτικού μηχανισμού.
Δύο Δυτικοί αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, ανέφεραν στο Reuters ότι ρωσικά βαθυσκάφη προσομοίωναν την ανάπτυξη εξειδικευμένης τεχνολογίας, σχεδιασμένης να μπορεί να θέσει εκτός λειτουργίας υποθαλάσσια καλώδια χωρίς να αφήνει εύκολα ίχνη που θα οδηγούσαν στον υπεύθυνο. Οι ίδιες πηγές υποστήριξαν ότι η κοινή συμμαχική επιχείρηση εντόπισε και αντιμετώπισε τα ρωσικά μέσα στη θάλασσα, με αποτέλεσμα να αποχωρήσουν πριν ολοκληρώσουν την άσκηση. Κανένα καλώδιο δεν υπέστη ζημιά.
Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας δεν απάντησε στο αίτημα του Reuters για σχόλιο σχετικά με το συγκεκριμένο περιστατικό. Το Κρεμλίνο, από την πλευρά του, έχει επανειλημμένα απορρίψει τις δυτικές κατηγορίες περί ρωσικών επιχειρήσεων δολιοφθοράς σε χώρες του ΝΑΤΟ ή σχεδιασμού στρατιωτικής αντιπαράθεσης με τη Συμμαχία.
Τα καλώδια του Σβάλμπαρντ και η στρατηγική σημασία τους
Η περιοχή στην οποία φέρεται να πραγματοποιήθηκε η ρωσική δραστηριότητα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Δύο παράλληλα καλώδια οπτικών ινών, μήκους περίπου 1.400 χιλιομέτρων, συνδέουν το νορβηγικό ηπειρωτικό έδαφος με το Σβάλμπαρντ. Σύμφωνα με τη νορβηγική Space Norway, η σύνδεση αποτελεί κρίσιμη υποδομή όχι μόνο για τις τοπικές τηλεπικοινωνίες αλλά και για υπηρεσίες υγείας, αεροπορίας, επιστημονικής έρευνας και κρατικής διοίκησης στο αρχιπέλαγος.
Τα καλώδια βρίσκονται σε θαλάσσια βάθη που φθάνουν περίπου τα 2.700 μέτρα, γεγονός που καθιστά την πρόσβαση εξαιρετικά απαιτητική, αλλά όχι αδύνατη για εξειδικευμένα βαθυσκάφη και συστήματα υποθαλάσσιων επιχειρήσεων. Κατασκευάστηκαν το 2003 και τέθηκαν σε λειτουργία στις αρχές του 2004, ενώ σε επιλεγμένα σημεία έχουν ταφεί στον βυθό ώστε να προστατεύονται από αλιευτικές δραστηριότητες και άγκυρες πλοίων.
Η ίδια υποδομή εξυπηρετεί τη μεταφορά τεράστιων όγκων δεδομένων από το SvalSat, τον δορυφορικό επίγειο σταθμό κοντά στο Λονγκγέαρμπιεν. Η ESA τον χαρακτηρίζει ως τον μεγαλύτερο επίγειο σταθμό παγκόσμια για δορυφόρους πολικής τροχιάς, με περισσότερες από 160 κεραίες, ενώ η γεωγραφική του θέση στις 78 μοίρες βόρειου πλάτους επιτρέπει επικοινωνία με δορυφόρους πολικής τροχιάς σε κάθε ημερήσια διέλευσή τους.
Το SvalSat εντάσσεται επίσης στο δίκτυο επίγειων εμπορικών σταθμών που υποστηρίζουν το Near Space Network της NASA, γεγονός που προσθέτει μία ακόμη διάσταση στην αξία των υποθαλάσσιων συνδέσεων του αρχιπελάγους για διαστημικές και επιστημονικές αποστολές.
Η επιχείρηση που είχε αποκαλυφθεί τον Απρίλιο
Η Βρετανία είχε δημοσιοποιήσει ήδη στις 9 Απριλίου μέρος της επιχείρησης, χωρίς όμως τότε να αποκαλύψει τη σύνδεσή της με τα καλώδια του Σβάλμπαρντ ή τη συμμετοχή των ΗΠΑ. Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι ένα ρωσικό υποβρύχιο κλάσης Akula είχε εισέλθει σε διεθνή ύδατα στον Υψηλό Βορρά, ενώ παράλληλα δύο εξειδικευμένες υποθαλάσσιες μονάδες της GUGI δραστηριοποιούνταν κοντά σε κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές.
