
Ανάλυση Άμυνα και Εξοπλισμοί
Νάρκες στο Αιγαίο: Τι διδάσκει το Ορμούζ και γιατί δύο ναρκοθηρευτικά στον κατάλογο του ΓΕΝ δεν αρκούν
Η ναρκοθέτηση των Στενών του Ορμούζ δείχνει πόσο εύκολα λίγες νάρκες παραλύουν μια θαλάσσια οδό. Η ανάλυση εξετάζει τι θα σήμαινε ένα ανάλογο σενάριο στο Αιγαίο, τα δύο ναρκοθηρευτικά του επίσημου καταλόγου του ΓΕΝ, το τουρκικό ναρκοπολεμικό δυναμικό και τις λύσεις που συζητούνται με την Ιταλία.
Οι νάρκες στο Αιγαίο είναι απειλή που η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει με ελάχιστα εθνικά μέσα, ενώ η γεωγραφία της την κάνει ιδιαίτερα ευάλωτη. Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ, όπου από την άνοιξη του 2026 τα δεξαμενόπλοια κινούνται ανάμεσα σε επιθέσεις, ιρανικούς ισχυρισμούς για νάρκες και αντικρουόμενες ανακοινώσεις, δείχνει πόσο λίγα μέσα αρκούν για να παραλύσει μια θαλάσσια οδός. Το Αιγαίο, με τα στενά περάσματά του, τα λιμάνια που τροφοδοτούν δεκάδες νησιά και τη γειτνίαση με τα Δαρδανέλια, έχει όλα τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά που κάνουν τη νάρκη αποτελεσματική. Απέναντι σε αυτό, ο επίσημος κατάλογος του Πολεμικού Ναυτικού καταγράφει μόλις δύο ναρκοθηρευτικά, με μέση ηλικία που ξεπερνά τα τριάντα πέντε χρόνια.
Υποστηρίζουμε ότι ο ναρκοπόλεμος είναι προϋπόθεση για να βγουν από τα λιμάνια οι φρεγάτες, τα υποβρύχια και τα αρματαγωγά, και για να συνεχίσει η ακτοπλοΐα σε περίοδο κρίσης. Εξετάζουμε τι έδειξε το Ορμούζ το 2026, ποια είναι η ιστορική εμπειρία της νάρκης στη δική μας γειτονιά, από τα Δαρδανέλια του 1915 μέχρι το Στενό της Κέρκυρας του 1946, ποια πλοία έχει πράγματι η Διοίκηση Ναρκοπολέμου (ΔΝΑΡ), τι διαθέτει το τουρκικό Ναυτικό και πώς μπορούν τα ιταλικά ναρκοθηρευτικά και τα μη επανδρωμένα μέσα να καλύψουν το κενό. Όλα τα στοιχεία για τον ελληνικό στόλο προέρχονται από τον επίσημο ιστότοπο του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού (ΓΕΝ).
Τι έδειξε το Ορμούζ το 2026: νάρκες, ισχυρισμοί και ναυτιλία υπό πίεση
Από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου 2026, τα Στενά του Ορμούζ έγιναν ξανά πεδίο πραγματικού ναρκοπολέμου, όπως στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στον πόλεμο του Κόλπου του 1991. Η βρετανική κυβέρνηση χαρακτήρισε επίσημα παράνομη τη ναρκοθέτηση των Στενών από το Ιράν και τη συνέδεσε, τον Νοέμβριο, με την απόφαση να αποκτήσει τρία μητρικά σκάφη για μη επανδρωμένα συστήματα εντοπισμού ναρκών, όπως καταγράψαμε στο ρεπορτάζ για τα μητρικά σκάφη του Βασιλικού Ναυτικού. Το Λονδίνο και το Παρίσι σχεδιάζουν από κοινού πολυεθνική αποστολή για την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων. Η κυβέρνηση της Νότιας Κορέας ενέκρινε στις 10 Νοεμβρίου 2026 σχέδιο επέκτασης της αποστολής Cheonghae με μη επανδρωμένα αντιναρκικά μέσα, αεροσκάφος ναυτικής περιπολίας P-8A και ομάδα εξουδετέρωσης εκρηκτικών. Το σχέδιο, που προβλέπει επιχειρήσεις νότια του Ομάν και περίπου 650 χιλιόμετρα από τα Στενά του Ορμούζ, εκκρεμεί προς έγκριση από την Εθνοσυνέλευση.
Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) υποστήριξε στις 25 Οκτωβρίου ότι οι κύριοι διάδρομοι διέλευσης είναι ελεύθεροι από ιρανικές νάρκες και ότι περισσότερα από 3.000 εμπορικά πλοία πέρασαν με τη στήριξή της σε έξι μήνες, όπως έχουμε αναλύσει στο κείμενο για την πτήση του διοικητή της CENTCOM πάνω από τα Στενά. Την ίδια ώρα, οι Φρουροί της Επανάστασης και το Ναυτικό του τακτικού ιρανικού στρατού ανακοινώνουν σχεδόν καθημερινά ότι δεξαμενόπλοια που κινήθηκαν σε «μη εγκεκριμένες» διαδρομές χτύπησαν νάρκες και πήραν φωτιά. Στις 14 Νοεμβρίου η Τεχεράνη μίλησε για τρία τέτοια περιστατικά μέσα σε λίγες ώρες, χωρίς να δώσει όνομα, σημαία ή στίγμα, και ο ισχυρισμός δεν επιβεβαιώθηκε από ανεξάρτητη πηγή.
