Η Εθνική Φρουρά (ΕΦ) της Κύπρου διατηρεί μια δομή δυνάμεων τεθωρακισμένων που βασίζεται σε περίπου 82 κύρια άρματα μάχης (MBTs) ρωσικής κατασκευής T-80U και T-80UK. Ενταγμένα κυρίως στη 26η Επιλαρχία Μέσων Αρμάτων (26 ΕΜΑ) της 20ής Τεθωρακισμένης Ταξιαρχίας στο στρατόπεδο «Μάκης Γιωργάλλας» στο Μαθιάτη, τα συγκεκριμένα αποκτήθηκαν σε δύο κύριες παρτίδες στα μέσα της δεκαετίας του 1990 με τελευταίες παραλαβές να γίνονται το 2011 για τη διασφάλιση τακτικής υπεροχής εν μέσω αμερικανικού εμπάργκο και δυτικών περιορισμών.
Το T-80U παρείχε και παρέχει στην Κύπρο μια εξαιρετικά ευκίνητη πλατφόρμα με κινητήρα GTD-1250 αποδόσεως 1.250 ίππων, μέγιστη ταχύτητα επί οδικού δικτύου άνω των 70 km/h και πυροβόλο 2A46M των 125mm, με δυνατότητα εκτόξευσης κατευθυνόμενων αντιαρματικών πυραύλων 9M119 Refleks (κωδικοποίηση NATO: AT-11 Sniper). Η παθητική και ενεργητική προστασία του άρματος ενισχέται από βαριά Εκρηκτική Ενεργό Θωράκιση (ERA) Kontakt-5 και οπτικό θερμικής απεικόνισης Katherine–FC.
| Τεχνική Παράμετρος | Προφίλ Κυπριακού T-80U / T-80UK |
| Βάρος Μάχης | 46,5 τόνοι |
| Κύριος Οπλισμός | πυροβόλο 125mm 2A46M-1 / 2A46-2 (45 βλήματα) |
| Σύστημα Κατευθυνόμενου Βλήματος | 9M119 Refleks / AT-11 Sniper Laser (Δραστικό βεληνεκές 100m–4.000m) |
| Δευτερεύων Οπλισμός | Συζυγές πολυβόλο 7,62mm PKT, Αντιαεροπορικό πολυβόλο 12,7mm NSVT |
| Προστασία Θωράκισης | Σύνθετη (Composite) Θωράκιση με Βαριά Ενεργό Θωράκιση (ERA) Kontakt-5 |
| Κινητήρια Ισχύς | Κινητήρας GTD-1250 (1.250 hp / 920 kW) |
| Βοηθητική Μονάδα Ισχύος (APU) | GTA-18 APU |
| Πλήρωμα | 3 άτομα — αρχηγός άρματος, πυροβολητής και οδηγός. Το πυροβόλο τροφοδοτείται από αυτόματο γεμιστήρα τύπου καρουσέλ. |
Μετά την κλιμάκωση του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας το 2022, η προοπτική διατήρησης της διαθεσιμότητας του στόλου των κυπριακών T-80U υπέστη σοβαρό πλήγμα. Οι διεθνείς κυρώσεις σε βάρος της ρωσικής αμυντικής βιομηχανίας διέκοψαν τις εφοδιαστικές αλυσίδες ανταλλακτικών για τη συντήρηση των GTD-1250, την αλλαγή πεδίλων ερπυστριών, καθώς και την αντικατάσταση καννών και ηλεκτρονικών μονάδων του συστήματος ελέγχου πυρός 1A45 Irtysh, συμπεριλαμβανομένου του σκοπευτικού-αποστασιομέτρου λέιζερ 1G46.
Παράλληλα, τα διδάγματα από το μέτωπο της Ουκρανίας ανέδειξαν τη δομική τρωτότητα του αυτόματου γεμιστήρα τύπου καρουσέλ, όπου η διάτρηση του θαλάμου επιχειρήσεων προκαλεί ακαριαία ανάφλεξη των προωθητικών γεμισμάτων και καταστροφική αποκόλληση του πύργου.
