Το κοινοβούλιο της Λιθουανίας (Σέιμας) ενέκρινε την Τρίτη 6 Οκτωβρίου, σε πρώτη ψηφοφορία, συνταγματική αναθεώρηση που καταργεί την απαγόρευση εγκατάστασης όπλων μαζικής καταστροφής και ξένων στρατιωτικών βάσεων στο έδαφος της χώρας. Η πρόταση πέρασε με 106 ψήφους υπέρ, 18 κατά και έξι αποχές. Αν επικυρωθεί και στη δεύτερη ψηφοφορία, η Λιθουανία, κράτος μέλος του ΝΑΤΟ που συνορεύει με τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ και με τη Λευκορωσία, θα μπορεί να φιλοξενήσει πυρηνικά όπλα συμμάχων. Το Κρεμλίνο απάντησε την ίδια ημέρα ότι μια τέτοια εξέλιξη θα σημάνει νέα κλιμάκωση της έντασης στην Ευρώπη.
Λιθουανία και πυρηνικά όπλα: τι προβλέπει το άρθρο 137
Το άρθρο 137 του λιθουανικού Συντάγματος ορίζει ότι στο έδαφος της Δημοκρατίας της Λιθουανίας δεν επιτρέπεται να υπάρχουν όπλα μαζικής καταστροφής και ξένες στρατιωτικές βάσεις. Η απαγόρευση θεσπίστηκε πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες, μετά την αποχώρηση της χώρας από τη Σοβιετική Ένωση. Η αναθεώρηση που ψηφίστηκε την Τρίτη καταργεί τη διάταξη στο σύνολό της. Δεν εγκρίνει κάποια συγκεκριμένη ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, αλλά αφαιρεί το συνταγματικό εμπόδιο για μια τέτοια απόφαση στο μέλλον.
Η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί. Η αλλαγή του Συντάγματος απαιτεί δύο ψηφοφορίες με πλειοψηφία δύο τρίτων, δηλαδή τουλάχιστον 94 από τους 141 βουλευτές, και ανάμεσά τους πρέπει να μεσολαβήσουν τουλάχιστον τρεις μήνες. Ο πρόεδρος του Σέιμας Γιούοζας Ολέκας έχει ανακοινώσει ότι η τελική ψηφοφορία προγραμματίζεται για τις 12 Ιανουαρίου.
Τα επιχειρήματα υπέρ και οι αντιρρήσεις
Πριν από την ψηφοφορία ο Ολέκας υποστήριξε ότι η άρση της απαγόρευσης ενισχύει την ανθεκτικότητα και την αποτρεπτική ικανότητα της χώρας και ότι καταργεί μια νομική εξαίρεση που ξεχώριζε τη Λιθουανία από τα υπόλοιπα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Τις δηλώσεις και τα στοιχεία της ψηφοφορίας μετέδωσε η λιθουανική δημόσια ραδιοτηλεόραση LRT.
Υπέρ της αναθεώρησης τάχθηκε και μέρος της αντιπολίτευσης. Ο επικεφαλής των συντηρητικών Λαουρίνας Κάστσιουνας είπε ότι οι γειτονικές χώρες δεν έχουν αντίστοιχους περιορισμούς και ότι η ισχύουσα διάταξη εμποδίζει τους συμμάχους να εντάξουν πλήρως τη Λιθουανία στον σχεδιασμό της πυρηνικής αποτροπής της Συμμαχίας. «Με τον σημερινό περιορισμό δεν μπορούμε να συμμετέχουμε πλήρως στα σχέδια πυρηνικής αποτροπής του ΝΑΤΟ», δήλωσε.
Ο υπουργός Άμυνας Ρομπέρτας Κάουνας παρουσίασε την αλλαγή ως απάντηση στις ενέργειες της Μόσχας, σημειώνοντας ότι η Λιθουανία περιβάλλεται από περιοχές με στρατηγικά όπλα, το Καλίνινγκραντ και τη Λευκορωσία. «Απαντάμε στη ρωσική επιθετικότητα. Αν η Ρωσία δεν είχε ξεκινήσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, πιθανότατα δεν θα κάναμε σήμερα αυτή τη συζήτηση», είπε.
Οι περισσότερες αρνητικές ψήφοι προήλθαν από το κόμμα της αντιπολίτευσης «Αυγή του Νέμουνα», από το οποίο 14 βουλευτές καταψήφισαν και δύο απείχαν. Ο βουλευτής του, Άιντας Γκεντβίλας, αμφισβήτησε ότι το κοινοβούλιο μπορεί να αποφασίσει μόνο του μια τόσο θεμελιώδη αλλαγή και ζήτησε δημοψήφισμα. Κατά ψήφισαν επίσης τρεις βουλευτές της μικτής κοινοβουλευτικής ομάδας και ένας της ομάδας «Ένωση Αγροτών και Πρασίνων και Συμμαχία Χριστιανικών Οικογενειών».
