Με επιστολή της (έγγραφο Α/74/831, 29 Απριλίου), η Δαμασκός δηλώνει ότι θεωρεί το τουρκολιβυκό Μνημόνιο άκυρο και ότι δεν παράγει κανένα νομικό αποτέλεσμα. Κατηγορεί την Τουρκία ότι με το Μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας, της Κύπρου και της Αιγύπτου, επιχειρώντας να εδραιώσει «την κατοχή εδαφών άλλων χωρών», ενώ προειδοποιεί ότι η πρακτική αυτή θα δημιουργήσει προβλήματα όταν επιχειρηθεί η οριοθέτηση μεταξύ Συρίας και Τουρκίας.
Η Δαμασκός ζητά από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ να μην αποδεχθεί την καταχώριση του κειμένου του τουρκολιβυκού Μνημονίου στην αρμόδια Διεύθυνση του ΟΗΕ. Η ρητή αντίθεση μιας ακόμη χώρας της Ανατολικής Μεσογείου στο τουρκολιβυκό Μνημόνιο έχει ιδιαίτερη σημασία και δεν υποβαθμίζεται από το γεγονός ότι Συρία και Τουρκία βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση.
«Κατόπιν οδηγιών της κυβέρνησής μου, σχετικά με το λεγόμενο “Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ της κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Τουρκίας και της κυβέρνησης της Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο”, θα ήθελα αρχικά να διευκρινίσω ότι η πολιτική και νομική θέση της κυβέρνησης της Αραβικής Δημοκρατίας της Συρίας απέναντι στο “Μνημόνιο Κατανόησης” βασίζεται στο ότι δεν το αναγνωρίζουμε και θεωρούμε άκυρη οποιαδήποτε νομική, πολιτική ή πρακτική επίπτωσή του. Επιτρέψτε μου να παρουσιάσω τις βάσεις της επίσημης θέσης της Συρίας:
1. Σύμφωνα με τις αρχές του διεθνούς δικαίου και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, οποιαδήποτε οριοθέτηση θαλάσσιων συνόρων δεν πρέπει να επηρεάζει τρίτα μέρη και δεν μπορεί να είναι μονομερής. Το κράτος που επιθυμεί να οριοθετήσει υποχρεούται, κατά την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων του, να λαμβάνει υπόψη τις θέσεις και τις απόψεις των άλλων παράκτιων κρατών με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές, με τρόπο που σέβεται την κυριαρχία των κρατών και διασφαλίζει τη σταθερότητα και την ασφάλεια στην ανατολική Μεσόγειο, αποτρέποντας συγκρούσεις μεταξύ των χωρών της.
2. Το εθιμικό διεθνές δίκαιο και η νομολογία έχουν κρίνει απαράδεκτες τις συμφωνίες για τον καθορισμό συνόρων σε περιόδους πολέμου και εσωτερικών ένοπλων συγκρούσεων, όταν αυτές οδηγούν στην εκμετάλλευση των εξαιρετικών εσωτερικών συνθηκών μιας χώρας που βιώνει πόλεμο ή ένοπλη σύγκρουση.
3. Σύμφωνα με τα ανωτέρω, το λεγόμενο Μνημόνιο Κατανόησης που υπεγράφη μεταξύ της τουρκικής πλευράς και της κυβέρνησης της Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης δεν πρέπει να καταχωριστεί βάσει του άρθρου 102 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ούτε να δημοσιευτεί με οποιονδήποτε τρόπο από τη Διεύθυνση Ωκεανικών Υποθέσεων και Δικαίου της Θάλασσας, ιδίως δεδομένου ότι ορισμένα πολιτικά όργανα και κόμματα της Λιβύης, με επικεφαλής το κοινοβούλιο, απέρριψαν το μνημόνιο και αρνήθηκαν να το επικυρώσουν.
4. Στον Γενικό Γραμματέα εστάλη επιστολή από τον Πρόεδρο του λιβυκού κοινοβουλίου, με την οποία απορρίπτεται το Μνημόνιο Κατανόησης ως άκυρο έγγραφο. Το άρθρο 8 παράγραφος 2 (στ) της Λιβυκής Πολιτικής Συμφωνίας του 2015, που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας με το ψήφισμα 2259 (2015), προβλέπει ότι η έγκριση τέτοιων συμφωνιών απαιτεί έγκριση από το λιβυκό κοινοβούλιο.
