Μετάβαση στο περιεχόμενο
LIVE ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

Αθήνα · Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου 2026

LIVE

Σαν σήμερα: 18 Νοεμβρίου 1940 | Η πιο κρίσιμη ημέρα της ελληνικής αντεπίθεσης στη Μόροβα Ο βασιλιάς Κάρολος εγκαινίασε το νέο αρχηγείο της Εθνικής Δύναμης Κυβερνοχώρου (National Cyber Force) της Βρετανίας στο Σάμλεσμπερι Συρία: «Πραγματική» αλλά εύθραυστη η πρόοδος, είπαν αξιωματούχοι του ΟΗΕ στο Συμβούλιο Ασφαλείας – 30 νεκροί από εκρηκτικά κατάλοιπα πολέμου σε έναν μήνα Κυβερνοεπιθέσεις και διακοπές συστημάτων 12-17 Νοεμβρίου: Τι επιβεβαιώθηκε ως κυβερνοεπίθεση και τι αποδόθηκε σε βλάβη ή συντήρηση Βρετανία: Πάνω από 1.000 πύραυλοι αεράμυνας και ραντάρ για την Ουκρανία με χειμερινό πακέτο 240 εκατ. λιρών (276 εκατ. ευρώ) Otokar: Σύμβαση με την SSB για νέα θωρακισμένα 4×4 του τουρκικού Στρατού Ξηράς – Παραδόσεις έως το τέλος του 2028 Υεμένη: Ο στρατός λέει ότι εξαπέλυσε 660 επιθέσεις κατά των Χούθι καθώς ενισχύεται η άμυνα του Άντεν – Στον Αλίμι ο νόμος που τους χαρακτηρίζει τρομοκρατική οργάνωση Hanwha: Εκτόξευσε πύραυλο Chunmoo από εκτοξευτή σε παλέτα πάνω σε πλοίο ανοιχτά του Μισισιπή Κόλμπι στους συμμάχους του ΝΑΤΟ: Μην αποκλείετε τις αμερικανικές εταιρείες από τις συμβάσεις όπλων – «Χρειάζεστε πράγματα όπως το F-35» Μήνυμα Ελλάδας και Ισραήλ στην Τουρκία: Ελληνικά F-16 ανεφοδιάστηκαν στον αέρα από ισραηλινό Boeing 707
Ελληνικό πυροβολικό βάλλει στο ύψωμα της Μόροβας τον Νοέμβριο του 1940

Ελλάδα

Σαν σήμερα: 18 Νοεμβρίου 1940 | Η πιο κρίσιμη ημέρα της ελληνικής αντεπίθεσης στη Μόροβα

Σαν σήμερα, 18 Νοεμβρίου 1940, η πρώτη μεγάλη ελληνική αντεπίθεση του πολέμου πέρασε την πιο κρίσιμη στιγμή της. Τμήματα της 13ης Μεραρχίας πανικοβλήθηκαν στη Μόροβα, ο διοικητής της αντικαταστάθηκε επί τόπου και ο υποστράτηγος Σωτήριος Μουτούσης απαγόρευσε κάθε υποχώρηση.

Ελληνικό πυροβολικό στη Μόροβα, Νοέμβριος 1940. Πηγή: Αρχείο ΓΕΕΘΑ

Διαφήμιση

Στις 18 Νοεμβρίου 1940, πέμπτη ημέρα της πρώτης μεγάλης ελληνικής αντεπίθεσης του πολέμου, η επιχείρηση για τους ορεινούς όγκους Μόροβα (ή Μοράβα) και Ιβάν βρέθηκε στο πιο επικίνδυνο σημείο της. Τμήματα της 13ης Μεραρχίας Πεζικού, που είχε μόλις φτάσει στο μέτωπο, πανικοβλήθηκαν σε επίθεση χωρίς επαρκή συντονισμό και η μεραρχία παραλίγο να υποχωρήσει. Ο διοικητής της αντικαταστάθηκε επί τόπου και ο νέος διοικητής, υποστράτηγος Σωτήριος Μουτούσης, απαγόρευσε κάθε περαιτέρω υποχώρηση και αποκατέστησε το μέτωπο. Τρεις ημέρες αργότερα η κορυφή της Μόροβας ήταν σε ελληνικά χέρια και στις 22 Νοεμβρίου η 9η Μεραρχία έμπαινε στην Κορυτσά.

