Οι πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ότι «η Τουρκία δεν αποδέχεται τα 12 ναυτικά μίλια όπως η Ελλάδα τα 6 ναυτικά μίλια», επανέφεραν στο προσκήνιο ένα ζήτημα που η Ελλάδα θεωρεί κλειστό από πλευράς διεθνούς δικαίου.
Η πραγματικότητα είναι απλή: δεν έχει καμία σημασία τι “αποδέχεται” ή όχι η Τουρκία σε σχέση με το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων. Το δικαίωμα της Ελλάδας να τα επεκτείνει έως τα 12 ναυτικά μίλια κατοχυρώνεται μονομερώς από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) μια διεθνή συνθήκη με καθολική ισχύ και δεσμευτικό χαρακτήρα για τα κράτη που την έχουν υπογράψει, αλλά και για όσα δεσμεύονται από το εθιμικό διεθνές δίκαιο.
Το νομικό πλαίσιο είναι ξεκάθαρο
Η UNCLOS στο άρθρο 3 ορίζει ότι «κάθε παράκτιο κράτος έχει το δικαίωμα να καθορίσει τα χωρικά του ύδατα έως τα 12 ναυτικά μίλια». Η Ελλάδα έχει κυρώσει τη Σύμβαση από το 1995, ενώ η Τουρκία δεν την έχει υπογράψει κάτι που, όμως, δεν αναιρεί τη διεθνή ισχύ της, αφού η αρχή των 12 ν.μ. θεωρείται πλέον εθιμικό δίκαιο, δηλαδή δεσμεύει όλα τα κράτη ανεξάρτητα από την υπογραφή τους.
Η Άγκυρα υποστηρίζει πως η εφαρμογή των 12 ν.μ. στο Αιγαίο θα την «εγκλωβίσει», χαρακτηρίζοντας την πιθανή ελληνική επέκταση ως casus belli (αιτία πολέμου). Ωστόσο, η ίδια εφαρμόζει τα 12 ν.μ. στη Μαύρη Θάλασσα, γεγονός που αποδεικνύει την αντίφαση και τον επιλεκτικό σεβασμό προς το διεθνές δίκαιο.
Η πολιτική σκοπιμότητα πίσω από τις δηλώσεις Φιντάν
Ο Χακάν Φιντάν, με τη φράση «Δεν αποδέχομαι τα 12 μίλια, εσείς δεν αποδέχεστε τα 6», επιχείρησε να εξισώσει ένα νόμιμο, διεθνώς κατοχυρωμένο δικαίωμα της Ελλάδας με μια ανύπαρκτη τουρκική διεκδίκηση. Η τοποθέτηση αυτή δεν έχει καμία νομική βάση, έχει όμως πολιτική στόχευση:
- Εσωτερικά, απευθύνεται στο τουρκικό κοινό, καλλιεργώντας την εικόνα μιας ισχυρής και «αμετακίνητης» Τουρκίας.
- Διεθνώς, επιχειρεί να θέσει την Ελλάδα στο τραπέζι μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης, όπου θα συζητούνται όχι μόνο οι θαλάσσιες ζώνες αλλά και ζητήματα όπως η αποστρατικοποίηση των νησιών και η επέκταση του εναέριου χώρου.
Πρόκειται για μια αναθεωρητική στρατηγική, που στοχεύει στη διεθνοποίηση των τουρκικών αμφισβητήσεων, παρά στο να προωθήσει πραγματικές λύσεις βάσει διεθνούς δικαίου.
Η ελληνική θέση: δικαίωμα, όχι αντικείμενο διαπραγμάτευσης
Η ελληνική στάση πρέπει να παραμείνει σταθερή και θεσμικά τεκμηριωμένη:
- Τα 12 ναυτικά μίλια είναι κυριαρχικό δικαίωμα της Ελλάδας, όχι θέμα διαπραγμάτευσης ή συναίνεσης τρίτων.
- Ζητήματα όπως η κυριαρχία των νησιών, η αποστρατικοποίηση ή ο εναέριος χώρος δεν αποτελούν νομικά ανοιχτά θέματα αλλά μονομερείς τουρκικές αμφισβητήσεις που αν δεν λυθούν διπλωματικά, μπορούν να απαντηθούν μόνο ένοπλα.
Η ελληνική πλευρά έχει ήδη επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ν.μ. στο Ιόνιο, ενώ διατηρεί το δικαίωμα να πράξει το ίδιο παντού όταν το κρίνει στρατηγικά σκόπιμο.
Γιατί “δεν έχει σημασία” τι αποδέχεται η Τουρκία
Το διεθνές δίκαιο δεν λειτουργεί με βάση την αποδοχή ή την άρνηση ενός κράτους, αλλά με βάση δεσμευτικούς κανόνες που εξασφαλίζουν τη σταθερότητα και την ισότητα στην άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η Τουρκία μπορεί να δηλώνει ότι «δεν αποδέχεται» τα 12 ν.μ., αλλά:
- Δεν έχει τη νομική δυνατότητα να εμποδίσει την άσκηση του ελληνικού δικαιώματος.
- Η διεθνής κοινότητα και η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζουν ρητά την UNCLOS ως μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου.
- Κάθε αμφισβήτηση του δικαιώματος αυτού θεωρείται παραβίαση των αρχών του ΟΗΕ και της ειρηνικής επίλυσης διαφορών.
Επομένως, η συζήτηση περί «αποδοχής» ή «μη αποδοχής» είναι πολιτικά χρήσιμη για την Άγκυρα, αλλά επίσημα ανούσια και άκυρη.
