Με κοινή δήλωση έξι μερών στα Ηνωμένα Έθνη τοποθετήθηκαν η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ευρωπαϊκή Ένωση για την κύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Τη δήλωση εκφώνησε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου στη Νέα Υόρκη ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης. Η Ελλάδα ασκεί τον Οκτώβριο την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το μήνυμα των έξι είναι ότι η κύρωση δεν μεταβάλλει τη νομική πραγματικότητα: το μνημόνιο του 2019 χαρακτηρίζεται «άκυρο και ανυπόστατο» και, όπως σημειώνεται, «δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη».
Τα νησιά και η UNCLOS
Η δήλωση αποκαλεί το μνημόνιο «ψευδεπίγραφο» και το κρίνει ασύμβατο με τις βασικές αρχές του Διεθνούς Δικαίου. Το κείμενο, εξηγούν οι έξι, αγνοεί τη γεωγραφία και όσα δικαιούνται στη θάλασσα όλα τα παράκτια κράτη που εμπλέκονται, ανάμεσά τους και τα νησιά, τα οποία έχουν θαλάσσιες ζώνες βάσει της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Θυμίζουν ακόμη ότι οι οριοθετήσεις γίνονται με βάση την UNCLOS και το εθιμικό δίκαιο, κανόνες που εξασφαλίζουν προβλεψιμότητα, ασφάλεια δικαίου και ειρηνικές σχέσεις ανάμεσα στα κράτη. Αν γίνονταν αποδεκτές διμερείς συμφωνίες που παρακάμπτουν αυτούς τους κανόνες, θα ανοιγόταν, όπως προειδοποιούν, «επικίνδυνο προηγούμενο», με κόστος για τη διεθνή έννομη τάξη.
Για την ίδια την κύρωση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, οι έξι κάνουν λόγο για «σοβαρές ανησυχίες» σχετικά με την ασφάλεια και τη σταθερότητα της περιοχής. Κατά την εκτίμησή τους, το επεισόδιο δείχνει και ένα γενικότερο πρόβλημα: δύο κράτη δεν μπορούν να κλείνουν αυθαίρετα συμφωνίες που παρακάμπτουν τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου και πλήττουν τα δικαιώματα τρίτων.
Ανοιχτή πόρτα στη Λιβύη
Το δεύτερο σκέλος της δήλωσης αφορά τη Λιβύη. Οι έξι επιμένουν στην επανένωση των θεσμών της χώρας και σε μια Λιβύη ενωμένη, ευημερούσα και ενεργή στην περιφερειακή συνεργασία, και ζητούν η πολιτική της μετάβαση και οι σχέσεις με τους γείτονές της να έχουν θεμέλιο το Διεθνές Δίκαιο και την καλή γειτονία. Ειδικά για την Αθήνα, υπενθυμίζεται ότι έχει ήδη συζητήσει καλόπιστα με την Τρίπολη τα θαλάσσια όρια των δύο χωρών και είναι διατεθειμένη να συνεχίσει. Η δήλωση κλείνει με το μήνυμα ότι χωρίς σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου δεν μπορούν να υπάρξουν ούτε περιφερειακή σταθερότητα ούτε μια διεθνής τάξη που λειτουργεί με κανόνες.
Η κοινή τοποθέτηση έρχεται μετά την επιστολή της Ελλάδας στον Γκουτέρες και την αντίστοιχη επιστολή της Κύπρου. Την ίδια ημέρα ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέρριψε τις αντιδράσεις, κυρίως της ΕΕ, ζητώντας σεβασμό στην «κοινή βούληση» Τουρκίας και Λιβύης.
Ολόκληρη η δήλωση
Προβαίνω στην παρούσα δήλωση εξ ονόματος των Αιγύπτου, Κύπρου, Μπαχρέιν, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της χώρας μου, της Ελλάδας.
Η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το ψευδεπίγραφο «Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο» του 2019 εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα. Αναδεικνύει, επίσης, μια ευρύτερη πρόκληση για τη διεθνή έννομη τάξη: την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν υπονομεύουν τους καθιερωμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ούτε θίγουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Το Διεθνές Δίκαιο και, ιδίως, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς και το εθιμικό διεθνές δίκαιο αποτελούν το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Οι κανόνες αυτοί είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της προβλεψιμότητας, της ασφάλειας δικαίου και των ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των κρατών. Η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παραβλέπουν τους εφαρμοστέους κανόνες και τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας τη διεθνή έννομη τάξη και τις αρχές στις οποίες εδράζεται η ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Το ψευδεπίγραφο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο αντίκειται στις θεμελιώδεις αυτές αρχές. Παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών επί θαλάσσιων ζωνών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η επακόλουθη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα. Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Παραμένουμε προσηλωμένοι στην επανένωση των θεσμών της Λιβύης και στην προοπτική μιας ενωμένης και ευημερούσας Λιβύης. Μια σταθερή Λιβύη, που συμμετέχει ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία, είναι απαραίτητη για την ειρήνη και την ασφάλεια σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Η πολιτική μετάβαση της Λιβύης και οι σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες πρέπει να διέπονται από σεβασμό προς το Διεθνές Δίκαιο και τις σχέσεις καλής γειτονίας.
Ως κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών, έχουμε υποστηρίξει με συνέπεια την ειρηνική επίλυση των διαφορών μέσω του διαλόγου και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Στο πνεύμα αυτό, η Ελλάδα έχει διεξαγάγει διμερείς συνομιλίες με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, με καλή πίστη και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, και εκφράζει την ετοιμότητά της να συνεχίσει τις προσπάθειες αυτές.
Ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την περιφερειακή σταθερότητα και τη διατήρηση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες.
Εκφώνηση δήλωσης από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη σχετικά με την απόφαση κύρωσης του τουρκο-λιβυκού μνημονίου του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης (Νέα Υόρκη, 26.10.2026)
Όλες οι εξελίξεις για το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο στο live του nemesishd.gr
