GSI: Τι είναι το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου, τι ορίζει το Δίκαιο της Θάλασσας για τα υποθαλάσσια καλώδια και πού στηρίζεται η αντίδραση της Άγκυρας

Το καλώδιο που θα ενώσει την Κρήτη, την Κύπρο και το Ισραήλ βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο, επειδή το καλωδιακό πλοίο Abeille Marengo επανέλαβε τις έρευνες βυθού νότια της Κάσου και η Άγκυρα δήλωσε «ακυρωμένες» τις ελληνικές και κυπριακές NAVTEX (προειδοποιήσεις ναυσιπλοΐας). Ο οδηγός εξηγεί τι είναι το GSI (Μεγάλη Θαλάσσια Διασύνδεση), τι προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας και πού στηρίζεται η τουρκική θέση.

Το έργο με μια ματιά

• Το έργο ανήκει στον κατάλογο των Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος της ΕΕ, και η Διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF) έχει εγκρίνει 657 εκατ. ευρώ για τη διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου.
• Το τμήμα Ελλάδας-Κύπρου έχει υποθαλάσσια διαδρομή περίπου 900 χιλιομέτρων και αρχική ισχύ 1.000 MW, όπως αναφέρει η ιστοσελίδα του έργου.
• Κατά τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), όλα τα κράτη μπορούν να τοποθετούν υποθαλάσσια καλώδια στην υφαλοκρηπίδα, και το παράκτιο κράτος δεν μπορεί να παρεμποδίσει την τοποθέτηση.
• Η Τουρκία, που δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της UNCLOS, υποστηρίζει ότι οι έρευνες χρειάζονται τη συναίνεσή της σε περιοχή που θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα. Η Ελλάδα έχει χορηγήσει την άδεια ως παράκτιο κράτος.

Τι είναι το GSI

Πρόκειται για σύστημα καλωδίων συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης (HVDC). Ο ΑΔΜΗΕ περιγράφει την εταιρεία του έργου ως θυγατρική ειδικού σκοπού, που ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2024, και παρουσιάζει το έργο ως σύνδεση Κρήτης-Κύπρου, με το Ισραήλ ως επόμενη φάση. Στόχος, κατά τον ΑΔΜΗΕ, είναι να συνδεθεί η Κύπρος, «το τελευταίο μη διασυνδεδεμένο κράτος μέλος της ΕΕ», με το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Η πορεία του ξεκινά το 2012 με την πρωτοβουλία EuroAsia Interconnector. Το 2013 το σχέδιο μπήκε στον πρώτο κατάλογο Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος της ΕΕ, το 2021 υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ και το 2022 εξασφαλίστηκε η χρηματοδότηση των 657 εκατ. ευρώ. Τον Αύγουστο του 2026 η Meridiam και ο ΑΔΜΗΕ υπέγραψαν συμφωνία με την οποία η Meridiam γίνεται πλειοψηφικός μέτοχος της εταιρείας του έργου.

Οι βασικοί αριθμοί

• Διαδρομή Ελλάδας-Κύπρου: περίπου 900 χλμ.
• Αρχική ισχύς: 1.000 MW, αμφίδρομο HVDC.
• Ευρωπαϊκή επιχορήγηση (2022): 657 εκατ. ευρώ.
• Κύπρος-Ισραήλ, υποθαλάσσιο μήκος: περίπου 324 χλμ. (ΑΔΜΗΕ, 13 Αυγούστου 2026).
• Τεχνικά χαρακτηριστικά Κύπρου-Ισραήλ: διπολικό σύστημα HVDC 500 kV, 1.000 MW.
• Βάθος πόντισης Κύπρου-Ισραήλ: 2.200 έως 2.400 μέτρα.
• Σταθμοί μετατροπής: στην Κοφίνου (Κύπρος) και στην περιοχή της Χαντέρα (Ισραήλ).

