Η Ελλάδα ετοιμάζει δικό της αστερισμό οπτικών δορυφόρων, που θα δίνουν εικόνες με ανάλυση έως 30 εκατοστά. Η αφετηρία είναι ο διαγωνισμός που ανακοίνωσε την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, με δημοσίευση και στην ιστοσελίδα του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος (ΕΛΚΕΔ). Είναι ο πρώτος του HELLAS-SPACE 2.0, που αποτελεί τη δεύτερη φάση του Εθνικού Διαστημικού Προγράμματος.
Τον διαγωνισμό διενεργεί ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA), από κοινού με το υπουργείο και το ΕΛΚΕΔ. Η πρόσκληση υποβολής προσφορών (ITT) έχει αριθμό 1-13758 και τίτλο «Greek National Satellite Space Project P1.1 Sensing Layer: VHR RGB-NIR Optical Satellites». Πρόκειται για δορυφόρους πολύ υψηλής ανάλυσης (VHR) που καταγράφουν εικόνα στα τρία βασικά χρώματα του ορατού φωτός, κόκκινο, πράσινο και μπλε (RGB), και στο εγγύς υπέρυθρο (NIR). Οι προσφορές υποβάλλονται στην πλατφόρμα esa-star Publication του ESA και η προθεσμία είναι αυστηρή: Τετάρτη 23 Δεκεμβρίου 2026, στις 13:00 τοπική ώρα, όπως ορίζει η προκήρυξη.
Ο ανάδοχος θα αναλάβει όλο το σύστημα, από το σχέδιο στο χαρτί ως την παραλαβή στο διάστημα: κατασκευή, ολοκλήρωση και δοκιμές των δορυφόρων, εκτόξευση, παράδοση σε τροχιά και το επίγειο κομμάτι για τον έλεγχο του αστερισμού και την επεξεργασία των δεδομένων. Το όφελος για τη χώρα είναι εικόνες με μεγάλη συχνότητα επίσκεψης πάνω από την ελληνική επικράτεια και την ευρύτερη Μεσόγειο, και μικρότερη εξάρτηση από ξένους παρόχους.
Η ανακοίνωση απαριθμεί συγκεκριμένες εφαρμογές. Συγκρίνοντας εικόνες που τραβήχτηκαν σε διαφορετικές περιόδους, οι αρμόδιες υπηρεσίες θα εντοπίζουν νέες κατασκευές και θα ελέγχουν πιθανές αυθαίρετες παρεμβάσεις σε δάση, ακτές και προστατευόμενες περιοχές. Με τον ίδιο τρόπο θα φαίνονται νέες αποθέσεις υλικών και αλλαγές στη χρήση της γης, άρα και πιθανές παράνομες χωματερές. Μετά από πυρκαγιές, πλημμύρες ή σεισμούς, οι δορυφόροι θα χαρτογραφούν γρήγορα τις πληγείσες περιοχές και θα αποτυπώνουν ζημιές σε υποδομές, κάτι που αφορά την πολιτική προστασία.
Στη θάλασσα, οι νέοι δορυφόροι θα συμβάλουν στην εύρεση πλοίων που δεν εκπέμπουν σήμα στο αυτόματο σύστημα αναγνώρισης (AIS) (τα λεγόμενα «dark vessels»). Γίνεται με συνδυασμό πολλών δορυφορικών δεδομένων και πληροφοριών ναυσιπλοΐας, ώστε να εντοπίζονται ύποπτες δραστηριότητες, να περιορίζεται η παράνομη αλιεία και να προστατεύεται το θαλάσσιο περιβάλλον.
Για το ίδιο το πρόγραμμα, ο στόχος της δεύτερης φάσης είναι οι εθνικές διαστημικές ικανότητες να παραμείνουν βιώσιμες μακροπρόθεσμα, ενισχύοντας παράλληλα την τεχνολογική αυτονομία και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης. Ο πρώτος διαγωνισμός ανοίγει τον δρόμο για μια σειρά επόμενων, που αφορούν τους αισθητήρες, τις ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες, τα επίγεια συστήματα και τις υπηρεσίες αξιοποίησης των δεδομένων, όπως δείχνει και το γραφικό της ανακοίνωσης. Προτεραιότητα έχει η ελληνική βιομηχανία, με στόχο τη συμμετοχή της σε ποσοστό τουλάχιστον 50% και την ενίσχυση εταιρειών, ερευνητών και θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.
Το HELLAS-SPACE 2.0 είχε παρουσιαστεί τον Ιούνιο στην εκδήλωση «Greece in Orbit», όπου ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης κ. Δημήτρης Παπαστεργίου ανακοίνωσε τετραετές πρόγραμμα ύψους περίπου 350 εκατ. ευρώ. Χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και συνεχίζει το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων των 200 εκατ. ευρώ.
Η εξάρτηση από ξένους παρόχους απασχόλησε και την πολιτική ηγεσία της άμυνας. Στα εγκαίνια της Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος στη Δεκέλεια τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας κ. Νίκος Δένδιας είπε ότι μέχρι σήμερα η χώρα αγοράζει τέτοιες υπηρεσίες από ξένους. Δύο ημέρες αργότερα, στις 11 Νοεμβρίου, παρουσιάστηκε η επένδυση 35 εκατ. ευρώ του HIIF στην ICEYE. Για τη στρατιωτική πλευρά, δείτε την ανάλυσή μας για τους στρατιωτικούς δορυφόρους Ελλάδας και Τουρκίας.