Ταυτόχρονα, ασκήθηκε διπλωματική πίεση από τις ΗΠΑ και συμμάχους του ΝΑΤΟ προς το Κυπριακό Υπουργείο Άμυνας για την πιθανή μεταβίβαση των ρωσικών οπλικών συστημάτων (T-80U, BMP-3, TOR-M1) προς τις Ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις. Η στάση της Λευκωσίας παρέμεινε σταθερή: καμία απόσυρση ή παραχώρηση ρωσικού αμυντικού υλικού δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί χωρίς την άμεση και ταυτόχρονη αντικατάστασή του με ισοδύναμα δυτικά άρματα μάχης, ώστε να μην υπάρξει επιχειρησιακό κενό έναντι των κατοχικών δυνάμεων.
Ανάλυση της Ισραηλινής πρότασης: Διαμορφώσεις, Τεχνικές παράμετροι και τιμολόγηση
Το 2022 και 2023 ξεκίνησε ένας αγώνας δρόμου από την Κύπρο, βλέποντας τις εξελίξεις στον Ρωσοουκρανικό πόλεμο, για την άμεση εξεύρεση λύσης στο ζήτημα της συντήρησης των αρμάτων μάχης και την διατήρηση του μαχητικού δυναμικού. Το 2023 εξελίχθηκαν διαπραγματεύσεις μέσω της Διεύθυνσης Διεθνούς Αμυντικής Συνεργασίας του Ισραηλινού Υπουργείου Άμυνας (SIBAT) που επιβεβαίωσαν ως φαβορί για την αντικατάσταση του κυπριακού στόλου την πρόταση για τα Ισραηλινά άρματα μάχης.
Το Merkava Mark IV και εγχώριο κόστος
Το Merkava Mark IV και η έκδοση BARAK αποτελεί την αιχμή του δόρατος του Ισραηλινού Στρατού (IDF). Παλαιότερες εκτιμήσεις τοποθετούσαν το εγχώριο κόστος παραγωγής ενός Merkava Mk IV περίπου στα 5 εκατ. δολάρια, ποσό που δεν μπορεί να ταυτιστεί απαραίτητα με ενδεχόμενη εξαγωγική τιμή ολοκληρωμένου πακέτου. Βέβαια σε ερώτηση του NEMESIS HD κατά την διάρκεια της DEFEA, ισραηλινός εκπρόσωπος άφησε να εννοηθεί ότι θα προσφερθούν σε αρκετά λογική τιμή σε σχέση με τον ανταγωνισμό. Tο Merkava IV προστατεύεται από αυστηρούς περιορισμούς εξαγωγής λόγω των απόρρητων τεχνολογιών θωράκισης που ενσωματώνει.
Τα βασικά τεχνικά χαρακτηριστικά του Mark IV περιλαμβάνουν:
- Σύστημα Ισχύος: Κινητήρας Diesel MTU MT-883 ισχύος 1.500 ίππων, ο οποίος κατασκευάζεται κατόπιν αμερικανο-ισραηλινών βιομηχανικών συμφωνιών με χρηματοδότηση από τα προγράμματα στρατιωτικής βοήθειας του Πενταγώνου.
- APS: Πλήρης ενσωμάτωση του Συστήματος Ενεργού Προστασίας (APS) Trophy (Me’il Ruach) της Rafael, το οποίο παρέχει κάλυψη 360 μοιρών και δυνατότητα πλήγματος (hard-kill) κατά κατευθυνόμενων αντιαρματικών πυραύλων και ρουκετών RPG.
- Προστασία και οπλισμός: Σύνθετη modular θωράκιση με ειδική ενίσχυση στην οροφή του πύργου, σε συνδυασμό με πυροβόλο 120mm και προηγμένα δικτυοκεντρικά συστήματα διαχείρισης μάχης.