Γιατί το χρειάζεται η Κύπρος

Η Κύπρος είναι ενεργειακά απομονωμένη: βρίσκεται στην άκρη του ευρωπαϊκού δικτύου και δεν συνδέεται με καλώδιο με καμία γειτονική χώρα. Ο ΑΔΜΗΕ λέει ότι η σύνδεση Κύπρου-Ισραήλ θα βελτιώσει και την ασφάλεια εφοδιασμού του Ισραήλ και θα του επιτρέψει να αναπτύξει ταχύτερα τις ανανεώσιμες πηγές. Τον Αύγουστο του 2026 ο ΑΔΜΗΕ υπέβαλε αίτημα επένδυσης στις ρυθμιστικές αρχές της Κύπρου και του Ισραήλ στο πλαίσιο του κανονισμού TEN-E, υποστηρίζοντας ότι οι μελέτες κόστους-οφέλους «επιβεβαιώνουν την οικονομική βιωσιμότητα του έργου σε όλα τα σενάρια που εξετάστηκαν». Οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει τώρα να συμφωνήσουν στον επιμερισμό του κόστους. Στη συνέχεια, η τελική επενδυτική απόφαση θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για τη χρηματοδότηση του έργου. Τα συμπεράσματα αυτά είναι του ίδιου του ΑΔΜΗΕ και δεν έχουν ακόμη ελεγχθεί από τις ρυθμιστικές αρχές.

Τι λέει το Δίκαιο της Θάλασσας

Το άρθρο 79 παράγραφος 1 της UNCLOS ορίζει ότι «όλα τα κράτη δικαιούνται να τοποθετούν υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς επί της υφαλοκρηπίδας». Η παράγραφος 2 προσθέτει ότι το παράκτιο κράτος, με την επιφύλαξη εύλογων μέτρων για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση της υφαλοκρηπίδας και τον έλεγχο της ρύπανσης από αγωγούς, «δεν μπορεί να παρεμποδίσει την τοποθέτηση ή τη συντήρηση τέτοιων καλωδίων». Το άρθρο 58 παράγραφος 1 δίνει την ίδια ελευθερία σε όλα τα κράτη στην αποκλειστική οικονομική ζώνη.

Η συναίνεση του παράκτιου κράτους απαιτείται σε ένα μόνο, περιορισμένο σημείο: κατά το άρθρο 79 παράγραφος 3, η χάραξη της πορείας για την τοποθέτηση αγωγών επί της υφαλοκρηπίδας υπόκειται στη συναίνεσή του. Η διάταξη αφορά αγωγούς και όχι καλώδια, και ο ρόλος του παράκτιου κράτους στα καλώδια περιορίζεται σε μέτρα όπως αυτά της παραγράφου 2.

Το ελληνικό επιχείρημα στηρίζεται στο άρθρο 121 παράγραφος 2: η αιγιαλίτιδα ζώνη, η ΑΟΖ και η υφαλοκρηπίδα ενός νησιού καθορίζονται «σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας Σύμβασης που εφαρμόζονται σε άλλα χερσαία εδάφη». Η Κρήτη, η Κάσος και η Κάρπαθος είναι κατοικημένα ελληνικά νησιά. Με αυτό το σκεπτικό, ο βυθός νότια της Κάσου ανήκει στην υφαλοκρηπίδα της Ελλάδας και, ανατολικότερα, της Κύπρου, δύο παράκτιων κρατών που είναι και τα δύο συμβαλλόμενα μέρη της UNCLOS και μέλη της ΕΕ.

Η θέση της Άγκυρας

Η Τουρκία δεν αποδέχεται αυτήν την ανάγνωση. Στην ανακοίνωση υπ’ αριθ. 214 της 6ης Νοεμβρίου 2026 το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών αναφέρει ότι πλοίο υπό γαλλική σημαία σκοπεύει να διεξαγάγει θαλάσσια επιστημονική έρευνα χωρίς άδεια σε αυτό που η Άγκυρα ονομάζει υφαλοκρηπίδα της, ότι η Άγκυρα έχει «ακυρώσει» τις NAVTEX που εξέδωσαν η Ελλάδα και οι κυπριακές αρχές και ότι η διαδικασία συναίνεσης για το τμήμα των εργασιών εντός της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί η Τουρκία δεν έχει ολοκληρωθεί. Παραπέμπει στα εξωτερικά όρια που κοινοποίησε στα Ηνωμένα Έθνη στις 18 Μαρτίου 2020. Την ανακοίνωση την έχουμε καλύψει εδώ.