Σύμφωνα με το Λονδίνο, βρετανικά πολεμικά πλοία και αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας P-8, σε συντονισμό με συμμαχικές δυνάμεις, παρακολουθούσαν συνεχώς τις ρωσικές μονάδες. Περίπου 500 Βρετανοί στρατιωτικοί συμμετείχαν στην επιχείρηση, τα αεροσκάφη πραγματοποίησαν περισσότερες από 450 ώρες πτήσεων και η παρακολούθηση διήρκεσε πάνω από έναν μήνα.
Το Reuters αποκάλυψε αργότερα ότι πίσω από την ευρύτερη αυτή δραστηριότητα βρισκόταν η άσκηση κοντά στο Σβάλμπαρντ. Παράλληλα με τη στρατιωτική παρακολούθηση, σύμφωνα με τους δύο Δυτικούς αξιωματούχους, Βρετανοί και Νορβηγοί αξιωματούχοι μετέφεραν στη Μόσχα πληροφορίες που έδειχναν ότι γνώριζαν τη φύση της τεχνολογίας που δοκιμαζόταν, επιχειρώντας να ενισχύσουν την αποτροπή απέναντι σε ενδεχόμενη μελλοντική χρήση της.
Ο Νορβηγός υπουργός Άμυνας Τόρε Σάντβικ δήλωσε ότι μέσω της κοινής επιχείρησης στάλθηκε σαφές μήνυμα προς τη Ρωσία ότι δεν μπορεί να δρα κρυφά και ότι οποιαδήποτε απόπειρα εναντίον κρίσιμων υποδομών θα εντοπιστεί και θα έχει συνέπειες. Ταυτόχρονα τόνισε ότι κανείς δεν έχει συμφέρον από κλιμάκωση των εντάσεων στον Υψηλό Βορρά.
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα της σύγχρονης υβριδικής αντιπαράθεσης: την απόδοση ευθύνης. Ζημιές σε υποθαλάσσιες υποδομές μπορούν να προκληθούν από αλιευτικά εργαλεία, άγκυρες ή ατυχήματα, ενώ μία εξελιγμένη επιχείρηση μπορεί να σχεδιαστεί ακριβώς ώστε να περιορίσει τα αποδεικτικά στοιχεία. Η αβεβαιότητα αυτή έχει άμεση στρατηγική σημασία, καθώς μπορεί να δυσχεράνει την πολιτική και στρατιωτική αντίδραση του ΝΑΤΟ.
Το Reuters ανέφερε ότι ορισμένοι Αμερικανοί αναλυτές πληροφοριών εξετάζουν ακόμη και το ενδεχόμενο η Μόσχα να επιχειρήσει κάποια στιγμή να δοκιμάσει τα όρια της συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι το περιστατικό στο Σβάλμπαρντ συνιστούσε ενεργοποίηση ή δοκιμή του Άρθρου 5, αλλά υπογραμμίζει τον τρόπο με τον οποίο υποθαλάσσια δίκτυα τηλεπικοινωνιών, ενέργειας και στρατιωτικών αισθητήρων μετατρέπονται σε κρίσιμο πεδίο της αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ.
Η γεωγραφία ενισχύει αυτή τη σημασία. Η Νορβηγία ασκεί πλήρη κυριαρχία στο Σβάλμπαρντ βάσει της Συνθήκης του 1920, ενώ οι υπήκοοι και οι εταιρείες των συμβαλλόμενων κρατών διαθέτουν ίσα δικαιώματα πρόσβασης σε σειρά οικονομικών και εμπορικών δραστηριοτήτων. Το αρχιπέλαγος βρίσκεται παράλληλα σε μικρή στρατηγική απόσταση από τη χερσόνησο Κόλα, όπου εδρεύει σημαντικό μέρος των ρωσικών πυρηνικών και υποβρύχιων δυνάμεων.
Για το ΝΑΤΟ, επομένως, η προστασία των καλωδίων του Σβάλμπαρντ δεν αφορά μόνο τη διατήρηση της πρόσβασης στο διαδίκτυο ενός απομακρυσμένου αρκτικού αρχιπελάγους. Αφορά τη διασφάλιση ενός κόμβου μέσω του οποίου περνούν κρίσιμα δορυφορικά δεδομένα, καθώς και την ικανότητα της Συμμαχίας να δείξει ότι μπορεί όχι απλώς να παρακολουθεί ύποπτη δραστηριότητα στον βυθό, αλλά να την εντοπίζει, να την εκθέτει και να την αποτρέπει πριν προκαλέσει φυσική ζημιά.