Η πρόταση εξαγωγής Merkava Mark III και IV για την Κύπρο
Η πρώτη πρόταση της SIBAT προς το Κυπριακό Υπουργείο Άμυνας αφορούσε αποθηκευμένα άρματα μάχης Merkava Mark III (και ορισμένα Mark II) από τα αποθέματα εφεδρείας του IDF. Το σχεδιαζόμενο πρόγραμμα περιλάμβανε την διάθεση άνω των 200 αποσυρθέντων αρμάτων σε δύο φιλικές χώρες, με την Κύπρο να προορίζεται για την παραλαβή αρχικής παρτίδας ικανής να εξοπλίσει τουλάχιστον μία Επιλαρχία (41-42 άρματα), με προοπτική πλήρους έκτακτης αντικατάστασης ή συμπλήρωσης των 82 T-80U και των παλαιών EE-9 Cascavel. Η απόκτηση τους στο επίπεδο που βρίσκονταν αποθηκευμένα κρίθηκε ανεπαρκής από το ΓΕΕΦ, το οποίο προώθησε μια συμπληρωματική διερευνητική πρόταση για την καίρια αναβάθμιση τους.
Οι οικονομικές εκτιμήσεις για τη διακρατική συμφωνία δεν είναι δημόσια διαθέσιμες και είναι γνωστό ότι διέφεραν ανάλογα με το επίπεδο εργοστασιακής αξιοποίησης, την εγκατάσταση νέων οπτικών και τη συμφωνία τεχνικής υποστήριξης (FOS). Επιπλέον, επειδή ορισμένα υποσυστήματα (όπως οι κινητήρες) κατασκευάζονται στις ΗΠΑ βάσει συμβάσεων του αμερικανικού πενταγώνου, απαιτείτο έγκριση επανεξαγωγής από το State Department των ΗΠΑ.
Πάγωμα μετά το 2023 και ανακατανομή από IDF
Η ενημέρωση που είχε το NEMESIS HD για το θέμα επιβεβαιώνει ότι το πρόγραμμα εξαγωγής μεταχειρισμένων αρμάτων Merkava πάγωσε μετά την έναρξη της επιχείρησης «Σιδερένια Ξίφη» (Swords of Iron) τον Οκτώβριο του 2023.
Η απόφαση λήφθηκε από τον Γενικό Διευθυντή του Ισραηλινού Υπουργείου Άμυνας, Αντιστράτηγο (ε.α.) Eyal Zamir, παγώνοντας τις προχωρημένες διαπραγματεύσεις της SIBAT. Η επιχειρησιακή ανάλυση του Γενικού Επιτελείου του IDF κατέδειξε την τεράστια σημασία των βαρέων τεθωρακισμένων στις αστικές επιχειρήσεις στη Γάζα και στη διάταξη αποτροπής στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ με τον Λίβανο. Ο IDF έκρινε ότι η διατήρηση στρατηγικών εφεδρειών είναι ζωτικής σημασίας, αποφασίζοντας την παραμονή του υλικού εντός της χώρας.
Μετά το πάγωμα των διαπραγματεύσεων το Ισραήλ προχώρησε σε μεταφορά των αποθηκευμένων Merkava Mk III στο κέντρο αποκατάστασης και συντήρησης (Mish’a 7000) και στο Εργοστάσιο Ρακία. Παράλληλα ο IDF προχώρησε και στη συγκρότηση νέων μονάδων.
Στρατηγικές επιπτώσεις και πρώτες οδοί προμήθειας για την Κύπρο
Το «πάγωμα» της ισραηλινής πρότασης υποχρέωσε το Υπουργείο Άμυνας της Κύπρου να αναπροσαρμόσει τον σχεδιασμό του. Η κοινοβουλευτική Επιτροπή Άμυνας της Βουλής των Αντιπροσώπων εξέτασε τους διαθέσιμους προϋπολογισμούς και τις εναλλακτικές λύσεις από δυτικές χώρες:
- Γαλλικό Leclerc (KNDS): Η Κύπρος έχει ξεκινήσει διερευνητικές τεχνικές επαφές για την αξιολόγηση του Leclerc όπως ανέφερε πριν μερικούς μήνες και ο δημοσιογράφος Ανδρέας Πογιατζής. Το Leclerc XLR προβλέπεται να εξοπλιστεί με νέο ψηφιακό πανοραμικό σκοπευτικό PASEO της Safran για τον αρχηγό του άρματος, καθώς και με αναβαθμισμένο ψηφιακό σκοπευτικό πυροβολητή, την αρχιτεκτονική C4I SCORPION, ενισχυμένη modular θωράκιση και τηλεχειριζόμενο σταθμό οπλισμού.
