Πέρα από τα ζητήματα ασφάλειας και άμυνας, η 10η Τριμερής Σύνοδος Κορυφής Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ στην Ιερουσαλήμ ανέδειξε ως κεντρική στρατηγική προτεραιότητα την ενεργειακή και γεωοικονομική διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την Ινδία και την Ευρώπη, με αιχμή τον Great Sea Interconnector (GSI) και τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC) όπως αναφέρει και η κοινή διακύρηξη που δημοσίευσε η Κυπριακή Προεδρία.
Στη Σύνοδο συμμετείχαν ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Νίκος Χριστοδουλίδης, επιβεβαιώνοντας τη βούληση των τριών χωρών να ενισχύσουν τον ρόλο τους ως πυλώνας σταθερότητας και συνδεσιμότητας σε μια περιοχή που εκτείνεται από την Ινδία έως την Ευρώπη.
Στρατηγικό όραμα Ισραήλ-Ελλάδας-Κύπρου για τον άξονα Ινδία–Μέση Ανατολή–Ανατολική-Μεσόγειος–Ευρώπη
Στην κοινή διακήρυξη υπογραμμίζεται ότι η ευρύτερη περιοχή βρίσκεται σε ιστορική καμπή, με δυνατότητα να εξελιχθεί σε ζώνη σταθερότητας, συνεργασίας και οικονομικής ανάπτυξης. Το όραμα αυτό βασίζεται σε κοινές αξίες, στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και στη σύγκλιση συμφερόντων σε ενέργεια, υποδομές και ασφάλεια.
Οι τρεις χώρες συμφώνησαν να καθιερώσουν ετήσια Σύνοδο Κορυφής Ηγετών και να εντείνουν τις τριμερείς επαφές σε υπουργικό και υπηρεσιακό επίπεδο, ενώ επαναβεβαίωσαν τη σημασία του σχήματος 3+1 με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής και άλλων ομονοούντων εταίρων.
Great Sea Interconnector
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον Great Sea Interconnector, το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης που θα συνδέει Ισραήλ, Κύπρο και Ελλάδα, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και της Ευρώπης. Οι τρεις ηγέτες εξέφρασαν ισχυρή και ρητή δέσμευση για την προώθηση του έργου, αναγνωρίζοντάς το ως σταθερή βάση μακροπρόθεσμης συνεργασίας και ως κρίσιμο κρίκο για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ανθεκτικότητα, γεγονός που ίσως τον ξεπαγώσει από την στασιμότητα στην οποία έχει περιέλθει.
IMEC: γεωοικονομικός διάδρομος με ευρωπαϊκή πύλη τη Μεσόγειο
Παράλληλα, η Τριμερής τοποθετεί την Ανατολική Μεσόγειο στον πυρήνα του IMEC, του φιλόδοξου διαδρόμου που φιλοδοξεί να συνδέσει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη μέσω υποδομών μεταφορών, ενέργειας και ψηφιακής συνδεσιμότητας. Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ συμφώνησαν να συνεργαστούν τόσο σε υφιστάμενα όσο και σε μελλοντικά έργα διασύνδεσης, προβλέποντας τη σύσταση τακτικών ομάδων εργασίας για την υλοποίηση αυτού του στρατηγικού στόχου.
Ασφάλεια, άμυνα και θαλάσσια συνεργασία
Στο πεδίο της ασφάλειας, η διακήρυξη προβλέπει περαιτέρω ενίσχυση της τριμερούς συνεργασίας σε άμυνα, αντιτρομοκρατία και στρατιωτικό συντονισμό όπως αναφέραμε σε προηγούμενη αρθρογραφία μας. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη θαλάσσια ασφάλεια και στην προστασία κρίσιμων υποδομών και θαλάσσιων οδών, καθώς και στη δημιουργία του Κέντρου Αριστείας για την Κυβερνοασφάλεια στη Θάλασσα (MCCE) στην Κύπρο, με προγραμματισμένη έναρξη λειτουργίας το 2026.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην επικείμενη Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, ως ευκαιρία ενίσχυσης της συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με το Ισραήλ. Οι τρεις χώρες επαναβεβαίωσαν, επίσης, τη στήριξή τους στην επέκταση των Συμφωνιών Αβραάμ, στη σταθερότητα στον Λίβανο και σε μια δίκαιη και βιώσιμη λύση του Κυπριακού, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τα ψηφίσματα του ΟΗΕ.
Η 10η Τριμερής Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ επιβεβαιώνει ότι η συνεργασία των τριών χωρών υπερβαίνει το στενό πλαίσιο της ασφάλειας, επεκτεινόμενη σε ενέργεια, συνδεσιμότητα, τεχνολογία και περιφερειακή ευημερία. Με τον GSI και τον IMEC στον πυρήνα της στρατηγικής ατζέντας, η Ανατολική Μεσόγειος φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε κομβικό σημείο του νέου γεωοικονομικού χάρτη που συνδέει την Ινδία, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη.
