ΜΟΣΧΑ/ΜΠΑΚΟΥ — Στα άκρα οδηγούνται οι σχέσεις Ρωσίας – Αζερμπαϊτζάν μετά τον θάνατο δύο Αζέρων κατά τη διάρκεια αστυνομικής επιχείρησης στη Ρωσία — ένα επεισόδιο που έχει προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις και απειλεί ακόμα και να αναδιατάξει τις ισορροπίες στον Νότιο Καύκασο.
Σήμερα, 1η Ιουλίου, το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε τον πρέσβη του Αζερμπαϊτζάν στη Μόσχα, Ραχμάν Μουσταφάγιεφ, παραδίδοντάς του επίσημη διαμαρτυρία για τις «μη φιλικές ενέργειες» που, σύμφωνα με τη Μόσχα, στοχεύουν στη «συστηματική υπονόμευση των διμερών σχέσεων». Ο Ρώσος υφυπουργός Εξωτερικών Μιχαήλ Γκαλούζιν μάλιστα τόνισε πως το Μπακού ενεργεί εσκεμμένα κατά της Ρωσίας.
Η κρίση ξέσπασε με αφορμή μια υπόθεση ανθρωποκτονίας που εκκρεμούσε 24 χρόνια. Το 2001, ένας άνδρας δολοφονήθηκε έξω από εστιατόριο στη Αικατερινούπολη και, σύμφωνα με τοπικά μέσα, πρόλαβε να κατονομάσει τους φερόμενους ως δολοφόνους του, όλοι σύμφωνα με την ρωσική αστυνομία ήταν Αζέροι που είχαν μεταναστεύσει στη Ρωσία μετά τον πόλεμο στο Ναγκόρνο Καραμπάχ τη δεκαετία του ’90.
Παρά το γεγονός ότι οι ύποπτοι δεν κρύβονταν και διατηρούσαν την επιχείρησή τους, οι ρωσικές αρχές τους συνέλαβαν μόλις φέτος. Στη διάρκεια της επιχείρησης, οι Ζιγιαντίν και Γκουσέιν Σαφάροφ βρέθηκαν νεκροί. Οι Ρώσοι εισαγγελείς υποστηρίζουν ότι ο ένας υπέστη «καρδιακή προσβολή», ενώ για τον άλλον τα αίτια θανάτου παραμένουν αδιευκρίνιστα. Οι αρχές ισχυρίζονται ότι οι αδελφοί ήταν μέλη εγκληματικής οργάνωσης που συνδέεται με άλλες δολοφονίες και την παραγωγή νοθευμένου αλκοόλ που σκότωσε 44 ανθρώπους το 2021.
Η αζερική πλευρά δίνει άλλη διάσταση στην υπόθεση. Το Υπουργείο Εξωτερικών του Αζερμπαϊτζάν κατήγγειλε «απαράδεκτη βία» από τις ρωσικές δυνάμεις, ενώ συγγενείς των θυμάτων μιλούν για ξυλοδαρμούς και βασανιστήρια. Ο Μοχάμεντ Σαφάροφ δήλωσε στο MediaAzNews ότι οι πάνοπλοι άνδρες με καλυμμένα πρόσωπα «έσπασαν την πόρτα χαράματα, τρόμαξαν τα παιδιά και μας χτυπούσαν για μια ώρα χωρίς να κάνουν καμία ερώτηση». Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Αζέροι κρατούμενοι δέχθηκαν ηλεκτροσόκ και πιέσεις για να πάνε «εθελοντικά» στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Οι αρχές του Μπακού επιβεβαίωσαν ότι τα πτώματα των δύο αδελφών έφεραν εμφανή ίχνη κακοποίησης. Το περιστατικό έχει προκαλέσει κύμα οργής στην αζερική κοινή γνώμη, με φιλοκυβερνητικά μέσα να ρίχνουν ευθέως την ευθύνη στον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Μπαράζ αντιποίνων από το Μπακού
Η σύγκρουση δεν περιορίστηκε σε διπλωματικές δηλώσεις. Το Αζερμπαϊτζάν έχει ήδη συλλάβει δύο Ρώσους δημοσιογράφους, καταγγέλλοντας ότι ήταν στην πραγματικότητα πράκτορες της FSB, έκλεισε Ρωσικό ΜΜΕ (Sputnik) που χρηματοδοτείται από το Κρεμλίνο και ακύρωσε πολιτιστικές εκδηλώσεις που είχαν ρωσική στήριξη.
Η ένταση έρχεται να προστεθεί σε προηγούμενες κρίσεις. Τον Δεκέμβριο, αεροσκάφος της Azerbaijani Airlines καταρρίφθηκε κατά λάθος από ρωσικό αντιαεροπορικό πύραυλο, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 38 άνθρωποι, κλονίζοντας περαιτέρω τις σχέσεις.
Αρκετοί εκτιμούν ότι το νέο διπλωματικό ρήγμα ενδέχεται να επιταχύνει την απεξάρτηση του Αζερμπαϊτζάν από τη ρωσική σφαίρα επιρροής, ενισχύοντας τους δεσμούς του με την Τουρκία και δυτικούς εταίρους. Από το 2020, όταν κατέλαβε το Ναγκόρνο Καραμπάχ, το Μπακού εμφανίζεται πιο σίγουρο για τον περιφερειακό του ρόλο — την ώρα που η Τουρκία θέλει να έχει ισχυρό αποτύπωμα στην περιοχή.
Η Μόσχα από την πλευρά της δηλώνει αποφασισμένη να μην υποχωρήσει και κατηγορεί το Αζερμπαϊτζάν για «προκλητική υπονόμευση» των σχέσεων. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι δύο πλευρές μπορούν να αποκλιμακώσουν την κρίση ή αν το αιματηρό περιστατικό θα πυροδοτήσει νέες εντάσεις σε μια περιοχή όπου η Ρωσία προσπαθεί να διατηρήσει την κυριαρχία της και να αμβλύνει τα προβλήματα της και με την Αρμενία που επίσης θέλει να περάσει στην Δυτική σφαίρα επιρροής.
