Η ελβετική κυβέρνηση παραδέχεται ότι η νομική υπηρεσία της armasuisse είχε εμπλακεί πολύ λίγο στη διαπραγμάτευση για τα F-35A Ελβετίας. Η παραδοχή περιέχεται στη θέση του Ομοσπονδιακού Συμβουλίου για την έκθεση «Fixpreis F-35A» της Επιτροπής Ελέγχου Διαχείρισης του Εθνικού Συμβουλίου (GPK-N), την οποία η κυβέρνηση ενέκρινε στη συνεδρίαση της 21ης Οκτωβρίου και δημοσιοποίησε την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου. Από τις επτά συστάσεις της επιτροπής, οι έξι γίνονται δεκτές πλήρως και μία εν μέρει.
Στην απάντηση για τη σύσταση 4, που αφορά τη νομική υπηρεσία της armasuisse, της ομοσπονδιακής υπηρεσίας εξοπλισμών, η κυβέρνηση γράφει ότι στην αγορά των F-35A η νομική υπηρεσία συμμετείχε «πολύ λίγο», επειδή τότε έλειπαν προσωπικό και ορισμένες εξειδικευμένες δεξιότητες για ένα τόσο μεγάλο και σύνθετο έργο. Γι’ αυτό το VBS είχε επιλέξει να εμπλέξει εξωτερικό δικηγορικό γραφείο, όμως η συνεργασία του με τους νομικούς της armasuisse χαρακτηρίζεται «ανεπαρκής». Η νομική υπηρεσία έχει στο μεταξύ ενισχυθεί με προσωπικό και ασκεί τον ρόλο κέντρου εμπειρογνωμοσύνης για τις εξοπλιστικές προμήθειες. Οι αναθέσεις σε εξωτερικούς νομικούς συμβούλους γίνονται ήδη αποκλειστικά μέσω αυτής, και ο εσωτερικός έλεγχος (interne Revision) του VBS τις ελέγχει δειγματοληπτικά.
Αφετηρία είναι η επιλογή του αμερικανικού μαχητικού από το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο στις 30 Ιουνίου 2021. Στη συνέχεια η armasuisse διαπραγματεύτηκε με την αμερικανική κυβέρνηση ρήτρα σταθερής τιμής, που καταγράφηκε στη λεγόμενη «Note 55» της Letter of Offer and Acceptance (LOA). Τον Αύγουστο του 2024 το Joint Program Office του F-35 άφησε να εννοηθεί, χωρίς να δώσει στοιχεία, ότι το κόστος ενδέχεται να αυξηθεί. Στα τέλη Φεβρουαρίου 2025 η Defense Security Cooperation Agency (DSCA) ενημέρωσε εγγράφως τη Βέρνη ότι, κατά την αμερικανική πλευρά, η «σταθερή τιμή» ήταν παρεξήγηση, και στα μέσα Ιουνίου 2025 οι ΗΠΑ επιβεβαίωσαν τη θέση αυτή σε εκπροσώπους του VBS και ανέφεραν για πρώτη φορά συγκεκριμένο ποσό. Στις 27 Ιουνίου 2025 η GPK-N αποφάσισε να ελέγξει αν διαπιστώνονται εκ των υστέρων ελλείψεις στη διαχείριση της υπόθεσης από το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο. Η έκθεσή της φέρει ημερομηνία 8 Σεπτεμβρίου 2026.
