Οι στρατιωτικοί δορυφόροι Ελλάδα Τουρκία είναι ένα πεδίο όπου οι δύο χώρες ακολούθησαν δύο εντελώς αντίθετους δρόμους. Η Τουρκία επένδυσε για σχεδόν είκοσι χρόνια σε λίγους, μεγάλους δορυφόρους με στρατιωτικό ιδιοκτήτη, χτίζοντας παράλληλα μια εγχώρια βιομηχανία που σήμερα κατασκευάζει μόνη της δορυφόρους παρατήρησης και επικοινωνιών. Η Ελλάδα ξεκίνησε πολύ αργότερα και με άλλη λογική: ένα σμήνος μικροδορυφόρων διπλής χρήσης, πληρωμένο από το Ταμείο Ανάκαμψης και διαχειριζόμενο από πολιτικό υπουργείο. Το αποτέλεσμα είναι παράδοξο. Η Ελλάδα έχει ήδη σε τροχιά δορυφόρους ραντάρ, κάτι που η Τουρκία ακόμη αναπτύσσει, όμως δεν διαθέτει έναν αμιγώς στρατιωτικό δορυφόρο. Εκτιμούμε ότι η σύγκριση δείχνει ότι καμία από τις δύο χώρες δεν έχει ακόμη το πλήρες «πακέτο», και ότι το ζητούμενο για την Ελλάδα είναι πλέον ο εθνικός έλεγχος.
Το τουρκικό μοντέλο: Göktürk, İMECE και Türksat 6A
Η τουρκική δορυφορική ισχύς στηρίζεται στην οικογένεια Göktürk. Ο Göktürk-1, που κατασκεύασαν η ιταλική Telespazio και η γαλλοϊταλική Thales Alenia Space για λογαριασμό της SSB, εκτοξεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2016 και, κατά την TUSAŞ, επιτρέπει «χωρίς γεωγραφικό περιορισμό» λήψη εικόνων για στρατιωτικές πληροφορίες, με ανάλυση κάτω του μέτρου, μάζα περίπου 1.000 κιλά, τροχιά στα 700 χιλιόμετρα και επανεπίσκεψη κάθε δυόμισι ημέρες. Κατά τη βάση δεδομένων του SIPRI, κόστισε 262 εκατ. ευρώ, με το 20% της αξίας να παράγεται στην Τουρκία. Η ζωή σχεδίασής του είναι επτά χρόνια, γι’ αυτό η Άγκυρα υπέγραψε το 2021 τον αντικαταστάτη του, τον Göktürk-Y, με κάμερα που θα γίνει σταδιακά εγχώρια. Ο μικρότερος Göktürk-2, με ανάλυση 2,5 μέτρων, είχε ήδη εκτοξευτεί το 2012 από την Κίνα και, κατά την TUSAŞ, όλη η μηχανολογική δουλειά του έγινε στην Τουρκία.
Το 2023 ακολούθησε ο İMECE, ο πρώτος τουρκικός δορυφόρος παρατήρησης με ανάλυση κάτω του μέτρου που αναπτύχθηκε εγχώρια από το TÜBİTAK UZAY, με τουρκικό ανιχνευτή αστέρων, τροχούς αντίδρασης και ηλεκτρική πρόωση. Οι διάδοχοί του, İMECE-2 και İMECE-3, προγραμματίζονται για τα τέλη του 2027 και του 2028 και θα καλύπτουν «στρατιωτικές και πολιτικές ανάγκες», ανάμεσά τους την επιτήρηση της θάλασσας. Το επόμενο μεγάλο βήμα είναι ο Göktürk-3, ο πρώτος τουρκικός δορυφόρος ραντάρ συνθετικού ανοίγματος (SAR), με σύμβαση SSB–TUSAŞ του 2024 και συμμετοχή της ASELSAN, που θα δίνει εικόνα κάτω του μέτρου μέρα και νύχτα, αλλά δεν έχει ακόμη ανακοινωμένη ημερομηνία εκτόξευσης. Στη γεωστατική τροχιά, η Τουρκία απέκτησε τον Ιούλιο του 2024 τον Türksat 6A, τον πρώτο εγχώριο δορυφόρο επικοινωνιών της, που καλύπτει και την Ευρώπη· η TUSAŞ μιλά για «ασφαλή επικοινωνία δεδομένων», όμως στρατιωτικό φορτίο δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα. Η Türksat είναι πάντως ήδη συνδεδεμένη με τις επικοινωνίες των τουρκικών UAV.
