Σε μια κίνηση που δυναμιτίζει περαιτέρω το ήδη τεταμένο κλίμα στην Ανατολική Μεσόγειο, η Τουρκία προχώρησε στη μεταφορά έξι μαχητικών αεροσκαφών F-16 και συστημάτων αεράμυνας στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Η ενέργεια αυτή λαμβάνει χώρα τη στιγμή που η σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ-ΗΠΑ και Ιράν επεκτείνεται στην περιοχή, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της διεθνούς κοινότητας και εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για τη χρήση αμερικανικών οπλικών συστημάτων από την Άγκυρα που παραβιάζουν ενδεχομένως τους κανονισμούς ITAR.
Η αντίδραση των ΗΠΑ και η παραβίαση της κυριαρχίας
Ο επικεφαλής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, Gregory Meeks, καταδίκασε απερίφραστα την ανάπτυξη των δυνάμεων. Σε δήλωσή του, ο Meeks τόνισε:
«Αυτή η ανάπτυξη υπονομεύει την κυριαρχία της Κύπρου και θα χρησιμεύσει μόνο στην αύξηση των εντάσεων στην περιοχή. Ο Πρόεδρος Ερντογάν πρέπει να αντιστρέψει αμέσως την πορεία του».
Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, χαρακτήρισε την κίνηση ως μια προκλητική αντίδραση της κατοχικής δύναμης. Η Λευκωσία, έχοντας την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει ήδη κινητοποιηθεί διπλωματικά και στρατιωτικά, δεχόμενη ενισχύσεις με φρεγάτες και αεροσκάφη από την Ελλάδα, τη Γαλλία και άλλες χώρες.
Παραβίαση των όρων χρήσης αμερικανικών όπλων (ITAR)
Η ανάπτυξη των F-16 στην Κύπρο δεν αποτελεί μόνο γεωπολιτικό ζήτημα αλλά και νομικό. Σύμφωνα με ανάλυση του Sinan Ciddi από το Foundation for Defense of Democracies (FDD), η κίνηση αυτή ενδέχεται να παραβιάζει τους κανονισμούς ITAR (International Traffic in Arms Regulations).
Τα τουρκικά F-16 αποκτήθηκαν μέσω των αμερικανικών ξένων στρατιωτικών πωλήσεων (FMS) και υπόκεινται σε αυστηρούς περιορισμούς τελικής χρήσης. Οι κανονισμοί αυτοί απαγορεύουν τη μεταφορά ή τη χρήση των συστημάτων σε αμφισβητούμενες περιοχές ή με τρόπους που έρχονται σε αντίθεση με τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ. Η τοποθέτηση αμερικανικής κατασκευής αεροσκαφών σε μια περιοχή υπό στρατιωτική κατοχή θέτει την Άγκυρα υπό το μικροσκόπιο του Κογκρέσου.
Ο κίνδυνος για την περιφερειακή σταθερότητα και το Ισραήλ
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η κίνηση είναι «αμυντική», ωστόσο αρκετοί ξένοι αναλυτές επισημαίνουν ότι η Τουρκία χρησιμοποιεί την περιφερειακή αναταραχή του πολέμου κατά του Ιράν ως πρόσχημα για να επεκτείνει το στρατιωτικό της αποτύπωμα. Η ανάπτυξη αυτή ενισχύει το παράνομο επεκτατικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan), απειλώντας άμεσα την ελληνική κυριαρχία και την ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Ισραήλ, το οποίο διατηρεί στενούς αμυντικούς δεσμούς με την Κύπρο και την Ελλάδα, παρακολουθεί προσεκτικά σύμφωνα με το κλίμα που υπάρχει στα μέσα ενημέρωσης του. Η παρουσία τουρκικών μαχητικών στα κατεχόμενα θέτει τις ισραηλινές ναυτικές δυνάμεις, τις πλατφόρμες φυσικού αερίου και τις αεροπορικές διαδρομές εντός επιχειρησιακής εμβέλειας της Τουρκίας, η οποία έχει εκφράσει ανοιχτά την υποστήριξή της προς τη Χαμάς.
Προτάσεις για δράση από την Ουάσινγκτον
Ο Sinan Ciddi του FDD προτείνει στην κυβέρνηση των ΗΠΑ να λάβει άμεσα μέτρα:
- Απαίτηση για άμεση απόσυρση των F-16 από την κυπριακή επικράτεια.
- Έναρξη έρευνας από το State Department για την παραβίαση των συμφωνιών τελικού χρήστη.
- Επιβολή όρων σε μελλοντικές πωλήσεις όπλων ή αναβαθμίσεις του τουρκικού στόλου F-16, διασφαλίζοντας ότι δεν θα αναπτυχθούν ξανά σε κατεχόμενα εδάφη.