Ακολουθεί ολόκληρη η Κοινή Διακύρηξη Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ:
«Εμείς, ο Benjamin Netanyahu, Πρωθυπουργός του Κράτους του Ισραήλ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας, και ο Νίκος Χριστοδουλίδης, Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, συναντηθήκαμε σήμερα στην Ιερουσαλήμ για την 10η Τριμερή Σύνοδο Κορυφής μεταξύ των χωρών μας.
Η Τριμερής Συνεργασία μας
Αναγνωρίζουμε ότι η περιοχή μας βρίσκεται σε μια ιστορική καμπή, με την ευκαιρία να εγκαινιάσει μια εποχή σταθερότητας, ευημερίας και συνεργασίας που εκτείνεται από την Ινδία, μέσω της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου, έως την Ευρώπη. Αυτό το κοινό όραμα για πρόοδο, ασφάλεια, σταθερότητα και ειρήνη θεμελιώνεται στον σεβασμό της ιστορικής κληρονομιάς των λαών που τους συνδέει, στα κοινά τους συμφέροντα και στις κοινές τους αξίες.
Η σημερινή Τριμερής Σύνοδος Κορυφής επιβεβαιώνει την αταλάντευτη δέσμευσή μας να ενισχύσουμε τη συνεργασία μας, ενισχύοντας την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα των χωρών μας για τις επόμενες γενιές.
Συμφωνούμε να συγκαλούμε ετήσια Σύνοδο Κορυφής Ηγετών και να εντείνουμε τις τριμερείς συναντήσεις σε υπουργικό και υπηρεσιακό επίπεδο, εμβαθύνοντας έτσι τη συνεργασία και διευρύνοντας τις κοινές πρωτοβουλίες.
Επιβεβαιώνουμε επίσης τη σημασία του σχήματος 3+1 με τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ) και προσκαλούμε και άλλους ομονοούντες εταίρους να συμμετάσχουν στο πλαίσιο συνεργασίας μας υπό τη μορφή 3+1.
Ασφάλεια, Αντιτρομοκρατία και Θαλάσσια Συνεργασία
Για να διασφαλίσουμε την υλοποίηση αυτού του οράματος, επιβεβαιώνουμε την ανάγκη για συντονισμένη δράση για την υπέρβαση των υφιστάμενων και αναδυόμενων προκλήσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, συμφωνούμε να ενισχύσουμε τη τρέχουσα τριμερή συνεργασία μας στους τομείς ασφάλειας, άμυνας και στρατιωτικού χαρακτήρα.
Επαναβεβαιώνουμε τη δέσμευσή μας στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών για την εξάλειψη της χρηματοδότησης τρομοκρατικών δραστηριοτήτων.
Τονίζουμε τη σημασία της θαλάσσιας ασφάλειας και δεσμευόμαστε να εμβαθύνουμε τη συνεργασία για την προστασία των θαλάσσιων οδών και των κρίσιμων υποδομών έναντι αναδυόμενων απειλών. Χαιρετίζουμε τη σύσταση του Κέντρου Αριστείας για την Κυβερνοασφάλεια στη Θάλασσα (MCCE) στην Κύπρο και την προγραμματισμένη έναρξη λειτουργίας του το 2026.
Αναγνωρίζουμε τη σημαντική και συνεπή συμβολή της Κύπρου και της Ελλάδας στις ανθρωπιστικές προσπάθειες στη Γάζα, μεταξύ άλλων, μέσω του θαλάσσιου διαδρόμου «Αμάλθεια», ο οποίος υλοποιείται σε συντονισμό μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και Κράτους του Ισραήλ και σε στενή συνεργασία με διεθνείς εταίρους, σύμφωνα με τον Μηχανισμό 2720, για την παροχή πρόσθετης ανθρωπιστικής βοήθειας.
Επαναλαμβάνουμε τη σημασία του Ειρηνευτικού Σχεδίου 20 Σημείων για τη Γάζα του Προέδρου Trump, το οποίο υιοθετήθηκε με το Ψήφισμα 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, και ζητούμε την άμεση επιστροφή του τελευταίου εναπομείναντος Ισραηλινού ομήρου, Ran Gvili, καθώς και τον αφοπλισμό της Χαμάς σύμφωνα με το συμφωνηθέν πλαίσιο.
Αναγνωρίζουμε το έργο του Κέντρου Πολιτικό-Στρατιωτικού Συντονισμού για τη Γάζα (CMCC) υπό την αιγίδα των ΗΠΑ, στο οποίο συμμετέχουν η Κύπρος και η Ελλάδα για την επίτευξη, με την παροχή διευκολύνσεων από το Ισραήλ, του ορόσημου για την μεταφορά ανθρωπιστικής βοήθειας και εμπορικών αγαθών στη Γάζα.