Εδώ βρίσκεται το πρώτο δίδαγμα για την Ελλάδα. Η νάρκη δεν χρειάζεται να βυθίσει πολλά πλοία για να πετύχει, αρκεί να πείσει τους πλοιοκτήτες, τους ασφαλιστές και τα πληρώματα ότι μια διαδρομή είναι επικίνδυνη. Το βρετανικό Κέντρο Ναυτικών Εμπορικών Επιχειρήσεων (UKMTO) κατέγραψε για την εβδομάδα έως τις 11 Νοεμβρίου τουλάχιστον επτά επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια μέσα και γύρω από το Ορμούζ και κίνηση περίπου 65% κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα. Οι επτά επιθέσεις δεν είναι επτά πλήγματα ναρκών. Άλλο είναι μια επιβεβαιωμένη επίθεση σε πλοίο, άλλο ένας ιρανικός ισχυρισμός ότι δεξαμενόπλοιο χτύπησε νάρκη και άλλο ένα περιστατικό νάρκης που επιβεβαιώνεται ανεξάρτητα. Ακόμη και όταν η CENTCOM διαψεύδει ότι ένα πλοίο χτύπησε νάρκη, όπως έκανε για το GFS Pride, που κατά την ίδια επλήγη από βλήμα, η αμφιβολία έχει ήδη κάνει τη δουλειά της. Η απειλή, δηλαδή, λειτουργεί ψυχολογικά πριν λειτουργήσει εκρηκτικά.
Το δεύτερο δίδαγμα αφορά τον χρόνο. Οκτώ μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, η Βρετανία και η Γαλλία εξακολουθούσαν να σχεδιάζουν την πολυεθνική αποστολή τους και το Λονδίνο αποφάσιζε τον Νοέμβριο την απόκτηση νέων μητρικών σκαφών. Τα Στενά του Ορμούζ έχουν πλάτος περίπου 39 χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο τους. Η πραγματική δυσκολία για τη ναυσιπλοΐα δεν εξαρτάται μόνο από το συνολικό πλάτος, αλλά και από τους συγκεκριμένους διαύλους κυκλοφορίας, τη γεωγραφία, τη βαθυμετρία και την ανάγκη συνεχούς αντιναρκικής επιτήρησης. Γι’ αυτό η εκκαθάριση των διαδρόμων απαιτεί σταθερή παρουσία πλοίων, ελικοπτέρων και αυτόνομων μέσων. Μια χώρα με δύο ναρκοθηρευτικά δεν μπορεί να περιμένει ότι οι σύμμαχοι θα φτάσουν στο Αιγαίο γρηγορότερα απ’ ό,τι έφτασαν στον Κόλπο, ιδίως αν η κρίση αφορά την Τουρκία, έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ.
Από τα Δαρδανέλια του 1915 στο Στενό της Κέρκυρας: η νάρκη στη δική μας γειτονιά
Η νάρκη έχει ήδη κερδίσει μια μεγάλη ναυτική μάχη λίγα μίλια από τα ελληνικά νησιά. Στην επίθεση της 18ης Μαρτίου 1915, ο βρετανογαλλικός στόλος επιχείρησε να διασπάσει τα Δαρδανέλια με θωρηκτά, πιστεύοντας ότι τα ναρκαλιευτικά του θα καθάριζαν τις προσβάσεις. Η οθωμανική ναρκοθέτιδα «Nusret» είχε όμως ποντίσει λίγες ημέρες νωρίτερα μια σειρά από νάρκες στον κόλπο Ερέν Κιόι, κατά μήκος της ασιατικής ακτής, που η αεροπορική αναγνώριση δεν εντόπισε. Το γαλλικό θωρηκτό Bouvet βυθίστηκε μέσα σε λίγα λεπτά με περισσότερους από 600 νεκρούς, ενώ τα βρετανικά Irresistible και Ocean χάθηκαν και το Inflexible υπέστη σοβαρές ζημιές. Η ναυτική επίθεση εγκαταλείφθηκε και ο αγώνας μεταφέρθηκε στην ξηρά της Καλλίπολης.
Η Άγκυρα δεν έχει ξεχάσει αυτή τη μνήμη. Η ετήσια άσκηση ναρκοπολέμου του τουρκικού Ναυτικού φέρει το όνομα «Nusret», και από τις 6 έως τις 16 Οκτωβρίου 2026 διεξήχθη στον Κόλπο της Σμύρνης, απέναντι από τη Χίο και τη Λέσβο, και στην Ερεγλί της Μαύρης Θάλασσας, ως άσκηση πρόσκλησης με συμμετοχή συμμαχικών και φίλιων χωρών, όπως ανακοίνωσαν οι τουρκικές ναυτικές αρχές. Στο σκέλος της Σμύρνης συμμετείχε και η νατοϊκή αντιναρκική δύναμη SNMCMG2, με τέσσερα ναρκοθηρευτικά και ένα πλοίο εφοδιαστικής υποστήριξης από την Τουρκία, τη Γερμανία, την Ισπανία, την Ιταλία και την Ελλάδα. Τα τέσσερα ναρκοθηρευτικά, κατά το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ήταν το τουρκικό Akçakoca, το ισπανικό Turia, το ιταλικό Numana και το γερμανικό Fulda, οπότε η ελληνική συμμετοχή αφορούσε το πλοίο υποστήριξης της δύναμης και όχι ναρκοθηρευτικό. Τα Δαρδανέλια έχουν μήκος 61 χιλιομέτρων και πλάτος από 1,2 έως 6 χιλιόμετρα, δηλαδή στο στενότερο σημείο τους είναι περίπου τριάντα φορές στενότερα από το Ορμούζ. Για όποιον σχεδιάζει άμυνα ή αποκλεισμό, μια τέτοια γεωγραφία ευνοεί τη νάρκη, και το τουρκικό Ναυτικό την ασκεί κάθε χρόνο.