Ότι οι εικόνες αυτές δεν μένουν μόνο στα στρατιωτικά αρχεία φαίνεται και από την επιστημονική βιβλιογραφία. Σε μελέτη του 2023 στο περιοδικό Remote Sensing, οι E. Gülher και U. Alganci έδειξαν ότι εικόνες του Göktürk-1 μπορούν να δώσουν βαθυμετρία ρηχών νερών με ακρίβεια συμβατή με τα πρότυπα του Διεθνούς Υδρογραφικού Οργανισμού, με καλύτερη χωρική ανάλυση από τα Landsat-8 και Sentinel-2. Εκτιμούμε ότι μια τέτοια δυνατότητα έχει προφανή αξία στο Αιγαίο, όπου η γνώση των αβαθών και των παραλιών αποβίβασης είναι κρίσιμη, και δείχνει ότι η διπλή χρήση δεν είναι θεωρία.
Το ελληνικό σμήνος μικροδορυφόρων
Η Ελλάδα μπήκε στο πεδίο μέσω του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, μιας δράσης 200,4 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης με φορέα το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, τη συνδρομή της ESA και του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος. Το πρόγραμμα προβλέπει 13 επιχειρησιακούς δορυφόρους, επτά οπτικούς με καλύτερη ανάλυση 0,9 μέτρα, τέσσερις θερμικούς για πυρκαγιές και δύο SAR στη ζώνη X με ανάλυση από 0,25 έως 15 μέτρα, καθώς και 11 πειραματικούς κυβοδορυφόρους, όπως ο MICE-1 για ναυτιλιακή επιτήρηση και οι ERMIS, PeakSat και OptiSat. Οι δύο SAR της ICEYE εκτοξεύτηκαν τον Νοέμβριο του 2025 και, όπως έχουμε εξηγήσει, δίνουν εικόνα μέρα και νύχτα ανεξάρτητα από τον καιρό· κατά το ΕΛΚΕΔ, σε τροχιά βρίσκονται επίσης οι τέσσερις θερμικοί και ο πρώτος οπτικός, ο Hyperion GR-1, ενώ οι υπόλοιποι περιμένουν εκτόξευση.
Το πρόγραμμα έχει και βιομηχανικό σκέλος. Προϋπόθεση ήταν τουλάχιστον 30% ελληνική συμμετοχή, και τελικά συμμετείχαν 57 εταίροι, οι 50 με έδρα στην Ελλάδα, ενώ στην ΕΑΒ στήνεται υποδομή συναρμολόγησης και δοκιμών για μικροδορυφόρους έως 500 κιλά και στον Υμηττό ραντάρ παρακολούθησης διαστημικών θραυσμάτων που θα βλέπει αντικείμενα έως 5 εκατοστά σε απόσταση 1.000 χιλιομέτρων. Η συνέχεια είναι το «Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων 2» των 350 εκατ. ευρώ, με αστερισμούς και δικτυωτή αρχιτεκτονική. Το ΓΕΕΘΑ, όμως, εμφανίζεται στα επίσημα στοιχεία του ΕΛΚΕΔ ως χρήστης των δεδομένων μέσω της ομάδας προγραμματισμού λήψεων, όχι ως ιδιοκτήτης των δορυφόρων.
