Σύμφωνα με διασταυρωμένες πληροφορίες από δημοσιογραφικές πηγές στην Τρίπολη και τη Βεγγάζη, η πρόσφατη κινητικότητα της κυβέρνησης της Λιβύης αναφορικά με την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών με την Ελλάδα δεν αποτελεί μια απλή διοικητική διαδικασία, αλλά μια πολυσύνθετη διπλωματική κίνηση. Ο αναγνωρισμένος Πρωθυπουργός, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα, δίνοντας εντολή χθες για επιτάχυνση των διαδικασιών με την Ελλάδα και τη Μάλτα, επιχειρεί να ανοίξει έναν δίαυλο επικοινωνίας που ενδέχεται να δοκιμάσει τις αντοχές των στρατηγικών σχέσεων της Τρίπολης με την Άγκυρα.
Λιβυκές πηγές: Η «επιχείρηση προσέγγισης» με την Αθήνα
Λιβυκοί κυβερνητικοί κύκλοι, επισημαίνουν ότι η στροφή αυτή του Ντμπέιμπα υπαγορεύεται από την ανάγκη για διεθνή νομιμοποίηση και περιφερειακή σταθερότητα. Η συνάντηση με την Επιτροπή Οριοθέτησης και η ρητή αναφορά στα «κυριαρχικά δικαιώματα» της Λιβύης βάσει του διεθνούς δικαίου, ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια της Τρίπολης να δείξει ότι δεν είναι «αιχμάλωτη» των προηγούμενων δεσμεύσεών της.
Ωστόσο, το μεγάλο ερώτημα που πλανάται πάνω από την Τρίπολη είναι αν αυτή η προσέγγιση μπορεί να οδηγήσει στην ακύρωση ή την τροποποίηση του παράνομου Τουρκολιβυκού μνημονίου. Αρκετοί τόσο στην Λιβύη όσο και στην Ελλάδα με γνώση στο θέμα, παραμένουν εξαιρετικά επιφυλακτικοί, τονίζοντας ότι η εξάρτηση της κυβέρνησης της Τρίπολης από την τουρκική στρατιωτική και οικονομική στήριξη καθιστά οποιαδήποτε πλήρη ανατροπή του μνημονίου εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι αδύνατη, στην παρούσα φάση χωρίς εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το «παιχνίδι» του Χαφτάρ και ο αποτυχημένος εκβιασμός
Στην ανατολική Λιβύη, οι εξελίξεις είναι εξίσου καταιγιστικές. Σύμφωνα με πηγές προσκείμενες στη Βεγγάζη, ο Στρατάρχης Χαλίφα Χαφτάρ φαίνεται να εισέρχεται σε μια φάση «δεύτερων σκέψεων». Είναι κοινό μυστικό ότι ο Χαφτάρ επιχείρησε στο παρελθόν να «εκβιάσει» την Αθήνα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Βουλή των Αντιπροσώπων θα μπορούσε να κυρώσει το Τουρκολιβυκό μνημόνιο αν η Ελλάδα δεν αναγνώριζε πλήρως την πολιτική του οντότητα.
Αυτός ο εκβιασμός, ωστόσο, δεν τελεσφόρησε ποτέ καθώς το ΥΠΕΞ και η διπλωματική αντιπροσωπεία στην χώρα ενέργησαν άμεσα και φρόντισαν να μεταφερθούν τα κατάλληλα μηνύματα που όπως μαθαίνουμε σε επίπεδο ΕΕ θα ήταν αρκετά δυσοίωνα για τις «πρωτοβουλίες ανοικοδόμησης της Λιβύης» των παιδιών του Χαφτάρ.
Η Αθήνα αποφάσισε να μην εμπλακεί σε ένα παζάρι που θα νομιμοποιούσε μια παράνομη συμφωνία. Η πρόσφατη θερμή υποδοχή του Υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, στη Βεγγάζη και η επαναλειτουργία του προξενείου, καταδεικνύουν αν δεν δούμε κάποια δραματική αλλαγή ότι ο Χαφτάρ αντιλαμβάνεται πλέον πως η στρατηγική συμπόρευση με την Ελλάδα προσφέρει πολύ μεγαλύτερα πολιτικά οφέλη από έναν στείρο ανταγωνισμό.