Το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό έχει τη δική του, συχνά ξεχασμένη, ιστορία στον ναρκοπόλεμο. Κατά το ΓΕΝ, η πρώτη καθαυτό ελληνική αντιναρκική διοίκηση ήταν η ΕΜΑΝ (Εξουδετέρωση Μαγνητικών Ακουστικών Ναρκών), που ιδρύθηκε το 1941 στην Αλεξάνδρεια. Το 1943 μετονομάστηκε σε Ανωτέρα Διοίκηση Αντιναρκικής Υπηρεσίας, με 23 ναρκαλιευτικά και 39 παρατηρητήρια, και με την επιστροφή του στόλου στην Ελλάδα το 1944 εγκαταστάθηκε στον Σκαραμαγκά με περίπου 50 πλοία. Ο πόλεμος είχε ήδη δείξει στο ελληνικό Ναυτικό το κόστος της νάρκης: τον Οκτώβριο του 1943 το αντιτορπιλικό «Αδρίας» έχασε την πλώρη του από νάρκη κοντά στην Κάλυμνο και επέστρεψε χωρίς πλώρη στην Αλεξάνδρεια, επεισόδιο που το ελληνικό Ναυτικό τιμά ως τις μέρες μας.
Ένα δεύτερο ιστορικό προηγούμενο αφορά άμεσα το ελληνικό Ιόνιο. Στις 22 Οκτωβρίου 1946, βρετανικά αντιτορπιλικά που διέπλεαν το Στενό της Κέρκυρας χτύπησαν νάρκες κοντά στις αλβανικές ακτές, με δεκάδες νεκρούς ναύτες. Η υπόθεση έγινε η πρώτη που εκδίκασε το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το οποίο το 1949 έκρινε ότι η Αλβανία όφειλε να γνωρίζει και να προειδοποιήσει για το ναρκοπέδιο κοντά στις ακτές της, όπως καταγράφει η σελίδα της υπόθεσης στο Διεθνές Δικαστήριο. Το Δικαστήριο έκρινε επίσης παράνομη τη μεταγενέστερη βρετανική εκκαθάριση στα αλβανικά ύδατα χωρίς συγκατάθεση. Το δίδαγμα είναι διαχρονικό: η νάρκη θολώνει την ευθύνη, και αυτός που την ποντίζει μπορεί να αρνείται τη συμμετοχή του για χρόνια.

Ο ελληνικός στόλος ναρκοθηρευτικών: «Ευρώπη» και «Ευνίκη»
Ο επίσημος ιστότοπος του Πολεμικού Ναυτικού είναι σαφής: στη Διοίκηση Ναρκοπολέμου ανήκουν δύο πλοία, ένα ναρκοθηρευτικό τύπου Osprey και ένα ναρκοθηρευτικό τύπου Hunt με δυνατότητα ναρκαλιείας. Πρόκειται για την «Ευνίκη» (M61) και την «Ευρώπη» (M62). Η εικόνα αυτή απέχει πολύ από το 1980, όταν η ΔΝΑΡ είχε, κατά το ΓΕΝ, τρεις μοίρες ναρκαλιευτικών και μία ομάδα ναρκαλιευτικών ακάτων. Μεταξύ 2000 και 2007 το Πολεμικό Ναυτικό είχε παραλάβει τέσσερα μεταχειρισμένα πλοία, δύο βρετανικά Hunt και δύο αμερικανικά Osprey. Η «Καλλιστώ» υπέστη σοβαρές ζημιές από σύγκρουση με εμπορικό πλοίο στον Σαρωνικό τον Οκτώβριο του 2020, ενώ η «Καλυψώ», η οποία έχει επίσης παροπλιστεί, είχε καταγεγραμμένη επιχειρησιακή δραστηριότητα τουλάχιστον έως τις 10 Απριλίου 2025, όταν πραγματοποίησε συνεκπαίδευση ναρκοθηρίας με το γαλλικό ναρκοθηρευτικό FS LYRE. Στον σημερινό επίσημο κατάλογο της Διοίκησης Ναρκοπολέμου περιλαμβάνονται μόνο η «Ευνίκη» και η «Ευρώπη».
Η «Ευρώπη» είναι το πρώην HMS Bicester (M36), ένα από τα ναρκοθηρευτικά κλάσης Hunt που ναυπήγησε η Vosper Thornycroft στο Γούλστον του Σαουθάμπτον. Η γάστρα της είναι από πολυεστέρα ενισχυμένο με υαλονήματα (GRP), υλικό που δίνει πολύ χαμηλό μαγνητικό ίχνος, ώστε το πλοίο να μην πυροδοτεί τις μαγνητικές νάρκες που καλείται να εντοπίσει. Μπήκε σε υπηρεσία στο Βασιλικό Ναυτικό τον Μάιο του 1986 και, όπως αναφέρει το ΓΕΝ, στον πόλεμο του Κόλπου του 1991 εντόπισε και εξουδετέρωσε 75 νάρκες. Παραδόθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό στις 31 Ιουλίου 2000 και κατέπλευσε στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας στις 8 Σεπτεμβρίου 2000. Το πλοίο έχει, επομένως, πραγματική εμπειρία εκκαθάρισης ναρκών στον Περσικό Κόλπο.