Η φυσική της τροχιάς: γιατί μετρά ο αριθμός
Η διαφορά των δύο μοντέλων εξηγείται με απλή ουράνια μηχανική. Με δικό μας υπολογισμό από τον τρίτο νόμο του Kepler, ένας δορυφόρος στα 700 χιλιόμετρα, όπως ο Göktürk-1, κάνει μια πλήρη περιφορά σε περίπου 99 λεπτά, δηλαδή 14,6 περιφορές την ημέρα, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι περνά 14 φορές πάνω από το Αιγαίο. Επειδή η Γη γυρίζει κάτω από την τροχιά, ένας ηλιοσύγχρονος δορυφόρος βλέπει μια συγκεκριμένη περιοχή λίγες φορές την ημέρα, και η TUSAŞ δίνει για τον Göktürk-1 επανεπίσκεψη περίπου δυόμισι ημερών. Ένας μεγάλος δορυφόρος δίνει εξαιρετική εικόνα, αλλά σπάνια· πολλοί μικροί δίνουν συχνότερη ματιά, που για την παρακολούθηση πλοίων ή αποβατικών κινήσεων είναι συχνά πιο πολύτιμη από τα λίγα εκατοστά επιπλέον ανάλυσης.
Εδώ βρίσκεται και η αξία του SAR. Οι οπτικοί δορυφόροι, ελληνικοί και τουρκικοί, είναι «τυφλοί» τη νύχτα και κάτω από σύννεφα, ενώ το ραντάρ βλέπει πάντα. Κατά τα επίσημα στοιχεία, η Ελλάδα έχει σήμερα SAR σε τροχιά με ανάλυση έως 0,25 μέτρα και πρόσβαση στον εμπορικό αστερισμό της ICEYE, ενώ ο τουρκικός Göktürk-3 είναι ακόμη υπό ανάπτυξη. Στα οπτικά οι δύο χώρες είναι περίπου ισοδύναμες, με κάτω του μέτρου για την Τουρκία και 0,9 μέτρα για τους ελληνικούς VHR. Η Τουρκία προηγείται όμως καθαρά σε ανεξαρτησία, γιατί διαθέτει εθνικό κέντρο συναρμολόγησης και δοκιμών, εγχώρια υποσυστήματα και γεωστατικό δορυφόρο επικοινωνιών, κάτι που η Ελλάδα δεν έχει.
| Δυνατότητα | Τουρκία | Ελλάδα |
|---|---|---|
| Οπτική παρατήρηση | Göktürk-1 και İMECE, κάτω του 1 m | 7 οπτικοί, έως 0,9 m (1 σε τροχιά) |
| Ραντάρ SAR | Göktürk-3 υπό ανάπτυξη | 2 ICEYE σε τροχιά, έως 0,25 m |
| Ιδιοκτήτης | SSB / Υπ. Άμυνας | Υπ. Ψηφιακής Διακυβέρνησης (ΓΕΕΘΑ χρήστης) |
| Γεωστατικός δορυφόρος | Türksat 6A (2024) | Όχι εθνικός |
| Εγχώρια κατασκευή | TUSAŞ USET, TÜBİTAK UZAY | ≥30% ελληνική συμμετοχή, AIT στην ΕΑΒ |
Το επόμενο βήμα: εθνικός έλεγχος
Το κενό της Ελλάδας είναι ο αμιγώς στρατιωτικός δορυφόρος. Τον Ιούλιο του 2026 το ΚΥΣΕΑ ενέκρινε μικροδορυφόρους SAR «υπό απόλυτο εθνικό έλεγχο», ενώ στη Διαύγεια έχει ήδη εμφανιστεί η μελέτη «ΕΡΜΗΣ-4» του Πανεπιστημίου Πατρών για τον σχεδιασμό μικροδορυφόρου τηλεπαρατήρησης και τηλεπικοινωνιών για τις Ένοπλες Δυνάμεις, που βρίσκεται σε φάση ανάθεσης. Εκτιμούμε ότι αυτά είναι τα πρώτα επίσημα βήματα από τη λογική του «χρήστη» στη λογική του «ιδιοκτήτη». Η μετάβαση έχει σημασία γιατί ένας δορυφόρος υπό εθνικό έλεγχο δεν εξαρτάται από τις προτεραιότητες ενός πολιτικού φορέα ή ενός εμπορικού παρόχου σε ώρα κρίσης, και γιατί τα διαστημικά μέσα γίνονται πλέον και στόχοι, όπως αναγνωρίζει και η ΕΕ.
