Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες (António Guterres) ζήτησε από τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε διαπραγματεύσεις για ένα νομικά δεσμευτικό κείμενο για τα θανατηφόρα αυτόνομα οπλικά συστήματα (lethal autonomous weapons systems, LAWS), τα λεγόμενα «φονικά ρομπότ» (killer robots). Το μήνυμα μεταδόθηκε μέσω βίντεο τη Δευτέρα στη Γενεύη, στην έναρξη των εργασιών της 7ης Διάσκεψης Αναθεώρησης της Σύμβασης για Ορισμένα Συμβατικά Όπλα (Convention on Certain Conventional Weapons, CCW), ενώπιον αντιπροσώπων από περισσότερα από 120 κράτη μέλη.
Τι ζητά ο Γκουτέρες
Η συνθήκη, είπε ο επικεφαλής του ΟΗΕ, πρέπει να περιλαμβάνει «σαφείς απαγορεύσεις και περιορισμούς». Υποστήριξε ότι «η φύση του πολέμου αλλάζει» και ότι ακόμη και ο πόλεμος έχει όρια. Οι νέες τεχνολογίες, ανάμεσά τους τα αυτόνομα οπλικά συστήματα, δημιουργούν κατά τα λόγια του νέες ανθρωπιστικές, νομικές και ηθικές προκλήσεις, καθώς και προκλήσεις για την ασφάλεια. Κάλεσε τους συμμετέχοντες να «αδράξουν τη στιγμή» και να δράσουν ώστε να αποτραπεί η χρήση και η διάδοση τέτοιων όπλων.
Η προειδοποίηση του Ύπατου Αρμοστή
Της έκκλησης είχε προηγηθεί η παρέμβαση του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (UN High Commissioner for Human Rights) Φόλκερ Τουρκ (Volker Türk), την περασμένη Παρασκευή. Και ο ίδιος ζήτησε επείγουσα συμφωνία των κρατών για συνθήκη, επικαλούμενος τον ταχύ ρυθμό της τεχνολογικής εξέλιξης και τον κίνδυνο τα αυτόνομα όπλα να γίνουν σύντομα ευρέως διαθέσιμα. «Μια μηχανή δεν πρέπει ποτέ να έχει την εξουσία να αποφασίζει αν ένας άνθρωπος θα ζήσει ή θα πεθάνει», δήλωσε.
Δύο κατηγορίες όπλων θέλει εκτός νόμου ο Τουρκ: τα αυτόνομα συστήματα που επιλέγουν μόνα τους ανθρώπους ως στόχους, είτε επειδή σχεδιάστηκαν έτσι είτε επειδή λειτουργούν έτσι στην πράξη, και όσα οι λειτουργίες και τα αποτελέσματά τους δεν μπορούν να γίνουν πλήρως κατανοητά, προβλέψιμα, εξηγήσιμα και ελέγξιμα από τους χειριστές τους. Η απόφαση για χρήση βίας, τόνισε, πρέπει να μένει σε ανθρώπινα χέρια και να βαραίνει ανθρώπους, γιατί μια μηχανή δεν αντιλαμβάνεται την αξία της ανθρώπινης ζωής ούτε σταθμίζει τις συνθήκες όπως ένας άνθρωπος.
Δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία για το είδος του κειμένου
Δεν στηρίζουν όλες οι χώρες νέους περιορισμούς. Το ψήφισμα 78/241 της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, που εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2023, επιβεβαίωσε ότι τα θανατηφόρα αυτόνομα οπλικά συστήματα οφείλουν να σέβονται το δίκαιο του πολέμου. Το υπερψήφισαν 152 χώρες, ενώ τέσσερις καταψήφισαν και 11 απείχαν. Προς το παρόν δεν υπάρχει συμφωνία ούτε για τη φύση ενός πιθανού νέου κειμένου, δηλαδή αν θα είναι νομικά δεσμευτικό ή όχι, ούτε για το χρονοδιάγραμμα.
Η Σύμβαση CCW και η ατζέντα της Διάσκεψης
Τη διάσκεψη οργανώνει το Γραφείο του ΟΗΕ για Υποθέσεις Αφοπλισμού (UN Office for Disarmament Affairs, UNODA). Στη CCW συμμετέχουν 128 «Υψηλά Συμβαλλόμενα Μέρη», που εδώ και πάνω από 40 χρόνια επιδιώκουν κοινούς κανόνες για όπλα τα οποία προκαλούν περιττά δεινά: νάρκες ξηράς, αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς, εμπρηστικά όπλα, εκρηκτικά κατάλοιπα πολέμου. Στην ατζέντα είναι επίσης οι ανθρωπιστικές συνέπειες των ναρκών και οι μέθοδοι πολέμου που δεν καλύπτει καμία άλλη σύμβαση.
Το θέμα αγγίζει και την ελληνική αμυντική σκηνή, όπου τα μη επανδρωμένα και αυτόνομα συστήματα κερδίζουν έδαφος. Δείτε σχετικά για το αυτόνομο σκάφος Corsair της Saronic που θέλει το Πολεμικό Ναυτικό, για τον «Πυρπολητή», το νέο ελληνικό μη επανδρωμένο σκάφος και για το πώς η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τον πόλεμο.
Το πρωτότυπο άρθρο δημοσιεύθηκε στο Geopolitiki. Πηγές: UN News και Γραφείο του ΟΗΕ για Υποθέσεις Αφοπλισμού.




