Η Ρωσία προτείνει να μειώσει τη στρατιωτική της παρουσία κοντά στα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην περιφέρεια του Καλίνινγκραντ και στη Λευκορωσία, αν το ΝΑΤΟ δεσμευτεί ότι δεν θα αναπτύσσει δυνάμεις σε καμία χώρα που εντάχθηκε στη Συμμαχία μετά το 1997. Την πρόταση αποκάλυψε το Bloomberg, επικαλούμενο ανώνυμες πηγές που γνωρίζουν τις συζητήσεις. Το 1997 είναι η χρονιά που το ΝΑΤΟ άρχισε να διευρύνεται προς την Ανατολική Ευρώπη. Κατά το πρακτορείο, η Μόσχα δεν έχει απομακρυνθεί ουσιαστικά από τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις που είχε θέσει τον Δεκέμβριο του 2021, λίγες εβδομάδες πριν από την εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία.
Η πρόταση διατυπώνεται στο πλαίσιο της αιφνίδιας αμερικανικής προσπάθειας για μια συνολική συμφωνία που θα τερματίσει τον πόλεμο. Οι απεσταλμένοι του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, πιέζουν Ρώσους και Ουκρανούς αξιωματούχους να εξετάσουν νέες ιδέες για τους κανόνες του ΝΑΤΟ, τα στρατιωτικά μέσα και την ανάπτυξη στρατευμάτων στην Ευρώπη. Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές θεωρούν ότι ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία, «τύπου ΝΑΤΟ», και μια κατανόηση με τη Ρωσία για την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο για συμφωνία και στο εδαφικό, όπου οι συνομιλίες βρίσκονται σε αδιέξοδο. Η Ουάσιγκτον ρώτησε μάλιστα το Κίεβο αν θα αποχωρούσε από το Ντονμπάς με αντάλλαγμα την ένταξη στη Συμμαχία, κάτι που είχε αποκαλύψει ο ίδιος ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι το Σάββατο 14 Νοεμβρίου. Μιλώντας στο Δουβλίνο, ο Ουκρανός πρόεδρος είπε ότι ήταν η πρώτη φορά που οι Αμερικανοί έθεσαν το ερώτημα και ότι θα έθετε μια τέτοια συμφωνία στην κρίση του ουκρανικού λαού, καθώς ο ίδιος δεν έχει δικαίωμα να αποφασίσει μόνος.
Στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες δήλωσαν ευθέως ότι μια τέτοια ανταλλαγή δεν θα γίνει ποτέ. Για τους Ευρωπαίους ισχύει μια πάγια αρχή: πρώτα σταματούν οι ρωσικές εχθροπραξίες και μετά συζητούνται στρατεύματα και ΝΑΤΟ. Αρκετοί ηγέτες παραδέχθηκαν ωστόσο ότι πρέπει τουλάχιστον να συμμετέχουν σε παράλληλες συζητήσεις για να ικανοποιήσουν τις ΗΠΑ. Κάποιοι άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικών αλλαγών συνόρων, εφόσον συμφωνήσει η Ουκρανία, και έθεσαν το ερώτημα πώς θα μπορούσε η χώρα να γίνει κάποτε μέλος του ΝΑΤΟ. Για τα κράτη που συνορεύουν με τη Ρωσία, η ιδέα εξυπηρετεί τα σχέδια της Μόσχας και τα εκθέτει στον κίνδυνο να χάσουν τις νατοϊκές δυνάμεις που φρουρούν το έδαφός τους.
Την πιο καθαρή απάντηση έδωσε η Λιθουανία. «Η ανατολική πτέρυγα σίγουρα δεν είναι διαπραγματευτικό χαρτί και δεν μπορεί να υπάρξουν σφαίρες επιρροής», είπε ο υπουργός Εξωτερικών Κεστούτις Μπούντρις (Kęstutis Budrys). «Η Ρωσία δεν πρέπει να έχει δικαίωμα βέτο σε οτιδήποτε. Αυτό είναι για εμάς ζήτημα αρχής», πρόσθεσε, και εξήγησε ότι αυτό σημαίνει κανένα βέτο στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ, στην παρουσία δυνάμεων του ΝΑΤΟ και σε κινήσεις της Συμμαχίας για την ενίσχυση της συλλογικής άμυνας. Το ίδιο μήνυμα έστειλε την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου από τις Βρυξέλλες, όπου το υπουργείο Εξωτερικών της Λιθουανίας συνόψισε τη θέση του: η ανατολική πτέρυγα δεν είναι διαπραγματευτικό χαρτί και δεν πρέπει να υπάρξουν άλλες συμφωνίες τύπου Γιάλτας.
Το αίτημα για το 1997 δεν είναι καινούργιο. Η ρωσική αντιπροσωπεία του Βλαντίμιρ Μεντίνσκι το είχε θέσει στις τριμερείς συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι στις 11 Νοεμβρίου, ενώ ρωσικό έγγραφο θέσεων ζητούσε απόσυρση του ΝΑΤΟ από την Ανατολική Ευρώπη. Επιστροφή στις θέσεις του 1997 σημαίνει απόσυρση δυνάμεων και όπλων από τουλάχιστον 16 από τα 32 κράτη-μέλη, ανάμεσά τους οι χώρες της Βαλτικής, η Φινλανδία και η Σουηδία. Το Καλίνινγκραντ, ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία, φιλοξενεί το αρχηγείο του ρωσικού Στόλου της Βαλτικής και τακτικά πυραυλικά συστήματα Iskander. Οι Γουίτκοφ και Κούσνερ αναμένεται να συναντήσουν Ουκρανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους στο Βερολίνο την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου για τις μεταπολεμικές εγγυήσεις ασφαλείας της Ουκρανίας.




