Σε μια κρίσιμη καμπή για τη γεωπολιτική σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, οι τελευταίες 24 ώρες χαρακτηρίζονται από έναν πρωτοφανή διπλωματικό μαραθώνιο ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν για μια συμφωνία ειρήνης. Ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, θέτει πλέον ως απαράβατο όρο στους Άραβες για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας την πλήρη διεύρυνση των Συμφωνιών του Αβραάμ, την ώρα που νέες εκθέσεις των μυστικών υπηρεσιών προκαλούν διεθνή ανησυχία για την ταχύτατη στρατιωτική ανασυγκρότηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, μέσω των επίσημων διαύλων επικοινωνίας του, κατέστησε σαφές ότι οποιαδήποτε συμφωνία με την Τεχεράνη για τον τερματισμό των εχθροπραξιών πρέπει να συνοδεύεται από μια ευρύτερη περιφερειακή δέσμευση. Ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε «υποχρεωτική» την προσχώρηση έξι μουσουλμανικών κρατών στις Συμφωνίες του Αβραάμ προτού υπογραφεί οποιαδήποτε τελική πράξη με το Ιράν.
Συγκεκριμένα, ο Αμερικανός Πρόεδρος κάλεσε τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Πακιστάν, την Τουρκία, την Αίγυπτο και την Ιορδανία να εξομαλύνουν πλήρως τις σχέσεις τους με το Ισραήλ. Στην ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ υπογράμμισε:
«Οι διαπραγματεύσεις με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν προχωρούν καλά! Θα είναι είτε μια Μεγάλη Συμφωνία για όλους, είτε δεν θα υπάρξει καμία Συμφωνία. Μετά από όλη την προσπάθεια των ΗΠΑ για να συνθέσουν αυτό το περίπλοκο παζλ, θεωρώ υποχρεωτικό όλες αυτές οι χώρες, ταυτόχρονα, να υπογράψουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ».
Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια της Ουάσινγκτον να δημιουργήσει ένα αρραγές μέτωπο ασφαλείας, αν και η απαίτηση για χώρες όπως η Αίγυπτος και η Ιορδανία —που διατηρούν ήδη διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ— προκαλεί συζητήσεις για το βάθος της νέας διπλωματικής αρχιτεκτονικής που επιδιώκεται.
Η προτεινόμενη συμφωνία, η οποία αναμένεται να λάβει τη μορφή Μνημονίου Κατανόησης (MoU), προβλέπει μια αρχική εκεχειρία 60 ημερών που θα τεθεί σε ισχύ στις 5 Ιουνίου 2026. Ο σκοπός αυτής της περιόδου είναι να δημιουργηθεί ένας «διπλωματικός διάδρομος» για τη διεξαγωγή ουσιαστικών διαπραγματεύσεων στο Πακιστάν, με στόχο τη μόνιμη επίλυση της πυρηνικής κρίσης και του πολέμου.
Σύμφωνα με πληροφορίες από το διπλωματικό πεδίο, το σχέδιο των 14 σημείων περιλαμβάνει:
- Πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ: Το Ιράν δεσμεύεται να απομακρύνει τις νάρκες και να μην επιβάλλει τέλη στα διερχόμενα πλοία, ενώ οι ΗΠΑ θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμένων.
- Επανέναρξη πωλήσεων πετρελαίου: Η Τεχεράνη θα μπορεί να εξάγει αργό πετρέλαιο και πετροχημικά προϊόντα χωρίς το φόβο κυρώσεων κατά τη διάρκεια της 60ήμερης περιόδου.
- Πάγωμα εμπλουτισμού ουρανίου: Το Ιράν θα σταματήσει τις δραστηριότητες εμπλουτισμού, ενώ θα ξεκινήσουν συνομιλίες για την παράδοση μέρους του αποθέματός του.
- Κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα: Η συμφωνία απαιτεί την παύση των εχθροπραξιών όχι μόνο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αλλά και στα μέτωπα του Λιβάνου και του Ισραήλ.
