Την πρόθεση Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου να εμβαθύνουν έναν από τους πλέον σταθερούς μηχανισμούς περιφερειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο επιβεβαίωσε η τριμερής συνάντηση των Κυριάκου Μητσοτάκη, Νίκου Χριστοδουλίδη και Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι στο Ελ Αλαμέιν, με την ενέργεια, τις θαλάσσιες ζώνες και τις κρίσεις στη Μέση Ανατολή να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Οι τρεις ηγέτες υπέγραψαν κοινή διακήρυξη, επαναβεβαιώνοντας τη δέσμευσή τους στον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών, αλλά και στην πολιτική επίλυση των περιφερειακών διαφορών. Η αιγυπτιακή προεδρία χαρακτήρισε τον τριμερή μηχανισμό πρότυπο στρατηγικής περιφερειακής συνεργασίας, βασισμένο στον αμοιβαίο σεβασμό, το κοινό όφελος και την προσήλωση στη διεθνή νομιμότητα.
GREGY και φυσικό αέριο στο επίκεντρο
Κεντρική θέση στις συνομιλίες κατείχε το σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης GREGY μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδας. Ο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι χαρακτήρισε το έργο καθοριστικό για την περιφερειακή ολοκλήρωση στην καθαρή ενέργεια, καθώς φιλοδοξεί να συνδέσει ενεργειακά τις δύο ακτές της Μεσογείου και, μέσω Ελλάδας, την αιγυπτιακή παραγωγή με τις ευρωπαϊκές αγορές.
Στην κοινή διακήρυξη οι τρεις χώρες χαρακτηρίζουν την ενεργειακή ασφάλεια κοινό στρατηγικό συμφέρον και ζητούν την επιτάχυνση τόσο του GREGY όσο και των σχεδίων σύνδεσης των κυπριακών κοιτασμάτων φυσικού αερίου με τις αιγυπτιακές υποδομές επεξεργασίας και εξαγωγής. Το Κάιρο επιδιώκει να αξιοποιήσει τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις του ως κόμβο για τη διοχέτευση αερίου προς την Ευρώπη, ενώ Αθήνα και Λευκωσία βλέπουν τη συνεργασία ως έναν ακόμη κρίκο στη διαφοροποίηση των ευρωπαϊκών ενεργειακών διαδρομών.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η ηλεκτρική διασύνδεση μπορεί να μεταφέρει ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές προς την Ευρώπη, καθιστώντας την Ανατολική Μεσόγειο ενεργειακή γέφυρα ανάμεσα στη Βόρεια Αφρική και την ευρωπαϊκή αγορά. Παράλληλα, συνέδεσε την αξιοποίηση του κυπριακού φυσικού αερίου με τις αιγυπτιακές υποδομές και, δυνητικά, με ευρύτερους διαδρόμους μεταφοράς προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Σαφές μήνυμα για Τουρκία, ΑΟΖ και Διεθνές Δίκαιο
Ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος είχε η αναφορά των τριών ηγετών στις θαλάσσιες ζώνες. Η κοινή διακήρυξη υπογραμμίζει ότι συμφωνίες ή μνημόνια για την οριοθέτηση θαλάσσιας δικαιοδοσίας πρέπει να συνάπτονται βάσει του Διεθνούς Δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας – UNCLOS.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επικαλέστηκε τη συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου για τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ ως απόδειξη ότι «όταν υπάρχει πολιτική βούληση αλλά και προσήλωση στη διεθνή νομιμότητα» μπορούν να επιτευχθούν αμοιβαία επωφελείς συγκλίσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο έστειλε μήνυμα ότι «η Ελλάδα δεν απειλεί κανέναν», αλλά επιδιώκει λειτουργικές σχέσεις στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, διευκρινίζοντας παράλληλα ότι η επιδίωξη σταθερότητας δεν συνεπάγεται «υποχωρητικότητα» ή αποδοχή τετελεσμένων. Η Αθήνα, όπως τόνισε, παραμένει ταυτόχρονα έτοιμη να υπερασπιστεί τις θέσεις της και να διατηρεί ανοικτούς διαύλους διαλόγου.
Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποτέλεσε επίσης κοινό σημείο αναφοράς. Στην κατ’ ιδίαν συνάντηση αλ Σίσι–Μητσοτάκη συζητήθηκαν, σύμφωνα με την αιγυπτιακή προεδρία, η κατάσταση στη Λιβύη, τη Συρία και τον Λίβανο, με τις δύο πλευρές να επαναλαμβάνουν τη σημασία της ασφάλειας των διεθνών θαλάσσιων οδών.
Γάζα, Κυπριακό και Λιβύη
Στο Παλαιστινιακό ζήτημα, οι τρεις χώρες επαναβεβαίωσαν τη στήριξή τους στη λύση των δύο κρατών και στη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους στις γραμμές της 4ης Ιουνίου 1967, με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ. Παράλληλα, η διακήρυξη ζητά ασφαλή και ευρείας κλίμακας πρόσβαση ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα και απορρίπτει πολιτικές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αναγκαστικό εκτοπισμό Παλαιστινίων.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέδειξε τον «αναντικατάστατο ρόλο» της Αιγύπτου στις προσπάθειες για τη Γάζα, ενώ ο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι επανέλαβε ότι μια βιώσιμη πολιτική διευθέτηση του Παλαιστινιακού αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για διαρκή σταθερότητα στη Μέση Ανατολή. Κατά τη διμερή συνάντηση των δύο ηγετών επιβεβαιώθηκε επίσης η σημασία διατήρησης της συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας.
Για το Κυπριακό, η κοινή διακήρυξη στηρίζει τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ και της προσωπικής απεσταλμένης του για την επανεκκίνηση της διαδικασίας, επιμένοντας σε συνολική διευθέτηση εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών και των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας. Οι τρεις κυβερνήσεις εκτιμούν ότι η επίλυση του Κυπριακού θα λειτουργούσε ως καταλύτης για τη συνολική σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
Αντίστοιχα, για τη Λιβύη, Αθήνα, Λευκωσία και Κάιρο τάσσονται υπέρ της κυριαρχίας, της ενότητας και της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας, ζητώντας πολιτική διαδικασία, χωρίς ξένες παρεμβάσεις, αποχώρηση ξένων δυνάμεων και μισθοφόρων και διεξαγωγή προεδρικών και κοινοβουλευτικών εκλογών.
Η διακήρυξη περιλαμβάνει ακόμη στήριξη στη σταθερότητα και κυριαρχία του Λιβάνου, με αναφορά στην πλήρη εφαρμογή του Ψηφίσματος 1701 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, ενώ οι συζητήσεις κάλυψαν επίσης τη Συρία, το Σουδάν, το Κέρας της Αφρικής και την Ερυθρά Θάλασσα.
Μια επιπλέον παράμετρος που αποτυπώνεται στην επίσημη διακήρυξη αφορά την ασφάλεια των υδάτων της Αιγύπτου. Ελλάδα και Κύπρος αναγνωρίζουν τη μεγάλη εξάρτηση της χώρας από τον Νείλο, υποστηρίζουν την ανάγκη πλήρους συμμόρφωσης με το Διεθνές Δίκαιο και επαναφέρουν την αρχή της «μη πρόκλησης βλάβης» στις διασυνοριακές υδάτινες διαφορές, με άμεση αναφορά και στο ζήτημα του αιθιοπικού φράγματος.
Το τελικό μήνυμα του Ελ Αλαμέιν είναι ότι η τριμερής συνεργασία επιχειρεί πλέον να περάσει από τον πολιτικό συντονισμό στην υλοποίηση συγκεκριμένων έργων. Οι τρεις ηγέτες δεσμεύθηκαν για τακτικότερη παρακολούθηση των συμφωνιών, ενισχυμένο κυβερνητικό συντονισμό και μεγαλύτερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, ενώ παραμένει σε ισχύ ο σχεδιασμός για μόνιμη γραμματεία του τριμερούς μηχανισμού στη Λευκωσία.