Η Τουρκία, από την άλλη, θα πρέπει να λύσει το αντίθετο πρόβλημα, δηλαδή τον μικρό αριθμό δορυφόρων και την αραιή επανεπίσκεψη, που οι İMECE-2 και İMECE-3 μόνο εν μέρει καλύπτουν. Για την Ελλάδα, η πραγματική ευκαιρία είναι να συνδυάσει όσα ήδη έχει, δηλαδή ένα σμήνος σε τροχιά, μια βιομηχανική βάση που ξεκίνησε και ένα ΓΕΕΘΑ που έμαθε να χρησιμοποιεί δορυφορικά δεδομένα, με έναν στρατιωτικό πυρήνα υπό εθνικό έλεγχο. Η εμπειρία δείχνει ότι ακόμη και δημόσιες δορυφορικές εικόνες αρκούν για σοβαρή ανάλυση ανοιχτών πηγών· ένα εθνικό σύστημα με ραντάρ και συχνή επανεπίσκεψη θα έδινε στις Ένοπλες Δυνάμεις μόνιμη εικόνα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Συχνές ερωτήσεις για τους στρατιωτικούς δορυφόρους Ελλάδας και Τουρκίας
Ναι. Ο Göktürk-1, που εκτοξεύτηκε το 2016, είναι δορυφόρος παρατήρησης για στρατιωτικές πληροφορίες με ανάλυση κάτω του μέτρου. Υπάρχουν επίσης ο Göktürk-2 του 2012 και ο İMECE του 2023, ενώ αναπτύσσονται ο Göktürk-3 SAR, ο Göktürk-Y και οι İMECE-2 και İMECE-3.
Είναι ο πρώτος τουρκικός δορυφόρος παρατήρησης με ανάλυση κάτω του μέτρου που αναπτύχθηκε από το TÜBİTAK UZAY. Εκτοξεύτηκε τον Απρίλιο του 2023 και έχει πολλά εγχώρια υποσυστήματα.
Επίσημα είναι ο πρώτος εγχώριος δορυφόρος επικοινωνιών της Τουρκίας, σε γεωστατική τροχιά στις 42 μοίρες ανατολικά. Η TUSAŞ αναφέρει ασφαλή επικοινωνία δεδομένων, αλλά στρατιωτικό φορτίο δεν έχει επιβεβαιωθεί.
Το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων προβλέπει 13 επιχειρησιακούς, 7 οπτικούς, 4 θερμικούς και 2 SAR, και 11 πειραματικούς κυβοδορυφόρους. Κατά το ΕΛΚΕΔ, σε τροχιά βρίσκονται οι 2 SAR, οι 4 θερμικοί και ο πρώτος οπτικός.
Το Ταμείο Ανάκαμψης, με 200,4 εκατ. ευρώ για το πρώτο πρόγραμμα και 350 εκατ. ευρώ για το «Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων 2». Φορέας είναι το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με την ESA και το ΕΛΚΕΔ.
Ναι, ως χρήστες δεδομένων μέσω του ΕΛΚΕΔ, που καταγράφει το ΓΕΕΘΑ ανάμεσα στους φορείς που εξυπηρετεί. Αμιγώς στρατιωτικός ελληνικός δορυφόρος δεν υπάρχει ακόμη, ενώ το ΚΥΣΕΑ ενέκρινε το 2026 μικροδορυφόρους SAR υπό εθνικό έλεγχο.
Στα οπτικά οι δύο χώρες είναι περίπου ισοδύναμες. Στο ραντάρ SAR προηγείται η Ελλάδα, που έχει δορυφόρους σε τροχιά. Στην ανεξαρτησία προηγείται η Τουρκία, με εγχώρια κατασκευή και γεωστατικό δορυφόρο επικοινωνιών.