Η αθόρυβη διπλωματία των Μένφι και Σάλεχ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πληροφορίες που διαρρέουν από το περιβάλλον της λιβυκής προεδρίας, οι οποίες αναδεικνύουν έναν παρασκηνιακό αλλά καθοριστικό ρόλο δύο ισχυρών ανδρών: του Προέδρου του Προεδρικού Συμβουλίου, Μοχάμεντ αλ Μένφι, και του Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων, Αγκίλα Σάλεχ.
Σύμφωνα με έγκυρες πηγές, οι δύο άνδρες φαίνεται να λειτουργούν ως «γέφυρες» λογικής, καταβάλλοντας συστηματικές προσπάθειες για να «συνετίσουν» την ανατολική πλευρά και να μετριάσουν τις ακραίες φωνές που επένδυαν στην ένταση με την Ελλάδα. Η στάση τους ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια να αποσυνδεθεί η Λιβύη από τις μονομερείς δεσμεύσεις που ναρκοθετούν τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, προκρίνοντας μια πιο θεσμική και διεθνώς αποδεκτή προσέγγιση στο ζήτημα της οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών. Αυτή η εσωτερική πίεση προς τον Στρατάρχη Χαφτάρ και τους κύκλους του, φαίνεται πως αποδίδει καρπούς.
Η στάση της Αθήνας: Πίεση για UNCLOS με Λιβύη
Η ελληνική διπλωματία, από την πλευρά της, παρακολουθεί τις διεργασίες στην Τρίπολη με προσεκτική αισιοδοξία. Η αυριανή επίσκεψη του κ. Γεραπετρίτη στην έδρα της κυβέρνησης Ντμπέιμπα θα είναι το βαρόμετρο των προθέσεων. Η Αθήνα ξεκαθαρίζει σε όλους τους τόνους ότι οποιαδήποτε συζήτηση για οριοθέτηση μπορεί να γίνει μόνο στη βάση της UNCLOS (Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας), κάτι που εκ των πραγμάτων ακυρώνει τη λογική του παράνομου Τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η Λιβύη παραμένει ένα πεδίο έντονων γεωπολιτικών ανταγωνισμών. Ενώ ο Ντμπέιμπα «κλείνει το μάτι» στην Αθήνα για να δείξει διαλλακτικότητα, οι στενοί δεσμοί με την Άγκυρα παραμένουν το κύριο εμπόδιο για μια νομικά ορθή διευθέτηση των θαλασσίων ζωνών. Την ίδια στιγμή, η μεταστροφή του Χαφτάρ αναδεικνύει την αποτυχία της πολιτικής των εκβιασμών που πλέον δεν αποδίδουν.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η Αθήνα κινείται πλέον με έναν ξεκάθαρο οδικό χάρτη: την επίτευξη μιας συμφωνίας-πλαίσιο (framework agreement), η οποία θα θέσει τις τεχνικές και νομικές βάσεις για την οριοθέτηση ΑΟΖ, παραπέμποντας ωστόσο την τελική κύρωση πιθανότατα σε μια καθόλα νόμιμη και εκλεγμένη κυβέρνηση που θα προκύψει μετά τις εθνικές εκλογές στη Λιβύη. Με αυτόν τον τρόπο, η ελληνική διπλωματία επιδιώκει να «κλειδώσει» τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου (UNCLOS) ως το μόνο αποδεκτό πλαίσιο συζήτησης, ακυρώνοντας στην πράξη τη δυναμική του Τουρκολιβυκού μνημονίου.
Στόχος είναι το μνημόνιο Άγκυρας-Τρίπολης να παραμείνει στη διεθνή συνείδηση ως αυτό που πραγματικά είναι: μια παράνομη διαδικασία γεωπολιτικού εκβιασμού χωρίς νομική υπόσταση, η οποία δεν μπορεί να παράγει τετελεσμένα.