Πρόκειται για τουρκικές διεκδικήσεις, που στηρίζονται σε σύμβαση στην οποία η Τουρκία δεν έχει προσχωρήσει, ενώ η Ελλάδα, η Κύπρος και η ΕΕ είναι συμβαλλόμενα μέρη. Τα όρια που επικαλείται η Άγκυρα εξαρτώνται από το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο και αγνοούν την υφαλοκρηπίδα νησιών όπως η Κάσος, η Κάρπαθος και η Κρήτη. Κατά το άρθρο 121 παράγραφος 2, η υφαλοκρηπίδα αυτή καθορίζεται όπως και εκείνη κάθε άλλου χερσαίου εδάφους.

Τι έχει συμβεί στη θάλασσα

Οι έρευνες δεν είναι κάτι νέο. Το Abeille Marengo είχε σταματήσει τις εργασίες νότια της Κάσου το 2024, έπειτα από την προσέγγιση τουρκικών πολεμικών πλοίων σε ερευνητικό σκάφος στην περιοχή τον Ιούλιο του 2024. Με τις NAVTEX που εξέδωσαν αυτόν τον μήνα Ελλάδα και Κύπρος, οι εργασίες ξαναρχίζουν. Ο υπουργός Εξωτερικών κ. Γεραπετρίτης υπέγραψε την άδεια έπειτα από θετική γνώμη διυπουργικής επιτροπής και η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού εξέδωσε τη NAVTEX 1411/26 για έρευνες από τις 6 Νοεμβρίου 2026 ως τις 6 Μαρτίου 2027, από το σημείο όπου είχαν διακοπεί οι προηγούμενες εργασίες. Η Άγκυρα απάντησε με την αντι-NAVTEX 1105/26 και με την ανακοίνωση που προαναφέραμε. Η αντι-NAVTEX περιγράφεται στο σχετικό άρθρο, ενώ οι δύο NAVTEX, ελληνική και κυπριακή, παρουσιάζονται στο σχετικό ρεπορτάζ.

Γιατί εμπλέκεται η Κύπρος

Το καλώδιο προορίζεται να τερματίσει την απομόνωση ενός κράτους, το βόρειο τμήμα του οποίου βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή από την εισβολή του 1974, ενώ στο νησί σταθμεύει από το 1964 η Ειρηνευτική Δύναμη του ΟΗΕ στην Κύπρο (UNFICYP). Η τουρκική ναυτική πίεση σε ερευνητικά σκάφη που εργάζονται για ένα έργο με ευρωπαϊκή στήριξη σε ελληνικά και κυπριακά ύδατα συνιστά, με βάση το ελληνικό νομικό επιχείρημα που αναλύθηκε πιο πάνω (άρθρα 79 και 121 της UNCLOS), παρεμπόδιση δραστηριότητας που είναι νόμιμη κατά τη Σύμβαση.

Τι μένει ανοιχτό

Από τρία πράγματα εξαρτάται αν θα κατασκευαστεί το καλώδιο: οι ρυθμιστικές εγκρίσεις και η τελική επενδυτική απόφαση για τη σύνδεση Κύπρου-Ισραήλ, η ολοκλήρωση των ερευνών στον βυθό που διακόπηκαν το 2024 και οι αντιδράσεις στη θάλασσα απέναντι στις εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Το πρωτότυπο άρθρο δημοσιεύθηκε στο Geopolitiki. Πηγές: ΑΔΜΗΕ, ιστοσελίδα του GSI, Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, ανακοίνωση 214 του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.