Γιατί η Μόροβα

Μέχρι τις 13 Νοεμβρίου η ιταλική εισβολή στην Ήπειρο και την Πίνδο είχε αποκρουστεί και τα ιταλικά στρατεύματα είχαν περάσει σε αμυντική διάταξη, περιμένοντας ενισχύσεις. Το σχέδιο της ελληνικής αντεπίθεσης στη Δυτική Μακεδονία είχε προετοιμαστεί από το Γενικό Επιτελείο πριν από τον πόλεμο και οριστικοποιήθηκε το δεύτερο μισό του Σεπτεμβρίου του 1940, όταν μετά τον τορπιλισμό της «Έλλης» στις 15 Αυγούστου η ιταλική επίθεση θεωρούνταν πλέον βέβαιη. Οι ελληνικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν εντοπίσει με αρκετή ακρίβεια ότι οι Ιταλοί θα επιτίθεντο στην Ήπειρο και θα έμεναν σε άμυνα στον τομέα της Μακεδονίας. Εκεί λοιπόν θα χτυπούσε ο Ελληνικός Στρατός, με διπλό στόχο: να ανεβάσει το ηθικό του στρατού και της χώρας και να καταλάβει τον συγκοινωνιακό κόμβο της Κορυτσάς.

Το έδαφος ευνοούσε τον αμυνόμενο. Την ελληνική από την ιταλική πλευρά χώριζε η κοιλάδα του Δεβόλη. Βόρεια της κοιλάδας υψωνόταν η Μόροβα, συνέχεια του Γράμμου, με μέγιστο υψόμετρο 1.808 μέτρα, και πίσω της απλωνόταν το οροπέδιο της Κορυτσάς. Ανάμεσα στη Μόροβα και το απότομο Ιβάν, ύψους 1.770 μέτρων, περνούσε το στενό του Τσαγκόνι, με ασφαλτοστρωμένο δρόμο προς την πόλη. Η τοποθεσία όμως δεν είχε βάθος. Αν έπεφτε η άμυνα στη Μόροβα, δεν υπήρχε άλλη γραμμή πριν από την Κορυτσά και θα έπρεπε να εγκαταλειφθεί όλο το οροπέδιο.

Διαφήμιση

Έλληνες στρατιώτες με αποστασιόμετρο στο μέτωπο της Αλβανίας
Έλληνες στρατιώτες με αποστασιόμετρο στο αλβανικό μέτωπο, 1940–41. Πηγή: ΥΠΕΞ, Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου (CC BY-SA 2.0)

Οι δυνάμεις και το σχέδιο

Την επίθεση ανέλαβε το Γ΄ Σώμα Στρατού του αντιστράτηγου Γεωργίου Τσολάκογλου, υπό το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας του αντιστράτηγου Ιωάννη Πιτσίκα, με την 9η, τη 10η και τη 15η Μεραρχία. Απέναντι βρίσκονταν οι μεραρχίες Parma, Piemonte και Venezia του ιταλικού XXVI Σώματος Στρατού, που σύντομα ενισχύθηκαν με τη 2η Μεραρχία Αλπινιστών «Tridentina», τη μεραρχία Arezzo και 30 έως 50 άρματα της τεθωρακισμένης μεραρχίας Centauro. Το Γ΄ Σώμα άφησε πέντε τάγματα για να καλύπτουν τα νώτα του και επιτέθηκε με είκοσι τάγματα και 37 πυροβολαρχίες.

Επειδή ο Ελληνικός Στρατός δεν διέθετε άρματα ούτε επαρκή αντιαρματικά όπλα, το σχέδιο απέφευγε τις κοιλάδες. Οι μονάδες θα κινούνταν πάνω στις κορυφογραμμές, όπου δεν μπορούσαν να κινηθούν τα ιταλικά άρματα. Για τον ίδιο λόγο η κύρια προσπάθεια δεν δόθηκε στο σχετικά επίπεδο στενό του Τσαγκόνι αλλά στα αριστερά, από τον ορεινό δρόμο του χωριού Ντάρζα. Η 15η Μεραρχία θα κινούνταν δεξιά προς το Τσαγκόνι, η 9η στο κέντρο προς τη Μόροβα και η 10η αριστερά, με αποστολή να διεισδύσει με αιφνιδιασμό και να υπερκεράσει τις ιταλικές θέσεις στην κορυφή.

Από τον αιφνιδιασμό στην κρίση

Το Γ΄ Σώμα είχε υποβάλει σχέδιο γενικής επίθεσης ήδη από τις 6 Νοεμβρίου, όμως ο αρχιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος το έκρινε πρόωρο και όρισε την έναρξη για τις 14 Νοεμβρίου. Η επίθεση ξεκίνησε το πρωί της 14ης Νοεμβρίου χωρίς προπαρασκευή πυροβολικού, ακριβώς για να μην προειδοποιηθεί ο εχθρός. Οι Ιταλοί αιφνιδιάστηκαν και μέχρι τις 16 Νοεμβρίου οι Έλληνες είχαν ανοίξει ρήγματα σε αρκετά σημεία της γραμμής τους. Την πρώτη ημέρα της επίθεσης η Βασιλική Αεροπορία έβαλε στόχο τα αεροδρόμια της Κορυτσάς και του Αργυροκάστρου με αεροσκάφη της 32ης και της 33ης Μοίρας Βομβαρδισμού, ενώ τα Potez 25 της 4ης Μοίρας Στρατιωτικής Συνεργασίας εκτελούσαν αναγνωρίσεις και προσβολές ιταλικών τμημάτων.

