Μετάβαση στο περιεχόμενο
LIVE ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

Αθήνα · Δευτέρα, 16 Νοεμβρίου 2026

LIVE

Σαν σήμερα: 16 Νοεμβρίου 1942 | Η τελευταία μάχη του υποβρυχίου «Τρίτων» στον Καφηρέα Κατς: Η Μουσουλμανική Αδελφότητα στην Τουρκία θέλει να ανατρέψει τον Σίσι μαζί με τη Χαμάς και το ιρανικό καθεστώς Σαουδική Αραβία: Αλλαγή στη διοίκηση του συνασπισμού κατά των Χούθι μετά την υποχώρηση από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ Γκιουλέρ και τουρκική στρατιωτική ηγεσία στα κατεχόμενα: Επιθεώρηση των Τουρκικών Δυνάμεων Κατοχής στην επέτειο του ψευδοκράτους Τρίτο αμερικανικό αεροπλανοφόρο στη Μέση Ανατολή: Το USS Theodore Roosevelt ενώνεται με τα George Washington και George H.W. Bush – Πηγές Ιαπωνία: Σε υψηλό σχεδόν πενταετίας οι απογειώσεις μαχητικών για κινεζικά αεροσκάφη, 94 scrambles τον Οκτώβριο Το Πεντάγωνο ετοιμάζει δίωξη κατά του στρατηγού Μπρετ Σίλβια που απέλυσε ο Χέγκσεθ για διαρροές – Πηγές Υεμένη: Οι Χούθι 60 χλμ. από το Άντεν, κατηγορούν τη Σαουδική Αραβία για πλήγματα με τρεις νεκρούς – Πηγές Ιράν: Καμία πρόσβαση στους επιθεωρητές του ΔΟΑΕ στις βομβαρδισμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις μέχρι να τελειώσει ο πόλεμος Ο ισραηλινός στρατός έπληξε φορτίο όπλων της Χεζμπολάχ από τη Συρία στην κοιλάδα Μπεκάα – Γουόλτς: Να αφοπλιστεί «εθελοντικά»
Το μνημείο των απολεσθέντων του υποβρυχίου «Τρίτων» (Υ-5) στην Κάρυστο

Ελλάδα

Σαν σήμερα: 16 Νοεμβρίου 1942 | Η τελευταία μάχη του υποβρυχίου «Τρίτων» στον Καφηρέα

Σαν σήμερα, 16 Νοεμβρίου 1942, το υποβρύχιο «Τρίτων» (Υ-5) επιτέθηκε σε νηοπομπή του Άξονα έξω από τον Καφηρέα, άντεξε πέντε ώρες βομβών βυθού, αναδύθηκε για να πολεμήσει με το πυροβόλο και βυθίστηκε παίρνοντας μαζί του 24 άνδρες.

Το μνημείο με τα ονόματα των απολεσθέντων του υποβρυχίου «Τρίτων» (Υ-5) στην Κάρυστο, που αποκαλύφθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2023. Πηγή: ΓΕΝ

Διαφήμιση

Στις 16 Νοεμβρίου 1942 το υποβρύχιο «Τρίτων» (Υ-5) του Πολεμικού Ναυτικού έδωσε την τελευταία του μάχη στο στενό του Καφηρέα, ανάμεσα στην Εύβοια και την Άνδρο. Επιτέθηκε σε νηοπομπή του Άξονα, δέχθηκε για πέντε ώρες επιθέσεις με βόμβες βυθού από γερμανικό ανθυποβρυχιακό σκάφος και, όταν δεν μπορούσε πια να κινηθεί κάτω από το νερό, ο κυβερνήτης του διέταξε ανάδυση για να πολεμήσει με το πυροβόλο. Το «Τρίτων» βυθίστηκε στις 22:35 παίρνοντας μαζί του 24 άνδρες και έγινε το τρίτο ελληνικό υποβρύχιο που χάθηκε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μετά το «Πρωτεύς» και το «Γλαύκος». Από τον Νοέμβριο του 2023 οι απολεσθέντες του πληρώματος έχουν μνημείο στην Κάρυστο, όπως ανακοίνωσε το ΓΕΝ.