Η «Ευνίκη» είναι το πρώην αμερικανικό USS Pelican (MHC-53), ένα από τα 12 ναρκοθηρευτικά κλάσης Osprey που ναυπήγησε η Avondale στη Νέα Ορλεάνη, επίσης με γάστρα GRP. Κατά το ΓΕΝ, καθελκύστηκε τον Ιούνιο του 1993, μπήκε σε υπηρεσία στις 4 Ιανουαρίου 1994 και παραλήφθηκε από ελληνικό πλήρωμα στο Ίνγκλσαϊντ του Τέξας στις 16 Μαρτίου 2007. Φέρει το τηλεκατευθυνόμενο υποβρύχιο όχημα (ROV, Remotely Operated Vehicle) AN/SLQ-48 για εντοπισμό, αναγνώριση και εξουδετέρωση ναρκών, ενώ η «Ευρώπη» φέρει τρία οχήματα PLUTO PLUS της ιταλικής Gaymarine. Η διαφορά έχει πρακτική σημασία: δύο πλοία με διαφορετικά συστήματα σημαίνουν δύο διαφορετικές αλυσίδες εφοδιασμού, εκπαίδευσης και ανταλλακτικών.
| Στοιχείο (κατά το ΓΕΝ) | Ν/ΘΗ «Ευρώπη» (M62) | Ν/ΘΗ «Ευνίκη» (M61) |
|---|---|---|
| Κλάση / προέλευση | Hunt, πρώην HMS Bicester (Βρετανία) | Osprey, πρώην USS Pelican (ΗΠΑ) |
| Αρχική ένταξη σε υπηρεσία | Μάιος 1986 | 4 Ιανουαρίου 1994 |
| Ένταξη στο Πολεμικό Ναυτικό | 31 Ιουλίου 2000 | 16 Μαρτίου 2007 |
| Εκτόπισμα | 665 τόνοι (έμφορτο) | 970 τόνοι |
| Υλικό γάστρας | GRP | GRP |
| Υποβρύχια οχήματα | 3 ROV PLUTO PLUS, 2 ROV πολιτικού τύπου | 1 ROV AN/SLQ-48, 2 ROV πολιτικού τύπου |
| Ενδιαίτηση | 50 άτομα | 49 άτομα |
Τα δύο πλοία δεν είναι το μόνο εργαλείο της ΔΝΑΡ. Κατά το ΓΕΝ, στη Διοίκηση υπάγονται η Σχολή Ναρκοπολέμου, με προσομοιωτή του PLUTO PLUS, το Κέντρο Επεξεργασίας Δεδομένων Ναρκοπολέμου (Mine Warfare Data Center), που συγκεντρώνει περιβαλλοντικά στοιχεία για τον βυθό και ενημερώνει τους διαβαθμισμένους χάρτες, και οι Ομάδες Εξουδετέρωσης Ναρκών, που εκπαιδεύει η Διοίκηση Υποβρυχίων Καταστροφών. Στα έργα της ΔΝΑΡ περιλαμβάνονται ρητά η προστασία κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών και λιμένων και η καθοδήγηση της εμπορικής ναυτιλίας σε κρίση μέσω των νατοϊκών διαδικασιών NCAGS (Naval Cooperation and Guidance for Shipping, ναυτική συνεργασία και καθοδήγηση της ναυτιλίας). Αυτό ακριβώς είναι το έργο που κάνουν αυτή την περίοδο οι σύμμαχοι στο Ορμούζ.

Η ετοιμότητα δοκιμάζεται κάθε χρόνο στην πολυεθνική άσκηση «ΑΡΙΑΔΝΗ». Η «ΑΡΙΑΔΝΗ 26» διεξήχθη από τις 2 έως τις 13 Μαρτίου 2026 στο Κρητικό Πέλαγος, με αντικείμενα τον ναρκοπόλεμο, τις αντιναρκικές επιχειρήσεις σε πολύ ρηχά νερά και τη χρήση αυτόνομων υποβρύχιων οχημάτων (AUV, Autonomous Underwater Vehicles). Συμμετείχαν φρεγάτες, πλοία επιτήρησης, η ΔΝΑΡ, ελικόπτερο του Ναυτικού, η ΔΥΚ, αεροσκάφη της Πολεμικής Αεροπορίας και σκάφος του Λιμενικού, καθώς και μέσα από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία, τη Βουλγαρία, τη Γαλλία, την Κροατία, τη Ρουμανία και δύο νατοϊκά κέντρα. Η άσκηση δείχνει υψηλό επίπεδο συνεργασίας, όμως δεν αλλάζει τον βασικό αριθμό: σε πραγματική κρίση η Ελλάδα θα έχει δύο εθνικά ναρκοθηρευτικά.
