Τη θεσμοθέτηση ενός δεσμευτικού 15ετούς προγράμματος εγχώριων ναυπηγήσεων για το Πολεμικό Ναυτικό, το οποίο θα περιλαμβάνει τόσο πλοία επιφανείας όσο και υποβρύχια, προτείνει η Ένωση Ελληνικών Ναυπηγείων (ΕΕΝ), επιχειρώντας να συνδέσει τις μακροπρόθεσμες εξοπλιστικές ανάγκες της χώρας με την ανάπτυξη μόνιμης εγχώριας ναυπηγικής και αμυντικής παραγωγικής βάσης.
Ο πρόεδρος της ΕΕΝ και επικεφαλής της ONEX, Πάνος Ξενοκώστας, παρουσίασε την πρόταση στο πλαίσιο του EDIP Info Day και της Ημέρας Αμυντικής Βιομηχανίας Ελλάδας–Κύπρου. Σύμφωνα με όσα υποστήριξε, η ελληνική ναυπηγική βιομηχανία διαθέτει πλέον υποδομές, ανθρώπινο δυναμικό και δίκτυο συνεργαζόμενων επιχειρήσεων που θα μπορούσαν να στηρίξουν ένα πολυετές πρόγραμμα κατασκευής και υποστήριξης πολεμικών μονάδων στην Ελλάδα.
Κεντρική θέση της πρότασης είναι ότι η μακροχρόνια προβλεψιμότητα των παραγγελιών αποτελεί προϋπόθεση για νέες επενδύσεις σε δεξαμενές, γραμμές παραγωγής, εξοπλισμό, πιστοποιήσεις και εξειδικευμένο προσωπικό. Η ΕΕΝ επιδιώκει, ουσιαστικά, τη μετάβαση από μεμονωμένες συμβάσεις και εργασίες υποστήριξης σε έναν σταθερό κύκλο ναυπηγήσεων που θα επιτρέπει στις ελληνικές εταιρείες να σχεδιάζουν σε βάθος χρόνου.
Ο Πάνος Ξενοκώστας έθεσε ως στόχο υψηλό ποσοστό Ελληνικής Προστιθέμενης Αξίας, αναφέροντας το 70% ως επίπεδο που, κατά την εκτίμησή του, μπορεί να επιτευχθεί σε πρόγραμμα φρεγάτας ή υποβρυχίου μέσω των ναυπηγείων και του ευρύτερου βιομηχανικού οικοσυστήματος.
Η ίδια η κυβέρνηση έχει εντάξει στον μακροπρόθεσμο αμυντικό σχεδιασμό την ενίσχυση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας. Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει παρουσιάσει πρόγραμμα εξοπλισμών για την περίοδο 2025-2036, με ορίζοντα προγραμματισμού που επεκτείνεται περαιτέρω χρονικά, ενώ έχει αναφερθεί και σε στόχο συμμετοχής της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας στα νέα προγράμματα.
Το παράθυρο ευκαιρίας για το Πολεμικό Ναυτικό
Η πρόταση της ΕΕΝ συμπίπτει με περίοδο βαθιάς ανανέωσης του Πολεμικού Ναυτικού. Η Αθήνα προχωρά με τις τέσσερις φρεγάτες FDI HN, τον εκσυγχρονισμό των τεσσάρων MEKO 200HN, ενώ έχει ενεργοποιήσει τη διαδικασία απόκτησης δύο ιταλικών φρεγατών FREMM κλάσης Bergamini. Παράλληλα, το ΥΠΕΘΑ έχει επιβεβαιώσει ότι βρίσκεται στην ατζέντα και η μελλοντική απόκτηση νέων υποβρυχίων.
Η συμφωνία Ελλάδας–Ιταλίας για τις δύο πρώτες FREMM προβλέπει, σύμφωνα με το ΥΠΕΘΑ, μεταβίβαση της Carlo Bergamini (F-590) κατά το πρώτο εξάμηνο του 2028 και της Virginio Fasan (F-591) κατά το πρώτο εξάμηνο του 2029. Ιδιαίτερη σημασία για την εγχώρια βιομηχανία έχει η ρητή πρόβλεψη συμμετοχής ελληνικών ναυπηγείων σε εργασίες συντήρησης και προσαρμογής νέων συστημάτων στα πλοία.