Η αντίδραση του Κρεμλίνου
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, ερωτηθείς για την ψηφοφορία και για το ενδεχόμενο αμερικανικής βάσης στη Λιθουανία, δήλωσε ότι η προσέγγιση στρατιωτικών υποδομών των ΗΠΑ προς τα ρωσικά σύνορα δεν μπορεί να εκληφθεί παρά ως βήμα κλιμάκωσης, και ότι το ίδιο ισχύει για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων στο έδαφος γειτονικού κράτους. Καμία από τις δύο εξελίξεις, πρόσθεσε, δεν θα συμβάλει στη σταθερότητα και την προβλεψιμότητα στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Δεν είναι η πρώτη προειδοποίηση της Μόσχας για το θέμα. Στις αρχές Σεπτεμβρίου ο Πεσκόφ είχε πει ότι η Λιθουανία μπορεί να γίνει στόχος της Ρωσίας αν επιτρέψει σε συμμάχους να αναπτύξουν πυρηνικά όπλα στο έδαφός της, ενώ στα τέλη του ίδιου μήνα η Μόσχα απηύθυνε προς το ΝΑΤΟ πυρηνική προειδοποίηση για το Καλίνινγκραντ.
Το αίτημα για μόνιμη αμερικανική βάση
Η ψηφοφορία συνέπεσε με τη συζήτηση για μόνιμη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη χώρα, την οποία επίσης αφορά το άρθρο 137, αφού απαγορεύει και τις ξένες βάσεις. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, απαντώντας τη Δευτέρα σε ερώτηση για την πρόσκληση της Λιθουανίας, είπε: «Σίγουρα θα το εξετάσουμε».
Την Τρίτη ο πρωθυπουργός Μιντάουγκας Σινκέβιτσιους έγραψε στο Facebook ότι η Λιθουανία είναι έτοιμη να καλύψει το κόστος. «Οι εταίροι μας χρειάζεται μόνο να λάβουν την πολιτική απόφαση για μόνιμη στάθμευση στρατευμάτων», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας την αμερικανική παρουσία κρίσιμη εγγύηση αποτροπής και ασφάλειας. Ο ίδιος είχε προτείνει τη μονιμοποίηση της παρουσίας τον περασμένο μήνα στο Βίλνιους, σε συνάντηση με τον απεσταλμένο του Τραμπ Τζον Κόουλ, ενώ ο υπουργός Άμυνας της Λιθουανίας δήλωσε ότι έθεσε το ζήτημα στα τέλη Σεπτεμβρίου στην Ουάσιγκτον στον Έλμπριτζ Κόλμπι, υφυπουργό αρμόδιο για θέματα πολιτικής στο Πεντάγωνο.
Οι ΗΠΑ διατηρούν από το 2019 στη Λιθουανία ένα τεθωρακισμένο τάγμα σχεδόν 1.000 στρατιωτών, με διαδοχικές εναλλαγές μονάδων ανά λίγους μήνες. Το λιθουανικό αίτημα διατυπώνεται λίγο αφότου ο επικεφαλής του Πενταγώνου Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε ότι αμερικανικές δυνάμεις από την Ευρώπη θα μετακινηθούν στις ΗΠΑ ή στο δυτικό ημισφαίριο.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η συζήτηση στο Βίλνιους εντάσσεται στον ευρύτερο ευρωπαϊκό διάλογο για την πυρηνική αποτροπή. Τον Μάρτιο ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν παρουσίασε ιδέα για νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο, στο οποίο χώρες εταίροι θα μπορούν να φιλοξενούν προσωρινά τις γαλλικές στρατηγικές αεροπορικές δυνάμεις με πυρηνική ικανότητα. Η LRT υπενθυμίζει επίσης δημοσίευμα των Financial Times του Ιουνίου, κατά το οποίο οι ΗΠΑ εξέταζαν την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων σε περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ.
Στη Λιθουανία βρίσκεται ήδη πολυεθνική δύναμη του ΝΑΤΟ και εξελίσσεται η μόνιμη εγκατάσταση γερμανικής ταξιαρχίας. Στις αρχές Οκτωβρίου μαχητικά του ΝΑΤΟ απογειώθηκαν για πιθανό drone από τη Λευκορωσία.
Το επόμενο βήμα είναι η δεύτερη και τελική ψηφοφορία στο Σέιμας, που δεν μπορεί να γίνει πριν συμπληρωθούν τρεις μήνες από την πρώτη.