Ενώ η διπλωματία βρίσκεται στο προσκήνιο, μια αποκαλυπτική έκθεση του ισραηλινού δικτύου Channel 12, βασισμένη σε επικαιροποιημένες εκτιμήσεις των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, ανατρέπει την εικόνα αρκετών στις ΗΠΑ για τη στρατιωτική ισχύ της Τεχεράνης. Σύμφωνα με την έκθεση, το Ιράν έχει ξεκινήσει την παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων και εκτοξευτών με ρυθμούς πολύ ταχύτερους από τους αναμενόμενους, μετά την πρόσφατη πολεμική σύρραξη.
Η έκθεση αναφέρει ότι η Τεχεράνη χρησιμοποιεί αυτοσχέδιες υπόγειες εγκαταστάσεις και γραμμές παραγωγής που αποκαταστάθηκαν με τη συνδρομή της Ρωσίας και της Κίνας. Οι μυστικές υπηρεσίες εκτιμούν πλέον ότι τα δύο τρίτα των ιρανικών εκτοξευτών παραμένουν λειτουργικά, διαψεύδοντας προηγούμενες εκτιμήσεις που έκαναν λόγο για καταστροφή του 50% του οπλοστασίου. Η δυνατότητα του Ιράν να ανασυγκροτήσει τις μονάδες drones του μέσα σε λίγους μήνες αποτελεί κεντρικό σημείο προβληματισμού για τους αμυντικούς αναλυτές στο Ισραήλ.
Στην πρωτεύουσα του Κατάρ, ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, και ο κορυφαίος διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ συμμετέχουν σε συνομιλίες για ένα μνημόνιο 14 σημείων. Το επίκεντρο των συζητήσεων είναι ο τερματισμός του ναυτικού αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ και η διαχείριση του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας.
Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε από το Νέο Δελχί ότι η Ουάσινγκτον θα εξαντλήσει κάθε διπλωματική οδό προτού εξετάσει εναλλακτικές λύσεις. Ο Ρούμπιο τόνισε:
«Υπάρχει μια πολύ σοβαρή πρόταση στο τραπέζι για το άνοιγμα των Στενών και την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό ζήτημα με συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα. Ελπίζουμε να το επιτύχουμε».
Ωστόσο, η θέση του Προέδρου Τραμπ παραμένει αμετακίνητη: η συμφωνία θα είναι η «ακριβώς αντίθετη» από εκείνη του 2015, την οποία χαρακτηρίζει ως «ανοιχτό δρόμο προς την απόκτηση πυρηνικού όπλου».
Παρά τη φαινομενική πρόοδο, η δυσπιστία παραμένει υψηλή. Ανώτατοι Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις, υποστηρίζοντας ότι η διαφαινόμενη συμφωνία δεν αντιμετωπίζει επαρκώς το πυρηνικό πρόγραμμα ή τη δράση των περιφερειακών αντιπροσώπων (proxies) του Ιράν. Η ανησυχία εστιάζεται στο ότι μια εκεχειρία θα προσφέρει στην Τεχεράνη τον απαραίτητο χρόνο για οικονομική και στρατιωτική ανάκαμψη.
Ταυτόχρονα, η Σαουδική Αραβία διατηρεί τη σκληρή στάση της, ξεκαθαρίζοντας ότι η εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με μια «μη αναστρέψιμη πορεία» προς τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους. Αυτή η παράμετρος αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη πρόκληση για τη στρατηγική του Λευκού Οίκου, καθώς η συμμετοχή του Ριάντ θεωρείται ο ακρογωνιαίος λίθος για την επιτυχία της περιφερειακής ειρήνης.
Καθώς οι επόμενες ώρες θεωρούνται καθοριστικές, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα αν η διπλωματία θα καταφέρει να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στις απαιτήσεις της Ουάσινγκτον, την επιβίωση της Τεχεράνης και τις εθνικές κόκκινες γραμμές του Ισραήλ και των αραβικών κρατών.