Τα γαλλικά υποβρύχια «Πρωτεύς» και οι αδυναμίες τους

Το «Τρίτων» ήταν ένα από τα τέσσερα υποβρύχια τύπου «Πρωτεύς» που παράγγειλε η Ελλάδα στη Γαλλία το 1927, μαζί με τα «Γλαύκος», «Νηρεύς» και «Πρωτεύς». Ναυπηγήθηκε στη Νάντη από την Ateliers et Chantiers de la Loire, καθελκύστηκε στις 4 Απριλίου 1928 και παραλήφθηκε την 1η Δεκεμβρίου 1930. Είχε μήκος 68,6 μέτρα, εκτόπισμα 790 τόνων στην επιφάνεια και 960 τόνων σε κατάδυση, οκτώ τορπιλοσωλήνες των 533 χιλιοστών, έξι στην πλώρη και δύο στην πρύμνη, και ένα πυροβόλο των 100 χιλιοστών. Το 1940 τα υποβρύχια αυτά είχαν ξεπεράσει τα δέκα χρόνια λειτουργίας που προέβλεπε ο κατασκευαστής και είχαν γνωστά προβλήματα: μέγιστο βάθος κατάδυσης μόλις 50 έως 60 μέτρα, δεξαμενές εκτός του ανθεκτικού σκάφους που τα έκαναν ευάλωτα στις βόμβες βυθού, χωρίς ραντάρ και χωρίς υπολογιστή βολής τορπιλών. Μαζί με τα «Κατσώνης» και «Παπανικολής» ήταν όμως τα μόνα υποβρύχια του Πολεμικού Ναυτικού.

Στον ελληνοϊταλικό πόλεμο το «Τρίτων» έκανε έξι πολεμικές περιπολίες στην Αδριατική και το Ιόνιο, με αποστολή να χτυπήσει τις θαλάσσιες γραμμές ανεφοδιασμού του ιταλικού στρατού στην Αλβανία. Η πιο πετυχημένη ήταν η έκτη. Το πρωί της 23ης Μαρτίου 1941, με κυβερνήτη τον πλωτάρχη Γεώργιο Ζέπο, εντόπισε νηοπομπή οπλιταγωγών από το Μπάρι προς το Δυρράχιο, εξαπέλυσε τέσσερις τορπίλες από απόσταση 750 μέτρων και χτύπησε το ατμόπλοιο Carnia των 5.451 κόρων, το οποίο βυθίστηκε στις 21:45, όταν κόπηκε το ρυμούλκιο. Ο Ζέπος προήχθη επ’ ανδραγαθία σε αντιπλοίαρχο και τιμήθηκε με τον Πολεμικό Σταυρό Α΄ Τάξεως. Ήταν από τις λίγες επιβεβαιωμένες επιτυχίες ελληνικών υποβρυχίων κατά των γραμμών ανεφοδιασμού προς το Δυρράχιο και την Αυλώνα, που τροφοδοτούσαν το μέτωπο του 1940–41.

Διαφήμιση

Από την Αλεξάνδρεια στα κατεχόμενα νερά του Αιγαίου

Μετά τη γερμανική εισβολή τον Απρίλιο του 1941, ο ελληνικός στόλος διέφυγε στην Αλεξάνδρεια και τα υποβρύχια συνέχισαν τον πόλεμο από τις βάσεις της Μέσης Ανατολής, υπό συμμαχικό επιχειρησιακό έλεγχο. Από τον Ιούλιο του 1941 κυβερνήτης του «Τρίτων» ήταν ο υποπλοίαρχος Επαμεινώνδας Κοντογιάννης. Οι περιπολίες του δεν ήταν μόνο κυνήγι πλοίων. Το υποβρύχιο μετέφερε υλικό και επιβάτες στη Μάλτα την εποχή του αποκλεισμού της, τον Νοέμβριο του 1941 αποβίβασε Έλληνα οδηγό και εφόδια στον όρμο Τσούτσουρα της νότιας Κρήτης και παρέλαβε οκτώ Έλληνες και οκτώ Βρετανούς. Τον Ιούνιο του 1942 αποβίβασε στην Κρήτη την ομάδα του Βρετανού Τζορτζ Τζέλικο και του Γάλλου ταγματάρχη Ζορζ Μπερζέ, με Ελεύθερους Γάλλους στρατιώτες και τον Έλληνα ανθυπολοχαγό Κ. Πετράκη, για σαμποτάζ στο αεροδρόμιο του Ηρακλείου. Στην ίδια περιπολία βύθισε με το πυροβόλο το πετρελαιοκίνητο «Αγία Αικατερίνη» κοντά στη Σαντορίνη και, στις 13 Ιουνίου, εμβόλισε και βύθισε στην περιοχή του Καφηρέα το επιταγμένο «Ιωάννης», που μετέφερε 210 τόνους άνθρακα για τους Γερμανούς από την Κύμη προς τον Πειραιά. Γνώριζε δηλαδή καλά τα νερά όπου θα έδινε την τελευταία του μάχη.