- Γερμανικά Leopard 2 μέσω Ελλάδας: Εξετάζονται σενάρια τριγωνικών συμφωνιών με τη συμμετοχή της Γερμανίας και της Ελλάδας. Βάσει αυτών των συζητήσεων, η Ελλάδα θα μπορούσε να μεταβιβάσει εκσυγχρονισμένα άρματα Leopard 2A4 στην Εθνική Φρουρά, λαμβάνοντας βιομηχανικά αντισταθμιστικά ή νεότερες εκδόσεις από τη Γερμανία. Φυσικά η λύση αυτή είναι εξαιρετικά δύσκολη καθώς θα δημιουργήσει ογκώδη κενά στο Δ ‘ΣΣ στον Έβρο μέχρι να βρεθεί αντικαταστάτης.
- Σε επίπεδο Γενικών Επιτελείων (ΓΕΕΘΑ και ΓΕΕΦ) και Υπουργείων Άμυνας Ελλάδας και Κύπρου, συζητήθηκε εκτενώς η άμεση παραχώρηση 75 έως 90 μεταχειρισμένων αρμάτων μάχης Leopard 1A5 από τα αποθέματα του Ελληνικού Στρατού. Η πρόταση αποσκοπούσε στην κάλυψη πιεστικών αναγκών 3 Επιλαρχιών της Εθνικής Φρουράς, ενώ εξετάστηκε και η πιθανότητα δημιουργίας τοπικής μονάδας υποστήριξης/αναβάθμισης στην Κύπρο σε συνεργασία με την ελληνική αμυντική εταιρεία EODH. Αν και οι συζητήσεις δεν φαίνεται να έχουν αποδώσει καρπούς, αρμόδιες πηγές αναφέρουν στο NEMESISHD.GR ότι η Ελλάδα διαθέτει επαρκή εφεδρεία για να αποσταλούν έστω και μη εκσυχρονισμένα LEO1A5 αν προκύψει πιεστικό πρόβλημα με τις διαθεσιμότητες των T-80U στην Κύπρο. Ως εκ τούτου, δεν υφίσταται συμφωνία προς ώρας για την αποστολή των Leopard 1A5 στην Κύπρο, με το ΓΕΕΦ να διατηρεί ως προτεραιότητα την απόκτηση αρμάτων μάχης με πυροβόλο 120mm και προηγμένη θωράκιση.
Παρά την αρχική καθυστέρηση και την αναδιάταξη των ισραηλινών εφεδρειών, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ παραμένουν ανοικτές και ενεργές. Η Λευκωσία βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με το Τελ Αβίβ, εξετάζοντας:
- Τη διαθεσιμότητα αποδεσμεύσιμων παρτίδων Merkava Mark III ή/και Merkava Mark IV καθώς ομαλοποιείται η παραγωγή και η αναδιάταξη των ισραηλινών δυνάμεων.
- Την ενσωμάτωση του Συστήματος Ενεργού Προστασίας Trophy (APS) στα μελλοντικά άρματα (οποιαδήποτε διαλέξει) της Εθνικής Φρουράς για την αντιμετώπιση αντιαρματικών πυραύλων και drones/περιφερόμενων πυρομαχικών (loitering munitions).
Στο δια ταύτα
Η επιχειρησιακή απαξίωση των αξιόμαχων για την εποχή τους 82 αρμάτων T-80U της Κύπρου οφείλεται στην κατάρρευση της ρωσικής εφοδιαστικής αλυσίδας λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. Ενώ η αρχική λύση της SIBAT για την προμήθεια μεταχειρισμένων Merkava Mark III θεωρήθηκε ως η πλέον συμφέρουσα οικονομικά και επιχειρησιακά, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή μετά τον Οκτώβριο του 2023 οδήγησαν το Ισραήλ στη δέσμευση όλου του αποθέματος για τις δικές του ανάγκες.