Είμαστε αποφασισμένοι να διασφαλίσουμε ότι η ανθρωπιστική βοήθεια θα φτάσει στους άμαχους με ασφάλεια, αποκλειστικά μέσω των συντονισμένων διαύλων και χωρίς να καταχραστεί από κακόβουλους δρώντες.
Διαβεβαιώνουμε το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και απορρίπτουμε τους αβάσιμους ισχυρισμούς κατά του Ισραήλ.
Συνεργασία στην Αντιμετώπιση Εκτάκτων Αναγκών
Συμφωνούμε στη σύσταση Τριμερούς Ομάδας Εργασίας για την Ετοιμότητα και Αντιμετώπιση Εκτάκτων Αναγκών, διασφαλίζοντας ταχεία και αποτελεσματική αμοιβαία συνδρομή σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών. Χαιρετίζουμε την πρωτοβουλία για τη σύσταση του Περιφερειακού Σταθμού αεροπυρόσβεσης με έδρα στην Κύπρο (Cyprus Regional Aerial Firefighting Station), η οποία στοχεύει στην ενίσχυση των περιφερειακών ικανοτήτων ετοιμότητας και αντιμετώπισης, ιδίως όσον αφορά τις πυρκαγιές.
Θα συστήσουμε Ομάδα Εργασίας για την Υγεία, ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ των ιατρικών μας ιδρυμάτων στους τομείς της έρευνας, της καινοτομίας και της ανταπόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Υπογραμμίζουμε περαιτέρω τη σημασία της εκτεταμένης συνεργασίας μας στον τομέα της περιβαλλοντικής προστασίας και της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Οι αρμόδιες Αρχές μας θα ξεκινήσουν τις απαραίτητες εργασίες για τη σύναψη τριμερών μνημονίων συνεργασίας σχετικά με τη διαχείριση των υδάτων και των λυμάτων, καθώς και για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Υπενθυμίζουμε τη Συμφωνία Εφαρμογής για το Υπο-περιφερειακό Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης για τη Θαλάσσια Ρύπανση από Πετρελαιοειδή και συμφωνούμε να πραγματοποιήσουμε κοινή άσκηση το 2026 για την αντιμετώπιση περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης.
Ενέργεια, Συνδεσιμότητα και Περιφερειακή Ευημερία
Επιβεβαιώνουμε την αποφασιστικότητά μας να προωθήσουμε κοινά ενεργειακά έργα, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης φυσικού αερίου, των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και των πρωτοβουλιών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ως σταθερή βάση συνεργασίας στην περιοχή, με βάση το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένου του δικαίου της θάλασσας, και τον σεβασμό του δικαιώματος όλων των κρατών να ασκούν τα δικαιώματά τους στις αντίστοιχες Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες (ΑΟΖ) και Υφαλοκρηπίδα τους.
Χαιρετίσαμε την πρόσφατη Κοινή Δήλωση της Υπουργικής Συνόδου για την Ενέργεια 3+1 που πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα τον Νοέμβριο του 2025, με τη συμμετοχή των ΗΠΑ, καθώς και τη δέσμευση για την προώθηση της ενεργειακής ασφάλειας και συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένου του Κέντρου Ενέργειας Ανατολικής Μεσογείου, ως κλειδί για την περιφερειακή στρατηγική σταθερότητα και ανθεκτικότητα.
Εκφράζουμε την ισχυρή μας δέσμευση για το έργο Great Sea Interconnector και συμφωνούμε να συνεργαστούμε για την προώθησή του.
Θα συνεργαστούμε για την προώθηση περιφερειακών έργων διασύνδεσης, τόσο αυτών που βρίσκονται σε εξέλιξη όσο και μελλοντικών, στο πλαίσιο του Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC), συμπεριλαμβανομένης, μεταξύ άλλων, της σύστασης ομάδων εργασίας που θα συνεδριάζουν σε τακτική βάση για την επίτευξη αυτού του στρατηγικού στόχου.
Επιστήμη, Τεχνολογία και Καινοτομία
Συμφωνούμε να ενισχύσουμε περαιτέρω την τριμερή συνεργασία στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας, μεταξύ άλλων, μέσω της δημιουργίας ενός πλαισίου για την προώθηση κοινών ερευνητικών πρωτοβουλιών, καθώς και να βελτιώσουμε τον συντονισμό σχετικά με την πρόσβαση στα χρηματοδοτικά προγράμματα «Ορίζοντας» της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), καθώς και άλλες εξωτερικές πηγές χρηματοδότησης.
