Η γαλλική ρηματική διακοίνωση που επιδόθηκε στην Άγκυρα για τις έρευνες του ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo έγινε μέσα σε λίγες ώρες το κεντρικό πολιτικό θέμα γύρω από το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου (GSI). Το ερώτημα που απασχολεί είναι απλό: ήταν μια τυπική ενημέρωση ή κάτι που μπορεί να διαβαστεί ως έμμεση αποδοχή τουρκικών αξιώσεων;
Η πρώτη επώνυμη κυβερνητική τοποθέτηση για τη διακοίνωση ήρθε από τον υφυπουργό Εξωτερικών κ. Τάσο Χατζηβασιλείου τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου. «Κατόπιν του αιτήματος αδειοδότησης που κατατέθηκε στην ελληνική κυβέρνηση και την άδεια, η οποία δόθηκε από την Ελλάδα αποκλειστικά, η γαλλική πλευρά προχώρησε σε γνωστοποίηση για την έναρξη εργασιών, μέσω ρηματικής διακοίνωσης», είπε, προσθέτοντας ότι το περιεχόμενο του εγγράφου δείχνει πως πρόκειται για ενημέρωση και όχι για αίτημα άδειας. Διπλωματικές πηγές αναφέρουν επίσης ότι παρόμοιο έγγραφο στάλθηκε και στην Αίγυπτο.
Μένει να δούμε το έγγραφο
Η ενημέρωση ενός τρίτου κράτους δεν είναι από μόνη της κάτι προβληματικό, εφόσον αποτελεί απλή γνωστοποίηση και όχι αναγνώριση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Το πρόβλημα είναι ότι ο χαρακτήρας της διακοίνωσης δεν είναι φανερός, αφού το κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Ό,τι γνωρίζουμε για το περιεχόμενό του προέρχεται από κυβερνητικές δηλώσεις και ανώνυμες διπλωματικές πηγές. Μέχρι να δούμε το ίδιο το χαρτί, κάθε εκτίμηση για το αν αναφέρεται σε θαλάσσια δικαιοδοσία, σε υφαλοκρηπίδα ή απλώς σε ναυσιπλοΐα παραμένει υπόθεση.
Προς το παρόν, η επίσημη δημόσια θέση της χώρας είναι η NAVTEX 1411/26 του Σταθμού Ηρακλείου. Είναι η ελληνική ναυτιλιακή προειδοποίηση που δεσμεύει τις περιοχές των ερευνών από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027 και ορίζει ρητά την ελληνική κυριαρχία στο θέμα. Η Τουρκία απάντησε με δική της αντι-NAVTEX, κάτι που δείχνει ότι η Άγκυρα συνεχίζει να αμφισβητεί την ελληνική αρμοδιότητα.
Μια ενημέρωση που δεν ήταν απαραίτητη
Η Αθήνα είχε δηλώσει ότι δεν θα ζητήσει άδεια ούτε θα ενημερώσει την Τουρκία. Ο υπουργός Εξωτερικών κ. Γιώργος Γεραπετρίτης το είχε πει την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου: «δεν πρόκειται να ζητηθεί άδεια, ούτε πρόκειται να ενημερώσουμε την Τουρκία». Άφησε ωστόσο περιθώριο, λέγοντας ότι μια «άτυπη ενημέρωση» για την έξοδο του πλοίου «δεν παράγει καμία νομική συνέπεια». Την Κυριακή 8 Νοεμβρίου ο πρωθυπουργός κ. Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε ότι η Ελλάδα και η Κύπρος είναι οι χώρες που αδειοδοτούν τις εργασίες, χωρίς να ξεκαθαρίσει αν ενημερώθηκε η Τουρκία.
Η ενημέρωση από τη γαλλική πλευρά δεν ήταν τυπικά απαραίτητη. Το Δίκαιο της Θάλασσας για τα υποθαλάσσια καλώδια (άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ) προβλέπει ότι το παράκτιο κράτος δεν μπορεί να εμποδίσει την πόντιση καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα του, και η άδεια για το έργο έχει ήδη δοθεί από την Ελλάδα. Η επιλογή του Παρισιού και η υπεράσπισή της από την Αθήνα δείχνουν ότι η κυβέρνηση προσπαθεί με διπλωματικά «κοκτέιλ» να αποφύγει την ένταση με την Τουρκία την ώρα που οι έρευνες ξαναρχίζουν.
Το κόστος αυτής της τακτικής είναι πολιτικό. Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη χαρακτήρισε τη διακοίνωση «απαράδεκτη εξέλιξη», το ΚΚΕ μίλησε για «πολύ σοβαρή εξέλιξη» και η Νέα Αριστερά για «κόλαφο» στους «λεονταρισμούς» της κυβέρνησης, ενώ το ΠΑΣΟΚ ανακοίνωσε επίκαιρη ερώτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η ουσία θα κριθεί στη θάλασσα: αν οι έρευνες προχωρήσουν χωρίς παρενόχληση με βάση την ελληνική NAVTEX, η διακοίνωση θα μείνει μια διπλωματική υποσημείωση. Αν όμως η Άγκυρα την επικαλεστεί ως προηγούμενο, η Αθήνα θα χρειαστεί να δημοσιοποιήσει τι ακριβώς έγραψε το Παρίσι.