Το τουρκικό ναρκοπολεμικό δυναμικό: Aydın, Nusret και υποβρύχια
Η Τουρκία ακολούθησε διαφορετικό δρόμο. Αντί να βασιστεί μόνο σε μεταχειρισμένα πλοία, παρήγγειλε το 1999 έξι νέα ναρκοθηρευτικά κλάσης Aydın, παραλλαγή του γερμανικού σχεδίου Frankenthal των Lürssen και Abeking & Rasmussen, με το πρώτο πλοίο να κατασκευάζεται στη Γερμανία και τα υπόλοιπα στο Ναυπηγείο του Ναυτικού στην Κωνσταντινούπολη. Τα πλοία φέρουν ονόματα τουρκικών παραλιακών πόλεων, όπως Alanya, Amasra, Ayvalık, Akçakoca, Anamur και Akçay, και τα πρώτα εντάχθηκαν σε υπηρεσία το 2005. Πέρα από τα έξι νεότερα ναρκοθηρευτικά κλάσης Aydın, το τουρκικό Ναυτικό απέκτησε και πέντε πρώην γαλλικά ναρκοθηρευτικά κλάσης Circé, γνωστά στην Τουρκία ως Engin: Edincik (M-260), Edremit (M-261), Enez (M-262), Erdek (M-263) και Erdemli (M-264). Τα τέσσερα εξακολουθούν να καταγράφονται ως ναρκοθηρευτικά, ενώ το πέμπτο, TCG Edremit, μεταφέρθηκε το 2024 στα πλοία δοκιμών και εκπαίδευσης του τουρκικού Ναυτικού. Το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας εξήγησε τότε ότι τα πλοία που άλλαξαν κατηγορία πλησίαζαν το τέλος της οικονομικής ζωής τους και ότι ο παρωχημένος εξοπλισμός τους είχε μειώσει την επιχειρησιακή τους αποτελεσματικότητα. Η καταγεγραμμένη τουρκική δύναμη ναρκοθηρευτικών είναι επομένως μεγαλύτερη από τα έξι Aydın, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες οι μονάδες βρίσκονται ταυτόχρονα σε επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Ο αριθμός δεν μετρά διαθεσιμότητα, εκπαίδευση και συστήματα, δείχνει όμως την τάξη μεγέθους. Μόνο τα πλοία Aydın δίνουν στην Τουρκία έξι ναρκοθηρευτικά έναντι δύο του ελληνικού καταλόγου, με ναυπήγηση σχεδόν δύο δεκαετίες μεταγενέστερη της «Ευρώπης», και με τα τέσσερα Engin που καταγράφονται ως ναρκοθηρευτικά η καταγεγραμμένη τουρκική δύναμη φτάνει τα δέκα πλοία απέναντι σε δύο. Επιπλέον, η Άγκυρα συμμετέχει μαζί με τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία στην τριμερή Ομάδα Ναρκοθηρευτικών της Μαύρης Θάλασσας, η οποία συστάθηκε με μνημόνιο των τριών υπουργών Άμυνας στις 11 Ιανουαρίου 2024 και έγινε επιχειρησιακή την 1η Ιουλίου 2024, για να εξουδετερώνει νάρκες που παρασύρονται από τα ρεύματα μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Τον Ιούλιο του 2026, όπως ανακοίνωσε το ρουμανικό υπουργείο Άμυνας, οι τρεις χώρες υπέγραψαν τροποποίηση του μνημονίου ώστε η αποστολή της ομάδας να περιλαμβάνει και την προστασία κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών. Η Τουρκία, δηλαδή, χτίζει επιχειρησιακή εμπειρία με πραγματικές νάρκες, όχι μόνο σε ασκήσεις.
Το πιο κρίσιμο για την Ελλάδα δεν είναι η αντιναρκική αλλά η επιθετική πλευρά. Η Τουρκία διαθέτει μέσα ναρκοθέτησης, και τα συμβατικά υποβρύχια, όπως τα νέα υποβρύχια κλάσης Reis με αναερόβια πρόωση (AIP, Air Independent Propulsion), είναι από τους πιο διακριτικούς τρόπους ποντισμού ναρκών. Ένα υποβρύχιο που ποντίζει νάρκες κρυφά στην είσοδο ενός ελληνικού λιμανιού ή σε ένα πέρασμα των Κυκλάδων είναι ακριβώς το σενάριο που δυσκολεύει τον αμυνόμενο: δεν υπάρχει φωτογραφία, δεν υπάρχει ανακοίνωση, και το πρώτο σημάδι είναι η έκρηξη. Ο ναρκοπόλεμος, σε αυτή την εκδοχή, γίνεται εργαλείο της γκρίζας ζώνης, κάτι που η Τεχεράνη έχει δείξει ότι γνωρίζει να χρησιμοποιεί.
Η Τουρκία επενδύει επίσης στα μη επανδρωμένα μέσα. Η τουρκική STM ανέπτυξε την οικογένεια αυτόνομων υποβρύχιων οχημάτων NETA, με την έκδοση NETA 300 να επιχειρεί σε βάθη έως 300 μέτρων και να προσφέρει διάρκεια αποστολής έως 24 ώρες, σύμφωνα με την εταιρεία. Το σύστημα σχεδιάστηκε για την αυτόνομη έρευνα ναρκοπεδίων και τον εντοπισμό, την ταξινόμηση και την αναγνώριση ναρκών ή αντικειμένων που μοιάζουν με νάρκες. Η Άγκυρα δεν έχει λύσει έτσι το πρόβλημα, αντιμετωπίζει όμως τον ναρκοπόλεμο ως εθνική βιομηχανική προτεραιότητα. Η ειρωνεία είναι ότι τουρκικά πλοία έχουν εκπαιδευτεί και σε ελληνικά νερά: στην «ΑΡΙΑΔΝΗ 21» συμμετείχε, ως μέρος της νατοϊκής αντιναρκικής δύναμης SNMCMG2, το τουρκικό ναρκοθηρευτικό Ayvalık.