Θα συστήσουμε μια Ομάδα Εργασίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), με σκοπό τη διερεύνηση ευκαιριών για ενισχυμένη συνεργασία, την προώθηση της αξιόπιστης εφαρμογής της ΤΝ σε κρίσιμους για την αποστολή πολιτικούς τομείς, καθώς και σε υποδομές υψηλού επιπέδου υπολογιστικών συστημάτων και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων.
Ευρωπαϊκή και Περιφερειακή Συνεργασία
Χαιρετίζουμε την επικείμενη Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ ως μία ευκαιρία ενίσχυσης της συνεργασίας στη Νότια Γειτονία, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Μεσογείου, συμβάλλοντας μεταξύ άλλων στην ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ισραήλ και στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους ως βασικών εταίρων.
Η ενίσχυση και η διεύρυνση του κύκλου ειρήνης ανάμεσα στο Ισραήλ και τον αραβικό κόσμο αποτελεί την υπόσχεση για μια πιο ασφαλή και ευημερούσα περιοχή. Επαναβεβαιώνουμε τη δέσμευσή μας για την επέκταση των Συμφωνιών Αβραάμ και συμφωνούμε να εντείνουμε τις κοινές μας προσπάθειες, μαζί με τις ΗΠΑ και άλλους εταίρους, προς την επίτευξη αυτού του στόχου.
Χαιρετίζουμε την πρόσφατη πρόοδο στον διάλογο μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, η οποία προσθέτει μια οικονομική διάσταση στον διάλογο για την ασφάλεια. Υποστηρίζουμε την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και την ανεξαρτησία του Λιβάνου, καθώς και τη σημασία της διασφάλισης του μονοπωλίου για τη χρήση βίας από πλευράς νόμιμων κρατικών φορέων, σύμφωνα με την απόφαση της Κυβέρνησης του Λιβάνου, τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, και τις συμφωνίες του Νοεμβρίου του 2024 μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου με τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ, οι οποίες θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο προς την ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ.
Τονίζουμε την ιδιαίτερη σημασία της Ιερουσαλήμ για τις τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες: τον Ιουδαϊσμό, τον Χριστιανισμό και το Ισλάμ, και υπενθυμίζουμε τους εγγενείς και στενούς ιστορικούς δεσμούς μεταξύ του εβραϊκού λαού με την ιστορική του πατρίδα. Επαναλαμβάνουμε τη δέσμευσή μας για τη διατήρηση του Status Quo στους Ιερούς Τόπους της Ιερουσαλήμ και τονίζουμε το έντονο ενδιαφέρον μας για τη διαφύλαξη της παρουσίας και της πολιτισμικής κληρονομιάς των Χριστιανικών Εκκλησιών.
Υπό το φως της παγκόσμιας έξαρσης του αντισημιτισμού, συμπεριλαμβανομένων των πρόσφατων αποτρόπαιων τρομοκρατικών επιθέσεων κατά Εβραίων πιστών στο Σίδνεϋ και στο Μάντσεστερ, επιβεβαιώνουμε την αποφασιστικότητά μας για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού σε όλες τις μορφές του, συμπεριλαμβανομένων των εκκλήσεων περί καταστροφής του Ισραήλ και την άρνηση του δικαιώματός του να υπάρχει.
Επίσης, επαναλαμβάνουμε τη σημασία των θρησκευτικών ελευθεριών, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας της λατρείας και των αντίστοιχων υποχρεώσεών μας που απορρέουν από αυτές.
Εκφράζουμε την πλήρη και αταλάντευτη στήριξή μας για μια δίκαιη, συνολική και βιώσιμη λύση του Κυπριακού, με βάση το διεθνές δίκαιο και τα σχετικά Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Μια τέτοια λύση, η οποία θα επανένωνε το νησί με βάση τον σεβασμό των δημοκρατικών αρχών, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών όλων των Κυπρίων, όχι μόνο θα ωφελούσε τον λαό της Κύπρου στο σύνολο του, αλλά θα συνέβαλε επίσης σημαντικά στην ειρήνη, την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή.
Δεσμοί μεταξύ λαών
Δεσμευόμαστε να εμβαθύνουμε τις πολιτιστικές, εκπαιδευτικές και ακαδημαϊκές ανταλλαγές, ενισχύοντας την αμοιβαία κατανόηση και τη φιλία μεταξύ των κοινωνιών μας.
Συμφωνούμε να επιταχύνουμε την εφαρμογή υφιστάμενων συμφωνιών για την περιβαλλοντική εκπαίδευση και τις ανταλλαγές νέων.
Θα ενισχύσουμε τη συνεργασία μας σε θέματα διασποράς, αξιοποιώντας τη μεγάλη δυναμική και τον ζωτικό ρόλο των κοινοτήτων μας ανά τον κόσμο, για την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των χωρών μας.»