Η «Αρματιάδα» της Εθνικής Φρουράς εξελίσσεται σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο γεωπολιτικό και οικονομικό παζλ. Ενώ η ανάγκη αντικατάστασης των 82 T-80U είναι επιτακτική λόγω της αναμενόμενης επιχειρησιακής τους αχρήστευσης από τις κυρώσεις στη ρωσική πολεμική βιομηχανία, οι συνθήκες λήψης αποφάσεων για το Υπουργείο Άμυνας και το ΓΕΕΦ καθίστανται εξαιρετικά δύσκολες.
Η μετάβαση από τα T-80U σε άρματα δυτικής προέλευσης δεν αποτελεί απλή αντικατάσταση ενός οπλικού συστήματος, αλλά προϋποθέτει συνολική αναδιάρθρωση της επιμελητείας των τεθωρακισμένων μονάδων της Εθνικής Φρουράς. Η εισαγωγή πυροβόλου των 120 χιλιοστών αντί των υφιστάμενων 125 χιλιοστών συνεπάγεται τη δημιουργία νέων αποθεμάτων πυρομαχικών, διαφορετικών υποδομών συντήρησης, ειδικών εργαλείων, ανταλλακτικών και προσομοιωτών, καθώς και την επανεκπαίδευση πληρωμάτων και τεχνικού προσωπικού.
Παράλληλα, θα απαιτηθεί προσαρμογή των μέσων περισυλλογής, μεταφοράς και γεφύρωσης στο βάρος και στις διαστάσεις του νέου άρματος. Η σταδιακή αντικατάσταση των T-80U θα μπορούσε, ωστόσο, να επιτρέψει στην Κυπριακή Δημοκρατία να ανακτήσει μέρος του κόστους μέσω διακρατικής πώλησης των ρωσικών αρμάτων. Σύμφωνα με πληροφορίες του NEMESISHD.GR, η Σερβία έχει εκφράσει ένα αρχικό, ενδιαφέρον για την πιθανή απόκτησή τους, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει δεσμευτική πρόταση ή συμφωνία. Το Βελιγράδι και η Λευκωσία έχουν άλλωστε ενισχύσει πρόσφατα το θεσμικό πλαίσιο της αμυντικής τους συνεργασίας, με την υπογραφή συμφωνίας SOFA και την πρόθεση διεύρυνσης της στρατιωτικοτεχνικής συνεργασίας.
Τα ακριβή οικονομικά δεδομένα για οποιαδήποτε από τις εξεταζόμενες λύσεις παραμένουν ρευστά και μη επιβεβαιωμένα, καθώς η διεθνής αμυντική αγορά υφίσταται πρωτοφανείς πληθωριστικές πιέσεις. Οι τιμές των οπλικών συστημάτων, των ανταλλακτικών και των προγραμμάτων τεχνικής υποστήριξης (FOS) έχουν σημειώσει αλματώδη αύξηση.
Ακόμη και σε διακρατικές συμφωνίες τύπου G2G (Government-to-Government), η Λευκωσία διαπιστώνει σοβαρές αποκλίσεις και «φουσκωμένες» τιμές, καθώς οι κατασκευαστές και οι μεσάζοντες ενσωματώνουν αυξημένα περιθώρια κέρδους και υψηλό ρίσκο.
Υπό αυτό το πρίσμα, η λήψη αποφάσεων για το ΓΕΕΦ αποτελεί μια άσκηση ισορροπίας σε κινούμενη άμμο.
Η Ισραηλινή Επιλογή (Merkava 3/4) παραμένει όπως έχουμε ήδη αναφέρει ψηλά στις προτεραιότητες, καθώς προσφέρει την πλέον ολοκληρωμένη λύση επιβιωσιμότητας (με το σύστημα Trophy APS). Ωστόσο, η διαθεσιμότητα εξαρτάται από τις επιχειρησιακές ανάγκες του Ισραήλ στη Γάζα και το Λίβανο.
Η Κυπριακή Δημοκρατία καλείται να λάβει μια ιστορική απόφαση, όποια και αν είναι αυτή, για το μέλλον της αμυντικής της ισχύος, σε μια χρονική συγκυρία όπου οι τιμές είναι απρόβλεπτες, οι γραμμές παραγωγής κορεσμένες και οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο πιο εύθραυστες από ποτέ.
