Μητσοτάκης στο Reuters: «Κατάφωρα παράνομο και άκυρο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο – Τι είπε στο Συμβούλιο Ασφαλείας για τη «διαγώνια» οριοθέτηση

Λίγες ώρες αφότου προήδρευσε του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανήλθε με ακόμη πιο αιχμηρή διατύπωση στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Σε συνέντευξη στο Reuters την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου, ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε τη συμφωνία την οποία ενέκρινε πρόσφατα η Βουλή της ανατολικής Λιβύης «κατάφωρα παράνομη, άκυρη και ανυπόστατη». Η συνέντευξη δόθηκε στο τέλος της ελληνικής προεδρίας του Συμβουλίου, που κλείνει μαζί με τον Οκτώβριο.

«Αγνοεί εντελώς τη γεωγραφία, την πραγματικότητα ότι υπάρχουν ελληνικά νησιά. Μοιάζουν να εξαφανίζονται εντελώς από τη σκέψη της Τουρκίας και της Λιβύης», είπε ο Μητσοτάκης. Κατηγόρησε τις δύο πλευρές ότι επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα, παρακάμπτοντας τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Το κείμενο είχε υπογραφεί αρχικά το 2019 και επανήλθε στο προσκήνιο όταν το ενέκρινε την περασμένη εβδομάδα η Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, προκαλώντας την καταδίκη όχι μόνο της Αθήνας αλλά και της Αιγύπτου, του Μπαχρέιν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που υπέγραψαν μαζί με την Ελλάδα, την ΕΕ και την Κύπρο κοινή δήλωση ότι το μνημόνιο είναι άκυρο.

Νωρίτερα, από την έδρα του προέδρου του Συμβουλίου, ο πρωθυπουργός είχε χρησιμοποιήσει το μνημόνιο ως «συγκεκριμένο παράδειγμα» από την Ανατολική Μεσόγειο για τις απειλές που δεν προέρχονται μόνο από μη κρατικούς δρώντες αλλά και από κράτη «που αγνοούν ανοιχτά το διεθνές δίκαιο». «Οι κανόνες που διέπουν τις θάλασσές μας δεν μπορούν να ξαναγραφτούν για να εξυπηρετήσουν τις φιλοδοξίες μεμονωμένων κρατών», τόνισε στην ομιλία του, αποσπάσματα της οποίας δημοσίευσε η υπηρεσία οπτικοακουστικού υλικού του ΟΗΕ (UNifeed).

Για το λεγόμενο μνημόνιο Τουρκίας–Λιβύης είπε ότι αποτελεί «κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου της θάλασσας» και πρόσθεσε: «Είναι παράνομο. Είναι αυθαίρετο. Και αψηφά την ίδια τη γεωγραφία». Η επιχειρηματολογία του στηρίχθηκε στη θέση των ακτών. Ελλάδα και Λιβύη έχουν αντικείμενες ακτές, είναι «φυσικοί θαλάσσιοι γείτονες» και δικαιούνται να οριοθετήσουν τις θαλάσσιες ζώνες τους με συμφωνία. Τουρκία και Λιβύη, αντίθετα, δεν έχουν ούτε αντικείμενες ούτε παρακείμενες ακτές, κι όμως επιχείρησαν να χαράξουν ένα «τεχνητό» θαλάσσιο σύνορο. «Είναι παράλογο. Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», είπε.