| Δυνατότητα | Ελλάδα | Τουρκία |
|---|---|---|
| Ναρκοθηρευτικά (καταγεγραμμένη σύνθεση) | 2 (Hunt, Osprey), στον επίσημο κατάλογο του ΓΕΝ | 6 κλάσης Aydın και 4 κλάσης Engin (πρώην Circé). Το πέμπτο Engin, Edremit, αναφέρεται αναταξινομημένο σε πλοίο δοκιμών και εκπαίδευσης. Ο αριθμός δεν ισοδυναμεί με ταυτόχρονη επιχειρησιακή διαθεσιμότητα |
| Αρχική ένταξη σε υπηρεσία | 1986 (Βρετανία) και 1994 (ΗΠΑ), κατά το ΓΕΝ | Κλάση Aydın, από το 2005 |
| Προέλευση | Μεταχειρισμένα από Βρετανία και ΗΠΑ | Aydın: γερμανικό σχέδιο, ναυπήγηση κυρίως στην Τουρκία. Engin: μεταχειρισμένα από τη Γαλλία |
| Ετήσια άσκηση ναρκοπολέμου | «ΑΡΙΑΔΝΗ» (INVITEX) | «Nusret» (άσκηση πρόσκλησης) |
| Περιφερειακή συνεργασία | SNMCMG2 του ΝΑΤΟ | SNMCMG2 και τριμερής ομάδα Μαύρης Θάλασσας |
| Μη επανδρωμένα μέσα | ROV PLUTO PLUS και AN/SLQ-48. USV «Πυρπολητής»: δυνητική μελλοντική αξιοποίηση για ναρκοθηρία, χωρίς επιβεβαιωμένη ολοκλήρωση σχετικού εξοπλισμού | AUV NETA της STM |
Πού θα πονούσε μια νάρκη στο Αιγαίο: λιμάνια, περάσματα και ακτοπλοΐα
Το Αιγαίο διαφέρει από τον Περσικό Κόλπο σε ένα κρίσιμο σημείο: η ελληνική οικονομία και η άμυνα των νησιών εξαρτώνται από δεκάδες μικρότερες θαλάσσιες γραμμές, όχι από ένα μόνο πέρασμα. Τα πλοία της ακτοπλοΐας, τα δεξαμενόπλοια που τροφοδοτούν τα νησιά με καύσιμα και τα αρματαγωγά που θα μετέφεραν ενισχύσεις κινούνται μέσα από στενά περάσματα, όπως ο Καφηρέας ανάμεσα στην Εύβοια και την Άνδρο, οι διάδρομοι ανάμεσα στις Κυκλάδες και τα στενά γύρω από την Κρήτη. Μια νάρκη στην είσοδο του Πειραιά, της Σούδας ή του Ναυστάθμου Σαλαμίνας δεν θα χρειαζόταν να βυθίσει πλοίο: θα αρκούσε να υποχρεώσει τις λιμενικές αρχές να σταματήσουν την κίνηση μέχρι να ελεγχθεί ο δίαυλος.
Στο ίδιο σενάριο, ο ελληνικός Στόλος θα είχε ταυτόχρονα δύο ανάγκες: να βγάλει τις φρεγάτες και τα υποβρύχια από τις βάσεις τους και να κρατήσει ανοιχτούς τους διαδρόμους για τα νησιά. Με δύο ναρκοθηρευτικά, η ΔΝΑΡ θα έπρεπε να επιλέξει ποιο λιμάνι ή πέρασμα θα ελέγξει πρώτο, ενώ η ναρκοθηρία είναι εκ φύσεως αργή διαδικασία, καθώς τα πλοία κινούνται με λίγους κόμβους, σαρώνουν τον βυθό με σόναρ και εξετάζουν κάθε ύποπτη επαφή με υποβρύχιο όχημα ή δύτη. Οι συντηρήσεις, οι βλάβες και οι αποστολές στο ΝΑΤΟ μειώνουν περαιτέρω τη διαθεσιμότητα. Στην πράξη, μπορεί να υπάρξουν ημέρες κατά τις οποίες μόνο ένα πλοίο θα είναι έτοιμο να αποπλεύσει.

Υπάρχει και η διάσταση της εμπορικής ναυτιλίας, που για την Ελλάδα είναι εθνική υπόθεση. Το Ορμούζ έδειξε ότι, όταν μια περιοχή χαρακτηρίζεται επικίνδυνη, τα πλοία αλλάζουν διαδρομές, τα ασφάλιστρα ανεβαίνουν και η αγορά αντιδρά πριν από οποιαδήποτε επίσημη απόφαση. Στο Αιγαίο, η καθοδήγηση της ναυτιλίας μέσω NCAGS, που αποτελεί αρμοδιότητα της ΔΝΑΡ, θα ήταν το εργαλείο για να ενημερώνονται οι πλοίαρχοι για ασφαλείς διαδρόμους. Το εργαλείο αυτό, όμως, προϋποθέτει ότι κάποιος έχει ήδη ελέγξει τους διαδρόμους, και αυτός ο κάποιος είναι τα ναρκοθηρευτικά. Χωρίς αρκετά πλοία, η καθοδήγηση γίνεται απλή προειδοποίηση, και η απόφαση περνά στους ασφαλιστές.
Το τελευταίο σημείο αφορά τους υποθαλάσσιους αγωγούς και τα καλώδια, που ενώνουν τα νησιά με την ηπειρωτική χώρα και την Ελλάδα με τους γείτονές της. Ο ναρκοπόλεμος και η προστασία του βυθού συγκλίνουν, γιατί χρησιμοποιούν τα ίδια σόναρ, τα ίδια υποβρύχια οχήματα και τους ίδιους ειδικούς. Το ιταλικό ναρκοθηρευτικό Chioggia, για παράδειγμα, επιτηρούσε αγωγούς και καλώδια στην Κεντρική Μεσόγειο από τον Δεκέμβριο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2025, όπως καταγράψαμε όταν ο Αρχηγός ΓΕΝ επισκέφθηκε το πλοίο στη Βενετία. Ένα ναρκοθηρευτικό, δηλαδή, είναι πλέον και πλοίο προστασίας κρίσιμων υποδομών, ρόλος που αναγνωρίζει ρητά και το ΓΕΝ για τη ΔΝΑΡ.