Τι αλλάζει στις μεγάλες προμήθειες
Η σύσταση 6, που γίνεται δεκτή μόνο εν μέρει, αφορά τις μεγάλες διαπραγματεύσεις. Σε έργα με εξαιρετικό οικονομικό ή πολιτικό βάρος, ιδίως όταν διακυβεύονται θεμελιώδη συμφέροντα ασφάλειας ή εξωτερικής πολιτικής, το VBS θα εξετάζει αν η εντολή διαπραγμάτευσης πρέπει να εγκρίνεται από την ηγεσία του υπουργείου ή από το ίδιο το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο. Η μεγάλη πλειονότητα των περίπου 4.000 προμηθειών που διαχειρίζεται κάθε χρόνο η armasuisse θα παραμείνει στην αρμοδιότητά της. Για έργα υψηλού κινδύνου το VBS θα εξετάσει «peer reviews» σε επιλεγμένα στάδια, από έμπειρους υπαλλήλους της ίδιας της armasuisse. Επιπλέον, στο πλαίσιο του έργου KPM VBS θα γίνεται ανάλυση πολιτικής εξοπλισμών ήδη στη μελέτη του έργου, πριν από την προκήρυξη του διαγωνισμού, ενώ από τα μέσα Οκτωβρίου 2026 καθορίζεται με τη συμμετοχή των αρμόδιων τμημάτων πώς θα γίνεται η πολιτική αυτή εκτίμηση. Η κυβέρνηση απορρίπτει μόνο τη δεύτερη νομική εξέταση του αποτελέσματος της διαπραγμάτευσης, την οποία θεωρεί χωρίς προστιθέμενη αξία.
Γίνεται επίσης δεκτό ότι οι προσαυξήσεις κινδύνου στους προϋπολογισμούς των εξοπλιστικών έργων θα υπολογίζονται με ποσοτική αποτίμηση κάθε επιμέρους κινδύνου του έργου, με τα πρώτα βήματα να έχουν γίνει ήδη στην εκτίμηση των κινδύνων των έργων του Μηνύματος για τον Στρατό (Armeebotschaft) 2026. Για την τεκμηρίωση, ό,τι σχετίζεται με την υπόθεση και ανταλλάσσεται μέσω Threema ή άλλων υπηρεσιών πρέπει να καταχωρίζεται έγκαιρα, με υπηρεσιακό σημείωμα, στο σύστημα διαχείρισης υποθέσεων (GEVER). Κυρώσεις σε πρώην υπαλλήλους που δεν κατέθεσαν έγγραφα στο αρχείο η κυβέρνηση τις θεωρεί μη ενδεδειγμένες: δεν υπάρχει πλέον εργασιακή βάση και η ποινική δίωξη θα ήταν δυσανάλογη.
Σε ένα σημείο η κυβέρνηση διαφωνεί ευθέως με την επιτροπή. Λυπάται για την εντύπωση ότι μόνο ο επικεφαλής του έργου είχε διαβάσει ολόκληρες τις συμβάσεις και υποστηρίζει ότι αυτό δεν ανταποκρίνεται στα πράγματα: τις διάβασαν ολόκληρες και ο τότε επικεφαλής εξοπλισμών (Rüstungschef) και υπάλληλοι του εμπορικού τομέα της armasuisse, τους οποίους η επιτροπή δεν είχε ρωτήσει. Οι LOA της αγοράς είναι συνολικά εννέα, με κύρια τη «SZ-D-SAA». Για λόγους διαφάνειας, το VBS επέτρεψε στις Επιτροπές Πολιτικής Ασφαλείας των δύο σωμάτων να δουν τις συμβάσεις στις 11 Αυγούστου και τους γνωστοποίησε τα κριτήρια αξιολόγησης την 1η Οκτωβρίου 2026.
Το πρόγραμμα, πάντως, προχωρά. Στις 21 Σεπτεμβρίου αντιπροσωπεία με τον αρχηγό του στρατού, αντιστράτηγο Benedikt Roos, υπέγραψε το μπροστινό διάφραγμα της ατράκτου του πρώτου ελβετικού F-35A στις εγκαταστάσεις της Lockheed Martin στο Φορτ Γουόρθ. Από τα μέσα του 2027 τα πρώτα οκτώ αεροσκάφη θα σταθμεύσουν στη βάση Ebbing της Εθνικής Φρουράς της Αεροπορίας του Αρκάνσας για την εκπαίδευση Ελβετών πιλότων και τεχνικών, ενώ η Payerne θα παραλάβει τα δικά της από τα μέσα του 2028. Η απάντηση της Βέρνης δημοσιοποιείται λίγες ημέρες μετά το πλαίσιο συμφωνίας του Πενταγώνου με τη Lockheed Martin για 850 αμερικανικά F-35, ενώ στην Ευρώπη η Φινλανδία παρέλαβε ήδη τα πρώτα της F-35A και η Ελλάδα έχει ξεκινήσει το δικό της πρόγραμμα F-35.