Στις 10 Νοεμβρίου 1942 το «Τρίτων» ξεκίνησε για τη 15η και τελευταία του περιπολία. Το σχέδιο προέβλεπε αποβίβαση πέντε Ελλήνων πρακτόρων και 340 κιλών υλικού στη νοτιοανατολική ακτή της Εύβοιας και στη συνέχεια περιπολία στο κεντρικό Αιγαίο. Στις 16 Νοεμβρίου το υποβρύχιο έφτασε έξω από το ακρωτήριο Καφηρέας, αλλά η θάλασσα ήταν κακή και ο κυβερνήτης ανέβαλε την αποβίβαση για την επόμενη νύχτα.

Πέντε ώρες βόμβες βυθού και η «εξόρμηση διά πυροβόλου»

Λίγο μετά τις 16:00 (σε επιχειρησιακή ώρα, όπως όλες οι ώρες που ακολουθούν), αφού κατέβηκε στα 30 μέτρα για να αποφύγει ένα εχθρικό υδροπλάνο, το «Τρίτων» εντόπισε από το περισκόπιο νηοπομπή που κατευθυνόταν προς τα Δαρδανέλια: το ρουμανικό ατμόπλοιο Alba Julia και το ιταλικό Celeno, με συνοδεία το αντιτορπιλικό Hermes, που ήταν το ελληνικό «Βασιλεύς Γεώργιος» στα χέρια των Γερμανών, και δύο βοηθητικά ανθυποβρυχιακά σκάφη, το UJ-2101, πρώην ελληνικό ναρκοθετικό «Στρυμών», και το UJ-2102, πρώην θαλαμηγό «Birgitta» του εφοπλιστή Ευγενίδη. Τα UJ (Unterseebootsjäger) ήταν σκάφη κυνηγών υποβρυχίων, οπλισμένα με πυροβόλα, πολυβόλα, βόμβες βυθού και συσκευή ανίχνευσης. Στις 16:30 ο Κοντογιάννης εξαπέλυσε μία τορπίλη από απόσταση 5.500 μέτρων, γιατί οι υπόλοιπες ήταν ρυθμισμένες για μικρότερες αποστάσεις. Στη μεταπολεμική του έκθεση ο Κοντογιάννης ανέφερε ότι η τορπίλη χτύπησε το Alba Julia, όμως τα αρχεία της εποχής δεν επιβεβαιώνουν πλήγμα.