Στη συνέντευξη ο Μητσοτάκης στάθηκε και στις ελληνικές έρευνες φυσικού αερίου νότια της Κρήτης, όπου η Ελλάδα έχει παραχωρήσει άδεια σε κοινοπραξία με επικεφαλής τη Chevron μετά το 2019. «Δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος να αμφισβητηθούν με οποιονδήποτε τρόπο αυτές οι έρευνες», διαβεβαίωσε. Προς τη Λιβύη έστειλε μήνυμα διαλόγου: την κάλεσε να διαπραγματευτεί απευθείας με την Αθήνα για την οριοθέτηση και να πάρει τις συζητήσεις «πάρα πολύ σοβαρά». Από την πλευρά της Άγκυρας, ο Ταγίπ Ερντογάν έχει ήδη απορρίψει τις αντιδράσεις της ΕΕ και άλλων χωρών ως χωρίς θεμιτή βάση, υπερασπιζόμενος την πολιτική της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Εκεχειρία στη Μαύρη Θάλασσα και περισσότερα πλοία στις «Ασπίδες»

Το δεύτερο μεγάλο θέμα της συνέντευξης ήταν η Μαύρη Θάλασσα, μία ημέρα μετά τη βύθιση του ελληνικών συμφερόντων πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Contship Jet από θαλάσσια drones ανοιχτά της Βουλγαρίας. «Χρειαζόμαστε κάποιου είδους διεθνή εκεχειρία όσον αφορά την ελευθερία της ναυσιπλοΐας», είπε, χαρακτηρίζοντας «ύψιστη προτεραιότητα» να μπορούν τα σιτηρά της περιοχής να φτάνουν στις διεθνείς αγορές. Οι Έλληνες εφοπλιστές, υποστήριξε, θα ήταν οι πρώτοι που θα επέστρεφαν σε δρομολόγια στη Μαύρη Θάλασσα, και από την Ουκρανία, εφόσον εξασφαλιστεί ασφαλής διέλευση, ενώ το κόστος ναύλωσης και ασφάλισης έχει εκτοξευθεί. Η Ουκρανία είχε πλούσια σοδειά, αλλά τα σιτηρά της «κάθονται στα σιλό, με κίνδυνο να σαπίσουν», σημείωσε, εκτιμώντας ότι η Ρωσία «δεν φαίνεται, προς το παρόν, να ενδιαφέρεται για ουσιαστική συζήτηση».

Ο πρωθυπουργός ζήτησε επίσης από την ΕΕ να ενισχύσει την επιχείρηση «Ασπίδες» (Aspides) στην Ερυθρά Θάλασσα, η οποία ξεκίνησε το 2024 για την προστασία της ναυσιπλοΐας από τους Χούθι. Ελλάδα, Ιταλία και Γαλλία έχουν διαθέσει μέσα, όμως αυτό είναι «σαφώς όχι αρκετό», είπε, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη έχει συμφέρον να έχει «συγκεκριμένη παρουσία με πραγματικά μέσα» στην περιοχή και ότι χρειάζονται περισσότερες χώρες στην αποστολή. Για τις κυρώσεις, με αφορμή την πρόσφατη άρση των αμερικανικών κυρώσεων στις εξαγωγές ρωσικού ντίζελ από τον Ντόναλντ Τραμπ, επανέλαβε ότι η Ελλάδα στηρίζει την οικονομική πίεση στη Μόσχα.

Η ανοιχτή συζήτηση υψηλού επιπέδου, της οποίας προήδρευσε ο Μητσοτάκης, είχε ως θέμα τις αναδυόμενες τεχνολογίες και τη ναυτική ασφάλεια. Από ελληνικής πλευράς μίλησε και ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας Μιχάλης Μπλέτσας, που ζήτησε να επιταχυνθεί στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) ο κώδικας για τα αυτόνομα πλοία, ώστε η ανθρώπινη εποπτεία, η διαφάνεια των αλγορίθμων και οι δικλίδες ασφαλείας της τεχνητής νοημοσύνης να ενσωματωθούν στο διεθνές δίκαιο. Η συνεδρίαση ακολούθησε την ανακοίνωση της 23ης Οκτωβρίου από την Ελλάδα και τη Λετονία, μαζί με άλλα οκτώ μέλη του Συμβουλίου, για άτυπη ομάδα εμπειρογνωμόνων για την τεχνολογία, την ειρήνη και την ασφάλεια, που αναμένεται να συνεδριάσει για πρώτη φορά τον Νοέμβριο.