Ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν πρότεινε να λυθεί το ζήτημα των θυλάκων στα σύνορα με το Αζερμπαϊτζάν με ανταλλαγή εδαφών ίσης έκτασης. Σε βίντεο που ανάρτησε στο Facebook την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, είπε ότι μετά τη συμφωνία ειρήνης «δεν πρέπει να υπάρχουν θύλακες ή εξωθύλακες σε καμία πλευρά των συνόρων» και ότι οι δύο χώρες πρέπει να ανταλλάξουν εδάφη ακριβώς αντίστοιχου μεγέθους.
Ο Πασινιάν συνδέει το ζήτημα με την υπογραφή και την επικύρωση της συνθήκης ειρήνης, που μονογραφήθηκε στη Σύνοδο της Ουάσιγκτον το 2025 αλλά δεν έχει υπογραφεί. Πρότεινε η Αρμενία να έχει έκταση 29.743 τετραγωνικών χιλιομέτρων, όπως ορίζεται με βάση τη Διακήρυξη της Άλμα Άτα, να μείνουν ανοιχτές οι συγκοινωνίες, ακόμη και μέσω του εδάφους της άλλης χώρας, και να αποκηρύξουν οι δύο πλευρές κάθε διεκδίκηση. Είπε ότι από τις επαφές του με τον Ιλχάμ Αλίγιεφ στο Τουρκμενιστάν έχει την «προκαταρκτική εντύπωση» ότι μια τέτοια ειρήνη είναι εφικτή.
Την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, σε ενημέρωση, ο Πασινιάν διευκρίνισε ότι δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία, αλλά «υπάρχει κατανόηση». Ανέφερε τα χωριά Κιάρκι, Μπαρχουνταρλί, Σοφουλού και Ασκιπαρά, αζερβαϊτζανικούς θύλακες που ελέγχει η Αρμενία, καθώς και το Αρτσβασέν, αρμενικό θύλακα μέσα στο Αζερμπαϊτζάν που ελέγχει το Μπακού από το 1992, το οποίο κατά τον ίδιο «πρέπει να είναι μέρος της Αρμενίας». Χάρτες, εκτάσεις ή σχέδιο ανταλλαγής δεν παρουσίασε.
Τι λένε Σιμονιάν και Μιρζογιάν
Ο γραμματέας του Συμβουλίου Ασφαλείας Αλέν Σιμονιάν δήλωσε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου ότι «το Αρτσβασέν είναι αρμενικό έδαφος και η αζερβαϊτζανική πλευρά το έχει επίσης αναγνωρίσει» και ότι «το Αρτσβασέν είναι λίγο μικρότερο σε έκταση από τους τρεις αζερβαϊτζανικούς θύλακες». «Πρέπει να κάνουμε την οριοθέτηση έτσι ώστε να μην υπάρξει καμία απόκλιση από τα 29.743 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ούτε θα την αυξήσουμε ούτε θα τη μειώσουμε», είπε, προσθέτοντας ότι «καμία έκταση δεν έχει παραχωρηθεί από την Αρμενία και καμία δεν θα παραχωρηθεί». Ο υπουργός Εξωτερικών Αραράτ Μιρζογιάν σημείωσε ότι η μεταβίβαση εδάφους σε άλλο κράτος με αντάλλαγμα άλλο έδαφος προϋποθέτει δημοψήφισμα.
Σύμφωνα με το EVN Report, οι αζερβαϊτζανικοί θύλακες μέσα στην Αρμενία καλύπτουν συνολικά περίπου 45 τετραγωνικά χιλιόμετρα και το Αρτσβασέν 40 έως 42. Το Κιάρκι, που οι Αρμένιοι ονομάζουν Τιγκρανασέν, πέρασε υπό αρμενικό έλεγχο το 1990, ενώ το Μπαρχουνταρλί, το Σοφουλού και το Γιουχαρί Ασκιπαρά (Βερίν Βοσκεπάρ) το 1992. Η Αρμενία είχε ήδη επιστρέψει στο Αζερμπαϊτζάν τέσσερα χωριά-εξωθύλακες τον Μάιο του 2024.
Αζέροι αναλυτές βλέπουν «λογική βάση» στην ιδέα της ανταλλαγής, απορρίπτουν όμως την παραμονή του Αρτσβασέν στην Αρμενία, καθώς το χωριό βρίσκεται 7 έως 8 χλμ. μέσα στο αζερβαϊτζανικό έδαφος. Το Μπακού δεν έχει απαντήσει επίσημα, ενώ ο Αλίγιεφ, που πρόσφατα «έσβησε» τη Ρωσία από τις υπερδυνάμεις, έχει ζητήσει στο παρελθόν την επιστροφή όλων των εδαφών που ήταν αζερβαϊτζανικά τη σοβιετική εποχή. Η διαδικασία ειρήνης ξεκίνησε με τη συμφωνία που μεσολάβησε ο Τραμπ και τον διάδρομο TRIPP.