Ιταλικά ναρκοθηρευτικά, drones και «Πυρπολητής»: πώς κλείνει το κενό
Η πολιτική ηγεσία έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα. Στις 5 Οκτωβρίου 2026, μετά τη συνάντησή του με τον Ιταλό ομόλογό του Γκουίντο Κροζέτο στη Βενετία, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας κ. Νίκος Δένδιας δήλωσε ότι συζήτησε την παραχώρηση δύο μεταχειρισμένων ιταλικών ναρκοθηρευτικών, αναφορά που περιλήφθηκε και στην ανακοίνωση του υπουργείου, όπως είχαμε μεταδώσει στο ρεπορτάζ για το αίτημα του Νίκου Δένδια προς την Ιταλία. Στις 13 Οκτωβρίου, στα εγκαίνια του Κέντρου Μη Επανδρωμένων Θαλάσσιων Συστημάτων στον Σκαραμαγκά, μίλησε για «αρχική κατανόηση» με τον Ιταλό υπουργό και τον Αρχηγό του Ιταλικού Ναυτικού για την παραχώρηση «ενός αριθμού ναρκαλιευτικών οχημάτων». Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί ούτε η κλάση ούτε οι όροι ούτε κάποια σύμβαση.
Το στάδιο έχει σημασία και πρέπει να γράφεται με ακρίβεια: πρόκειται για πολιτική συζήτηση και αρχική κατανόηση, όχι για υπογεγραμμένη συμφωνία. Το Ιταλικό Ναυτικό ανέφερε το 2026 ότι διαθέτει οκτώ ναρκοθηρευτικά κλάσης Gaeta, που έχουν εκσυγχρονίσει αισθητήρες, συστήματα διοίκησης και επικοινωνίες, και προχωρά στη νέα γενιά Cacciamine di Nuova Generazione, οπότε μονάδες της σημερινής γενιάς θα αποσυρθούν σταδιακά. Τα πλοία των κλάσεων Lerici και Gaeta, που ναυπήγησε η Intermarine, έχουν γάστρα GRP και χρησιμοποιούν οχήματα της οικογένειας PLUTO, τα ίδια που φέρει ήδη η «Ευρώπη» και που εκπαιδεύει η Σχολή Ναρκοπολέμου στον προσομοιωτή της.
Η συμβατότητα αυτή είναι το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της ιταλικής λύσης. Το σχέδιο των αμερικανικών Osprey, στα οποία ανήκει η «Ευνίκη», βασίστηκε στην ιταλική κλάση Lerici, οπότε τα ελληνικά πληρώματα γνωρίζουν ήδη τη φιλοσοφία του πλοίου. Η απόκτηση δύο ιταλικών ναρκοθηρευτικών θα διπλασίαζε αριθμητικά τη δύναμη της ΔΝΑΡ με σχετικά μικρό κόστος και χρόνο εκπαίδευσης, επιτρέποντας καλύτερη κατανομή επιχειρησιακών αποστολών και περιόδων συντήρησης και αυξάνοντας τις πιθανότητες διατήρησης περισσότερων μονάδων σε ετοιμότητα. Το αδύνατο σημείο είναι προφανές: τα Gaeta ναυπηγήθηκαν τη δεκαετία του 1990, άρα η λύση αγοράζει χρόνο, όχι μια νέα γενιά.

Η νέα γενιά, σε όλα τα σύγχρονα Ναυτικά, είναι τα μη επανδρωμένα συστήματα. Η Βρετανία δεσμεύει 1,1 δισ. λίρες για την επόμενη φάση του προγράμματος αυτόνομης ναρκοθηρίας που προμηθεύεται μαζί με τη Γαλλία και θα αποκτήσει μητρικά σκάφη από τη Νορβηγία, ενώ η Νότια Κορέα σχεδιάζει να ενισχύσει την αποστολή της νότια του Ομάν με σύνολα μη επανδρωμένων σκαφών επιφανείας και υποβρύχιων οχημάτων, σχέδιο που εκκρεμεί προς έγκριση από την Εθνοσυνέλευση, όπως καταγράψαμε στο ρεπορτάζ για την απόφαση της Σεούλ. Η λογική είναι να μένει ο άνθρωπος έξω από το ναρκοπέδιο: το σκάφος επιφανείας ρυμουλκεί σόναρ, το αυτόνομο όχημα χαρτογραφεί τον βυθό και το τηλεκατευθυνόμενο όχημα καταστρέφει τη νάρκη, ενώ το μητρικό πλοίο παραμένει σε απόσταση ασφαλείας.