Αυτό το μοντέλο θα μπορούσε να αποτελέσει ενδιάμεσο βήμα προς μεγαλύτερη ελληνική συμμετοχή σε μελλοντικές ναυπηγήσεις. Η ΕΕΝ αναγνωρίζει ότι κρίσιμα υποσυστήματα, όπως οι κύριοι κινητήρες και τα πυραυλικά όπλα, δεν μπορούν σήμερα να παραχθούν εξ ολοκλήρου στην Ελλάδα. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι η χώρα μπορεί να αποκτήσει σημαντικότερο τεχνολογικό αποτύπωμα αναλαμβάνοντας μεγαλύτερο μέρος της συντήρησης, επισκευής, ολοκλήρωσης συστημάτων, αναβαθμίσεων λογισμικού, δοκιμών και πιστοποιήσεων, πριν περάσει σταδιακά σε βαθύτερη συμπαραγωγή.
Η πρόταση περιλαμβάνει επίσης στενότερη συνεργασία με την Κύπρο, μεταφορά τεχνογνωσίας και δημιουργία ευρύτερου ναυπηγικού οικοσυστήματος στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο σκεπτικό της ΕΕΝ, το πρόγραμμα δεν θα πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στις ανάγκες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά να σχεδιαστεί εξαρχής ώστε οι μονάδες που θα κατασκευάζονται στην Ελλάδα να μπορούν να διεκδικήσουν και εξαγωγικές παραγγελίες.
EDIP και SAFE αλλάζουν το ευρωπαϊκό περιβάλλον
Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα σημαντική λόγω της στροφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής παραγωγής. Το European Defence Industry Programme (EDIP) διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό 1,5 δισ. ευρώ, με περισσότερα από 700 εκατ. ευρώ να κατευθύνονται σε ενίσχυση παραγωγικών δυνατοτήτων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει παράλληλα εντάξει τη θαλάσσια και υποθαλάσσια άμυνα στις περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος για νέα κοινά ευρωπαϊκά έργα.
Ακόμη μεγαλύτερη χρηματοδοτική βαρύτητα έχει το SAFE, το οποίο προβλέπει έως 150 δισ. ευρώ σε μακροπρόθεσμα δάνεια προς τα κράτη-μέλη για επείγουσες και στρατηγικές αμυντικές επενδύσεις. Οι κανόνες του μηχανισμού προβλέπουν ότι τουλάχιστον το 65% του κόστους των εξαρτημάτων πρέπει να προέρχεται από την ΕΕ, την Ουκρανία ή επιλέξιμες χώρες ΕΟΧ/ΕΖΕΣ, δημιουργώντας πρόσθετα κίνητρα για ανάπτυξη παραγωγής εντός του ευρωπαϊκού χώρου.
Η ΕΕΝ ζητά τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία να συνδεθούν ακόμη περισσότερο με μετρήσιμα κριτήρια πραγματικής παραγωγής, δημιουργίας υποδομών και βιομηχανικής επιστροφής. Στόχος της είναι τα ελληνικά ναυπηγεία να μην περιοριστούν στον ρόλο του υπεργολάβου, αλλά να μπορούν μελλοντικά να αναλαμβάνουν ρόλο κύριου αναδόχου σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα.
Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποια νέα πλοία θα αποκτήσει το Πολεμικό Ναυτικό, αλλά ποιο μέρος της αξίας των επόμενων δεκαετιών θα παραμείνει στην ελληνική οικονομία. Ένα 15ετές πρόγραμμα όπως αυτό που εισηγείται η Ένωση Ελληνικών Ναυπηγείων θα απαιτούσε πολιτικές αποφάσεις, σταθερή χρηματοδότηση, συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχεδιασμό του Ναυτικού και συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας με ξένους κατασκευαστές. Εφόσον όμως αυτά συνδυαστούν, η ανανέωση του Στόλου θα μπορούσε να εξελιχθεί παράλληλα σε μακροχρόνιο πρόγραμμα επαναβιομηχάνισης του ελληνικού ναυπηγικού τομέα.