Το UJ-2102 είχε ήδη εντοπίσει το υποβρύχιο από τις 16:10 και έμεινε πίσω για να το κυνηγήσει, ενώ η νηοπομπή συνέχισε. Στις 16:40 έριξε 13 βόμβες βυθού και στις 17:00 άλλες 11, χωρίς σοβαρό αποτέλεσμα. Το υποβρύχιο κινήθηκε βόρεια για να βγει από το στενό του Καφηρέα (Κάβο Ντόρο), και για τρεις περίπου ώρες ήταν ασφαλές, γιατί η ανθυποβρυχιακή συσκευή του UJ-2102 είχε χαλάσει. Μόλις επισκευάστηκε, στις 19:35, το γερμανικό σκάφος το ξαναβρήκε σε απόσταση τριών χιλιομέτρων, απέφυγε με ελιγμούς μια ακόμη τορπίλη και στις 20:05 χτύπησε με νέα σειρά βομβών. Οι εξωτερικές δεξαμενές καυσίμων του «Τρίτων» υπέστησαν ρήγματα και οι κηλίδες καυσίμου στην επιφάνεια πρόδιδαν τη θέση του. Μετά την επίθεση των 20:30 το υποβρύχιο είχε χάσει τα πηδάλια βάθους και διεύθυνσης, τα βαθύμετρα, τις αντλίες και τη γυροσκοπική πυξίδα. Στις 21:00 ανέβηκε σε περισκοπικό βάθος για να βρει τη θέση του, είδε το UJ-2102 να έρχεται πάνω του και καταδύθηκε ξανά, για να δεχθεί άλλες εννέα βόμβες. Ο δεξιός κινητήρας σταμάτησε, ο άξονας του αριστερού έπεσε και από τις βρεγμένες συστοιχίες άρχισε να βγαίνει χλώριο.

Διαφήμιση

Ο κυβερνήτης είχε δύο επιλογές: να αναδυθεί και να παραδοθεί ή να αναδυθεί και να πολεμήσει. Στις 22:00, πεντέμισι ώρες μετά την πρώτη επίθεση, διέταξε ανάδυση και «εξόρμηση διά πυροβόλου». Βγήκε πρώτος από την καταπακτή με το περίστροφο στο χέρι. Νερό άρχισε να μπαίνει από την ανοιχτή κάθοδο και οι άνδρες από κάτω έκλεισαν προσωρινά την καταπακτή, οπότε ο Κοντογιάννης βρέθηκε μόνος στο κατάστρωμα, άδειασε το περίστροφο κατά του γερμανικού σκάφους και προσπάθησε να φτάσει στο πυροβόλο των 100 χιλιοστών. Το UJ-2102 σάρωσε το υποβρύχιο με πυροβόλα και πολυβόλα και το εμβόλισε. Ο κυβερνήτης έπεσε αναίσθητος στη θάλασσα, ενώ η ομοχειρία επιφανείας βγήκε στο κατάστρωμα και απάντησε με πολυβόλα από απόσταση 40 έως 80 μέτρων, ενώ τα πληρώματα αντάλλασσαν ακόμη και χειροβομβίδες. Στις 22:14 ακολούθησε δεύτερος εμβολισμός και άρχισε η εγκατάλειψη του σκάφους.

Οι νεκροί, οι αιχμάλωτοι και η σημαία που γύρισε το 1972

Σκοτώθηκαν ο ύπαρχος, υποπλοίαρχος Αντώνιος Δανιόλος, και όλη η ομοχειρία επιφανείας. Ο ανθυποπλοίαρχος Χρήστος Σολιώτης έμεινε τελευταίος μέσα και άνοιξε τα εξαεριστικά ώστε το υποβρύχιο να βυθιστεί γρηγορότερα και να μην πέσει στα χέρια του εχθρού. Στη θάλασσα κράτησε στην επιφάνεια τον υποκελευστή Δ. Κακανδρή, που είχε χάσει το ένα του πόδι, ώσπου περισυνελέγησαν από λέμβο του UJ-2102. Το «Τρίτων» βυθίστηκε στις 22:35 με 24 νεκρούς, στο ενδεικτικό στίγμα 38°07′ Β και 24°39′ Α. Είκοσι οκτώ άνδρες, ανάμεσά τους και ο Κοντογιάννης, πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Μετά την ανάκριση στον Πειραιά μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο αιχμαλώτων Marlag κοντά στη Βρέμη, όπου έμειναν ώσπου τους απελευθέρωσαν οι Σύμμαχοι στις 28 Απριλίου 1945. Δύο ηλεκτρολόγοι, ο αρχικελευστής Νικόλαος Μαρουλάς και ο δίοπος Δ. Παπαδημητρίου, κολύμπησαν μέχρι την Εύβοια, κρύφτηκαν στο χωριό Θυμιανή και διέφυγαν στη Μέση Ανατολή.

