Έκθεση Κομισιόν για την Τουρκία: Casus belli, «Γαλάζια Πατρίδα» στα σχολικά βιβλία, αυξημένες παραβιάσεις και εμπόδια στο καλώδιο

Οι Βρυξέλλες καταγράφουν στη φετινή έκθεση για την Τουρκία, που δημοσιοποίησε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου μαζί με το πακέτο για τη διεύρυνση του 2026, μια σειρά από τουρκικές ενέργειες που αγγίζουν άμεσα την Ελλάδα και την Κύπρο. Ανάμεσά τους είναι οι αυξημένες παραβιάσεις στο Αιγαίο, το casus belli που παραμένει σε ισχύ, η «Γαλάζια Πατρίδα» στα σχολικά βιβλία και η παρεμπόδιση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου (GSI). Η Άγκυρα παραμένει για τις Βρυξέλλες υποψήφια χώρα και «βασικός εταίρος», όμως το χάσμα ανάμεσα στον διακηρυγμένο στόχο της ένταξης και στην οπισθοδρόμησή της στα θεμελιώδη πολιτικά κριτήρια «έχει διευρυνθεί περαιτέρω».

Περισσότερες παραβιάσεις, πτήσεις πάνω από νησιά

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βελτιώθηκαν συνολικά από το 2023 και ότι η Άγκυρα απέφυγε γεωτρήσεις χωρίς άδεια στην Ανατολική Μεσόγειο. Αμέσως μετά όμως καταγράφει την επιστροφή των τουρκικών υπερπτήσεων πάνω από ελληνικό έδαφος και τονίζει ότι οι παραβιάσεις στον εναέριο χώρο και στα ύδατα της Ελλάδας αυξήθηκαν σημαντικά.

Η Άγκυρα, προσθέτει η έκθεση, δεν έπαψε να εκδίδει κατά σύστημα NAVTEX χωρίς εξουσιοδότηση και να εγείρει θέμα αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου που δόθηκαν στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες, κάτι που κατά την Επιτροπή αμφισβητεί έμμεσα την ελληνική κυριαρχία. Η ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια χαρακτηρίζεται «αιτία ανησυχίας», αφού μπορεί να βλάψει τις συνομιλίες Αθήνας-Άγκυρας και τη συνεργασία στην περιοχή. Σε ισχύ μένει και η διακήρυξη της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, που χαρακτηρίζει αιτία πολέμου κάθε μονομερή κίνηση της Αθήνας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα έως τα 12 ναυτικά μίλια.

Στο κείμενο καταγράφονται επίσης τα δύο νέα θαλάσσια πάρκα που κήρυξε η Άγκυρα με προεδρικό διάταγμα στις 15 Αυγούστου 2026 στο βορειοανατολικό τμήμα του Αιγαίου και στα ανατολικά της Μεσογείου. Κατά την Επιτροπή, το μεγαλύτερο μέρος τους βρίσκεται έξω από τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας, σε διεθνή ύδατα, ενώ η Άγκυρα συνέχισε να αντιδρά στα ελληνικά θαλάσσια πάρκα.

Patriot, F-16 και το καλώδιο

Στο κείμενο αναφέρεται ότι η Άγκυρα διαμαρτυρήθηκε έντονα για τη μεταφορά συστοιχιών Patriot σε ελληνικό νησί του Αιγαίου κατά τη διάρκεια της ιρανικής πυραυλικής επίθεσης. Αν και η κίνηση είχε συντονιστεί μέσω ΝΑΤΟ, η Άγκυρα θεώρησε ότι στρεφόταν εναντίον της. Αντέδρασε επίσης στη μεταφορά ελληνικών F-16 στην Κύπρο. Για τη διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου η διατύπωση είναι ξεκάθαρη: η Άγκυρα δεν σταμάτησε να εμποδίζει τις έρευνες για το GSI, ένα έργο που η ΕΕ έχει χαρακτηρίσει κοινού ενδιαφέροντος. Για το καλώδιο μίλησε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου και ο υπουργός Εξωτερικών, στη συνέντευξη του Γιώργου Γεραπετρίτη στον ΑΝΤ1.

Κυπριακό, Βαρώσια και τουρκολιβυκό

Για την Κύπρο, η Επιτροπή γράφει ότι η Άγκυρα συνεχίζει να μην αναγνωρίζει τη Λευκωσία και έχει ταχθεί επανειλημμένα υπέρ λύσης δύο κρατών, παρότι τα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ λένε το αντίθετο. Στα κατεχόμενα αναβάθμισε περαιτέρω τη βάση μη επανδρωμένων αεροσκαφών του Λευκονοίκου και τη ναυτική βάση του Μπογαζιού, αύξησε για ένα διάστημα τις δυνάμεις της στο νησί με F-16 και συστήματα αεράμυνας στη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν και δεν ανέστρεψε τις ενέργειές της στα Βαρώσια. Για το μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης του 2019, που επικύρωσε τον Οκτώβριο το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης στη Βεγγάζη, η έκθεση επαναλαμβάνει τη γνωστή θέση της ΕΕ: το κείμενο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών και είναι ασύμβατο με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Από την Άγκυρα η Επιτροπή περιμένει να δεσμευτεί χωρίς περιθώρια παρερμηνείας ότι θα διατηρεί καλές σχέσεις με τους γείτονές της και θα λύνει τις διαφορές της ειρηνικά, φτάνοντας αν χρειαστεί στο Διεθνές Δικαστήριο, να αποφύγει κάθε απειλή ή ενέργεια που χαλά τις σχέσεις με τους γείτονες και να ομαλοποιήσει τη σχέση της με τη Λευκωσία. Στην εξωτερική πολιτική, η σύμπλευση της Άγκυρας με όσα δηλώνει η Ύπατη Εκπρόσωπος και με τις κυρώσεις που αποφασίζει το Συμβούλιο ήταν μόλις 4% (στοιχεία έως τον Σεπτέμβριο του 2026), ελάχιστα πάνω από το 3% του 2025.