Η Ελλάδα έχει κάνει τα πρώτα βήματα. Ο «Πυρπολητής», το μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας που σχεδίασε και ναυπήγησε το ίδιο το Πολεμικό Ναυτικό, παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2026, και ο υπουργός ανακοίνωσε ότι το επόμενο βήμα είναι η παραγωγή του σε μεγάλους αριθμούς, όπως παρουσιάσαμε στο ρεπορτάζ για τον «Πυρπολητή» και το νέο Κέντρο στον Σκαραμαγκά. Το PLUTO GIGAS παρουσιάστηκε στην παρέλαση της Θεσσαλονίκης, και η «ΑΡΙΑΔΝΗ 26» είχε ως αντικείμενο τις επιχειρήσεις αυτόνομων υποβρύχιων οχημάτων. Ο «Πυρπολητής» δεν έχει σήμερα ανακοινωμένο εξοπλισμό ναρκοθηρίας, γι’ αυτό ο αντιναρκικός ρόλος του προϋποθέτει ανάπτυξη και ολοκλήρωση κατάλληλων συστημάτων. Το επόμενο λογικό βήμα είναι ένα ελληνικό πακέτο αυτόνομης ναρκοθηρίας, με ρυμουλκούμενο σόναρ αντιναρκικών επιχειρήσεων για τον «Πυρπολητή», αυτόνομα υποβρύχια οχήματα και ένα πλοίο-βάση, που θα μπορούσε να είναι ένα από τα πλοία γενικής υποστήριξης του Στόλου.
Το Ορμούζ έδειξε ότι ένα κράτος με περιορισμένο ναυτικό μπορεί να κρατήσει όμηρο το παγκόσμιο εμπόριο με νάρκες και με την απειλή τους. Η Τουρκία διαθέτει τη γεωγραφία των Δαρδανελίων, υποβρύχια και μια ετήσια άσκηση που φέρει το όνομα του «Nusret», δηλαδή ό,τι χρειάζεται για να σκεφτεί την ίδια λογική στο Αιγαίο. Η Ελλάδα, που ζει από τη θάλασσα και υπερασπίζεται νησιά, δεν μπορεί να εμπιστεύεται την ελευθερία της ναυσιπλοΐας σε δύο πλοία που μπήκαν σε υπηρεσία, κατά το ΓΕΝ, το 1986 και το 1994. Η παραχώρηση των ιταλικών ναρκοθηρευτικών πρέπει να γίνει σύμβαση το συντομότερο, και παράλληλα ο «Πυρπολητής» πρέπει να αποκτήσει ρόλο ναρκοθηρίας. Ο ναρκοπόλεμος είναι φθηνός για αυτόν που επιτίθεται και ακριβός για αυτόν που αμύνεται, και η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να το ανακαλύψει την ημέρα που θα κλείσει ο Πειραιάς.
Συχνές ερωτήσεις
Με βάση τον επίσημο ιστότοπο του ΓΕΝ, στη Διοίκηση Ναρκοπολέμου ανήκουν δύο πλοία: η «Ευνίκη» (M61), ναρκοθηρευτικό κλάσης Osprey, και η «Ευρώπη» (M62), ναρκοθηρευτικό κλάσης Hunt με δυνατότητα ναρκαλιείας.
Η «Ευρώπη» είναι το πρώην βρετανικό HMS Bicester, σε υπηρεσία από το 1986 και στο Πολεμικό Ναυτικό από το 2000. Η «Ευνίκη» είναι το πρώην αμερικανικό USS Pelican, σε υπηρεσία από το 1994 και στο Πολεμικό Ναυτικό από το 2007.
Το τουρκικό Ναυτικό διαθέτει έξι ναρκοθηρευτικά κλάσης Aydın, που βασίζονται στο γερμανικό σχέδιο Frankenthal και εντάσσονται σε υπηρεσία από το 2005. Απέκτησε επίσης πέντε πρώην γαλλικά Circé, την κλάση Engin. Τα τέσσερα καταγράφονται ως ναρκοθηρευτικά, ενώ το πέμπτο, Edremit, μεταφέρθηκε το 2024 στα πλοία δοκιμών και εκπαίδευσης, όπως επιβεβαίωσε το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Η καταγεγραμμένη δύναμη είναι δηλαδή δέκα ναρκοθηρευτικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλα είναι ταυτόχρονα σε επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Ο κ. Νίκος Δένδιας δήλωσε στις 5 Οκτωβρίου 2026 ότι συζήτησε με τον Ιταλό ομόλογό του την παραχώρηση δύο μεταχειρισμένων ναρκοθηρευτικών και αργότερα μίλησε για αρχική κατανόηση. Δεν έχει ανακοινωθεί κλάση, όροι ή υπογεγραμμένη σύμβαση.
Είναι η ετήσια πολυεθνική άσκηση ναρκοπολέμου του Πολεμικού Ναυτικού, τύπου INVITEX. Η «ΑΡΙΑΔΝΗ 26» έγινε από τις 2 έως τις 13 Μαρτίου 2026 στο Κρητικό Πέλαγος, με συμμετοχή από επτά χώρες και δύο νατοϊκά κέντρα.
Επειδή αναγκάζουν όλα τα πλοία να περάσουν από περιορισμένο χώρο, ενώ η εκκαθάριση είναι αργή και απαιτεί ειδικά πλοία. Το 1915 στα Δαρδανέλια λίγες νάρκες του «Nusret» βύθισαν τρία συμμαχικά θωρηκτά και σταμάτησαν τη ναυτική επίθεση.
Σχετικές αναλύσεις: SeaHake mod 4, PLUTO GIGAS και ο υποθαλάσσιος πόλεμος του Πολεμικού Ναυτικού, Δένδιας: ζήτησα από την Ιταλία δύο ναρκοθηρευτικά, Ο Αρχηγός ΓΕΝ στο ιταλικό ναρκοθηρευτικό Chioggia, Βρετανία και Γαλλία σχεδιάζουν πολυεθνική αποστολή στο Ορμούζ, Το Ιράν λέει ότι τρίτο δεξαμενόπλοιο χτύπησε νάρκη στο Ορμούζ