5. Το Μνημόνιο παραβιάζει τις αρχές και τους κανόνες του διεθνούς δικαίου της θάλασσας σχετικά με την οριοθέτηση θαλάσσιων συνόρων, επειδή δεν υπάρχουν αλληλεπικαλυπτόμενες θαλάσσιες περιοχές ή κοινά σύνορα μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει νομική βάση για την υπογραφή ενός τέτοιου «μνημονίου συμφωνίας» μεταξύ των δύο μερών. Αντίθετα, τα πολιτικά γεγονότα και οι νομικές αρχές δείχνουν ότι η υπογραφή του αποτελεί πολιτική κίνηση που θα μετατρέψει τη Μεσόγειο σε πεδίο έντασης και μπορεί να προκαλέσει περιορισμένες ή εκτεταμένες συγκρούσεις.
6. Το προαναφερθέν μνημόνιο συνιστά σοβαρή προσβολή των κυριαρχικών οικονομικών δικαιωμάτων της Ελλάδας, της Κύπρου και της Αιγύπτου και επηρεάζει αρνητικά την αποκλειστική οικονομική ζώνη μεταξύ των κρατών αυτών.
7. Επιπλέον, τα όρια της υποτιθέμενης «υφαλοκρηπίδας και αποκλειστικής οικονομικής ζώνης», όπως ορίζονται στο μνημόνιο, είναι πλασματικά και αυθαίρετα, θέτοντας σε κίνδυνο την περιφερειακή ειρήνη και σταθερότητα και απειλώντας να μετατρέψουν τη Μεσόγειο σε ζώνη σύγκρουσης.
8. Η κυβέρνηση της Αραβικής Δημοκρατίας της Συρίας εκφράζει την έντονη αντίθεσή της στο μνημόνιο αυτό και το απορρίπτει ως άκυρο, χωρίς επίπτωση στα κυριαρχικά της δικαιώματα. Επιπλέον, ένα τέτοιο μνημόνιο θα δημιουργήσει νομικά, πολιτικά και πρακτικά προβλήματα στο μέλλον, σε περίπτωση συμφωνίας για τον καθορισμό των θαλάσσιων συνόρων μεταξύ Συρίας και Τουρκίας. Με απλά λόγια, η τουρκική πλευρά επιδιώκει, μέσω του μνημονίου, να νομιμοποιήσει και να εδραιώσει το status quo της κατοχής εδαφών άλλων χωρών, καθώς και να θίξει τα δικαιώματα τρίτων στην αποκλειστική οικονομική ζώνη.
Από την άποψη αυτή, για λόγους διαφύλαξης των κυριαρχικών δικαιωμάτων όλων των χωρών της περιοχής, είναι σημαντικό το Μνημόνιο Κατανόησης ή τυχόν σχετικά έγγραφα που εκδίδει η τουρκική πλευρά να μην καταχωριστούν σύμφωνα με το άρθρο 102 του Χάρτη και να μην δημοσιευτούν από τη Διεύθυνση Ωκεανικών Υποθέσεων και Δικαίου της Θάλασσας.
Συμπερασματικά, η κυβέρνηση της Αραβικής Δημοκρατίας της Συρίας θεωρεί ότι το μνημόνιο αυτό αποτελεί πολιτικό ελιγμό της τουρκικής πλευράς, η οποία τα τελευταία χρόνια παρεμβαίνει στις υποθέσεις χωρών της περιοχής με τρόπο που αποσταθεροποιεί την ασφάλεια και τη σταθερότητα. Επιδιώκει, επιπλέον, να πολιτικοποιήσει την εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου στην αποκλειστική οικονομική ζώνη, γεγονός που θα προκαλέσει ένταση και διαφωνία αντί να αποτελέσει βάση για ανάπτυξη και ευημερία για όλους.
Θα ήμουν ευγνώμων εάν η παρούσα επιστολή κυκλοφορούσε ως έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης, στα σημεία 74 (α) και 83 της ημερήσιας διάταξης, και δημοσιευόταν στην ιστοσελίδα της Διεύθυνσης Ωκεανικών Υποθέσεων και Δικαίου της Θάλασσας και στην επόμενη έκδοση του Law of the Sea Bulletin».
Μπασάρ Τζαάφαρι, Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Συρίας στον ΟΗΕ.
