Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) έχει ανοίξει έρευνα για πιθανές ποινικές ευθύνες γύρω από το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου–Κρήτης, με αντικείμενο την περίοδο πριν αλλάξει χέρια ο σχεδιασμός από την ιδιωτική EuroAsia Interconnector Ltd στον ΑΔΜΗΕ όπως αποκαλύπτει σήμερα ο Φιλελεύθερος. Στο μικροσκόπιο βρίσκονται αποφάσεις χρηματοδότησης και διοίκησης, καθώς και καταγγελίες για πολιτικά εκτεθειμένα πρόσωπα στην Κυπριακή Δημοκρατία που φέρονται να προώθησαν το έργο για ίδιο όφελος με στόχο την εξασφάλιση της μεγάλης ευρωπαϊκής χορηγίας, ύψους περίπου €658 εκατ. Πρόκειται για ισχυρισμούς που ερευνώνται, δεν υπάρχουν πορίσματα και ισχύει το τεκμήριο αθωότητας.
Σε χρηματοδοτικό επίπεδο, το σκέλος Κρήτη–Κύπρος έχει εξασφαλίσει €657 εκατ. από τον μηχανισμό CEF της Ε.Ε., ενώ προβλέπεται επιπλέον στήριξη €100 εκατ. μέσω του κυπριακού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ο ΑΔΜΗΕ ανέλαβε τον ρόλο του φορέα υλοποίησης το φθινόπωρο του 2023, αποκτώντας το project με τίμημα περί τα €48 εκατ.. Στο βιομηχανικό σκέλος, έχει ανακοινωθεί σύμβαση €1,43 δισ. από την NEXANS για την προμήθεια και εγκατάσταση του υποβρύχιου καλωδίου στην ενότητα Κρήτη–Κύπρος.
Παρά την πρόοδο στα χαρτιά, οι διαδικασίες σκοντάφτουν σε αποφάσεις που πηγαινοέρχονται στη Λευκωσία. Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ – CERA) έχει δώσει προσωρινό πράσινο φως για πληρωμή €25 εκατ. που αφορά το 2025, όμως η εκταμίευση δεν έχει εγκριθεί από το κυπριακό Υπουργείο Οικονομικών, το οποίο επικαλείται προϋποθέσεις. Την ίδια στιγμή, δημόσιες δηλώσεις από κυβερνητικά στελέχη της Κυπριακής Δημοκρατίας μεταφέρουν αντικρουόμενα μηνύματα: άλλοι μιλούν για επιστροφή του θέματος στο Υπουργικό Συμβούλιο, άλλοι διαβεβαιώνουν ότι «το έργο θα γίνει», ενώ γίνεται επίκληση «μελετών που παρουσιάζουν το έργο μη βιώσιμο» που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Το αποτέλεσμα είναι αβεβαιότητα για τράπεζες, αναδόχους και ρυθμιστικές αρχές, που ζητούν πρόσθετα δικαιολογητικά και μεταθέτουν χρονοδιαγράμματα.
Στο παρασκήνιο διαφαίνεται και η σύγκρουση οικονομικών κινήτρων: η κυπριακή ηλεκτροπαραγωγή βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε πετρελαϊκά καύσιμα, άρα η διασύνδεση μειώνει κατανάλωση και έσοδα στον κλάδο των καυσίμων. Παραγωγοί ΑΠΕ που ωφελούνται από υψηλές τιμές σε απομονωμένη αγορά φοβούνται ότι οι φθηνότερες εισαγωγές θα πιέσουν τα περιθώρια κέρδους τους στο μεταβατικό στάδιο. Παράλληλα, όσοι προκρίνουν λύσεις LNG ή «ενεργειακής αυτάρκειας» βλέπουν ότι η διασύνδεση εισάγει ανταγωνισμό και περιορίζει τη διαπραγματευτική τους ισχύ. Σε μια μικρή και συγκεντρωμένη αγορά ρεύματος, η άφιξη ενός μεγάλου διασυνδετήρα ροκανίζει ολιγοπωλιακά προνόμια.
Παράλληλα, η Κύπρος σύμφωνα με πηγές ανησυχεί ότι η Τουρκία θα προσπαθήσει να εμποδίσει την πόντιση του καλωδίου και φαίνεται ότι δεν έχει πειστεί από τα λόγια της Αθήνας ότι το έργο αυτό θα προστατευτεί στην πράξη.
Παρά τις τριβές, η στρατηγική σημασία του GSI είναι σαφής. Η Κύπρος παύει να είναι απομονωμένο ενεργειακά νησί, αποκτά ασφάλεια εφοδιασμού και πρόσβαση σε φθηνότερα φορτία όταν συμφέρει, ενώ γίνεται εφικτή η μεγαλύτερη ένταξη ηλιακής ενέργειας χάρη στη στήριξη ενός πολύ μεγαλύτερου συστήματος. Για την Ελλάδα, ο ρόλος του ΑΔΜΗΕ σημαίνει ότι κάθε καθυστέρηση σε εγκρίσεις και πληρωμές από την κυπριακή πλευρά μεταφράζεται σε προγραμματιστικό και οικονομικό ρίσκο στα δικά του συμβατικά και τεχνικά ορόσημα.
Επιπλέον, βρίσκεται σε εξέλιξη ρυθμιστική συζήτηση για δαπάνες της προηγούμενης περιόδου του έργου. Η καταγγελία ότι στέλεχος της Ε.Ε. εργάστηκε αργότερα για εταιρεία με εμπλοκή στο project εξετάζεται στο πλαίσιο της έρευνας και δεν έχει κριθεί ακόμα.
Το ζητούμενο, πλέον, είναι ένα καθαρό, δημόσιο σχέδιο από τη Λευκωσία, με δημοσίευση των όρων που επικαλείται, των μελετών βιωσιμότητας και ενός δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος με ορόσημα.
Απαιτείται επίσης συντονισμένη γραμμή κυβέρνησης–ΡΑΕΚ–ΑΔΜΗΕ και θεσμική συνεργασία με την EPPO χωρίς διαρροές και υπαινιγμούς. Με διαφανείς αποφάσεις για την πρώτη εκταμίευση και συγκεκριμένο τεχνικό οδικό χάρτη (σταθμοί μετατροπής, αναβαθμίσεις δικτύων σε Κύπρο και Ελλάδα), το έργο μπορεί να επανέλθει σε ταχύτητα. Διαφορετικά, ο κίνδυνος είναι να χαθεί πολύτιμος χρόνος, να αυξηθεί το κόστος και να καθυστερήσουν τα οφέλη για τους καταναλωτές στην Κύπρο πρωτίστως, αλλά και στον ευρύτερο σχεδιασμό διασυνδέσεων που αφορά το συμφέρον του Ελληνισμού.
Το έργο αυτό είναι στρατηγικής σημασίας και δεν πρέπει να χαθεί.