Η πολεμική σημαία του «Τρίτων» έμεινε ως ενθύμιο στον Γερμανό κυβερνήτη του UJ-2102, Γκέρο Κλάινερ. Τριάντα χρόνια αργότερα, στις 20 Σεπτεμβρίου 1972, ο Κλάινερ την παρέδωσε σε τελετή στη ναυτική σχολή του Μύρβικ, στο Φλένσμπουργκ, στον πλωτάρχη Ιωάννη Μανιάτη, που είχε πάει στη Γερμανία για να παραλάβει το νέο υποβρύχιο «Τρίτων», ένα από τα τέσσερα υποβρύχια τύπου 209 που είχε παραγγείλει η Ελλάδα. Η σημαία εκτίθεται σήμερα στη βάση υποβρυχίων του Ναυστάθμου Σαλαμίνας.

Στις 19 Νοεμβρίου 2023 έγιναν στην Κάρυστο τα αποκαλυπτήρια του μνημείου των απολεσθέντων του «Τρίτων», σε τελετή όπου τον Αρχηγό ΓΕΝ εκπροσώπησε ο Διοικητής Υποβρυχίων, πλοίαρχος Χρήστος Αλογάρης, και παρέστησαν ο δήμαρχος Καρύστου, εκπρόσωποι της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, βουλευτές και μέλη του Ελληνικού Συνδέσμου Υποβρυχίων.

Ο Διοικητής Υποβρυχίων αποδίδει τιμή στο μνημείο του υποβρυχίου «Τρίτων» στην Κάρυστο
Ο Διοικητής Υποβρυχίων του Πολεμικού Ναυτικού αποδίδει τιμή στο μνημείο του «Τρίτων» στην Κάρυστο, τον Νοέμβριο του 2023. Πηγή: ΓΕΝ

Το παλιό «Τρίτων» επιχείρησε επί δύο χρόνια σε νερά που έλεγχε ο εχθρός, και όταν δεν μπορούσε πια να κρυφτεί, το πλήρωμά του βγήκε στην επιφάνεια για να πολεμήσει.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε και πού βυθίστηκε το υποβρύχιο «Τρίτων»;

Το «Τρίτων» (Υ-5) βυθίστηκε στις 16 Νοεμβρίου 1942, στις 22:35, στην περιοχή του ακρωτηρίου Καφηρέας, ανάμεσα στην Εύβοια και την Άνδρο, μετά από μάχη με το γερμανικό ανθυποβρυχιακό σκάφος UJ-2102.

Πόσοι σκοτώθηκαν από το πλήρωμα του «Τρίτων»;

Σκοτώθηκαν 24 άνδρες, ανάμεσά τους ο ύπαρχος υποπλοίαρχος Αντώνιος Δανιόλος. Είκοσι οκτώ πιάστηκαν αιχμάλωτοι, μαζί με τον κυβερνήτη Επαμεινώνδα Κοντογιάννη, και δύο διέφυγαν κολυμπώντας στην Εύβοια.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη επιτυχία του «Τρίτων»;

Στις 23 Μαρτίου 1941, με κυβερνήτη τον πλωτάρχη Γεώργιο Ζέπο, χτύπησε με τορπίλη το ιταλικό ατμόπλοιο Carnia των 5.451 κόρων σε νηοπομπή από το Μπάρι προς το Δυρράχιο. Το πλοίο βυθίστηκε το ίδιο βράδυ, όταν κόπηκε το ρυμούλκιο.

Πού βρίσκεται σήμερα η σημαία του «Τρίτων»;

Ο Γερμανός κυβερνήτης του UJ-2102 την επέστρεψε στο Πολεμικό Ναυτικό στις 20 Σεπτεμβρίου 1972. Εκτίθεται στη βάση υποβρυχίων του Ναυστάθμου Σαλαμίνας.

Σχετικά άρθρα

Ελληνοϊταλικός πόλεμος 1940-41: Πώς ο Ελληνικός Στρατός σταμάτησε και ανέτρεψε την ιταλική εισβολή

Διαφήμιση

Ελλάδα Ιστορία Πολεμικό Ναυτικό Σαν σήμερα

Αφήστε μια απάντηση