Στις 17 Νοεμβρίου το Γ΄ Σώμα ενισχύθηκε με τη 13η Μεραρχία και στις 18 Νοεμβρίου με την 11η. Παράλληλα η 11η και η 10η Μεραρχία πέρασαν σε νέα διοίκηση, την Ομάδα Μεραρχιών «Κ» (ΟΜΚ) του αντιστράτηγου Γεωργίου Κοσμά. Η 13η Μεραρχία, που είχε επανασυσταθεί με το σχέδιο επιστράτευσης του Δεκεμβρίου 1939 με έδρα τη Μυτιλήνη, έμπαινε για πρώτη φορά στη μάχη. Στις 18 Νοεμβρίου, σε επίθεση χωρίς επαρκή συντονισμό, μέρη της πανικοβλήθηκαν και ολόκληρη η μεραρχία βρέθηκε στο χείλος της υποχώρησης. Ο διοικητής της μεραρχίας απομακρύνθηκε επί τόπου, ο υποστράτηγος Μουτούσης ανέλαβε, έδωσε εντολή να μην υποχωρήσει κανείς και το μέτωπο σταθεροποιήθηκε. Ο Μουτούσης ήταν και ανάμεσα στους Έλληνες διοικητές της μάχης της λίμνης Καστοριάς, στις 15 Απριλίου 1941, απέναντι στη γερμανική ταξιαρχία LSSAH.

Παρατηρητήριο ελληνικού πυροβολικού στο μέτωπο του 1940
Παρατηρητήριο πυροβολικού του Ελληνικού Στρατού στο μέτωπο του 1940–41. Πηγή: ΓΕΣ/Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού (CC BY-SA 4.0)

Τρία Blenheim πάνω από την Πρεμετή

Την ίδια ημέρα η αεροπορία πέτυχε, κατά σύμπτωση, σημαντικό πλήγμα στα ιταλικά μετόπισθεν. Τρία Bristol Blenheim της 32ης Μοίρας Βομβαρδισμού απογειώθηκαν για να βομβαρδίσουν το Αργυρόκαστρο. Λόγω πυκνής νέφωσης στην περιοχή, ένα από τα αεροσκάφη έριξε τις βόμβες του στην Πρεμετή, όπου οι Ιταλοί είχαν συγκεντρώσει μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών, καυσίμων και εφοδίων. Η αποθήκη καιγόταν και ανατιναζόταν για τρία μερόνυχτα. Ήταν απώλεια για έναν στρατό που ήδη δυσκολευόταν να ανεφοδιαστεί μέσα από τα δύο λιμάνια περιορισμένης δυναμικότητας της Αλβανίας, την Αυλώνα και το Δυρράχιο.

Διαφήμιση

Η κορυφή και η Κορυτσά

Με το μέτωπο της 13ης Μεραρχίας αποκατεστημένο, η πίεση συνεχίστηκε. Από τις 19 έως τις 21 Νοεμβρίου οι ελληνικές δυνάμεις κατέλαβαν την κορυφή της Μόροβας. Οι Ιταλοί, φοβούμενοι ότι θα περικυκλωθούν και θα αποκοπούν, υποχώρησαν τη νύχτα προς την κοιλάδα του Δεβόλη και στις 22 Νοεμβρίου η 9η Μεραρχία μπήκε στην Κορυτσά. Την ίδια ημέρα αεροσκάφη Henschel Hs 126 εντόπισαν φάλαγγα μήκους οκτώ χιλιομέτρων που υποχωρούσε από την Κορυτσά προς το Πόγραδετς και 15 βομβαρδιστικά Potez 630, Blenheim και Fairey Battle την κατέστρεψαν. Μέχρι τις 27 Νοεμβρίου το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας είχε καταλάβει όλο το οροπέδιο, με απώλειες 624 νεκρούς και 2.348 τραυματίες. Πάνω από 1.000 Ιταλοί αιχμαλωτίστηκαν στη μάχη. Νοτιότερα, το Β΄ Σώμα πέρασε τα σύνορα και κατέλαβε την Ερσέκα στις 21 Νοεμβρίου και το Λεσκοβίκι την επόμενη ημέρα, ενώ μέχρι τις 23 Νοεμβρίου το Α΄ και το Β΄ Σώμα είχαν εκδιώξει τους Ιταλούς από το ελληνικό έδαφος.

Η δεύτερη φάση του πολέμου, από τις 14 Νοεμβρίου 1940 ως τις 6 Ιανουαρίου 1941, ήταν η «μεγάλη γενική αντεπίθεση» που έφερε τον Ελληνικό Στρατό σε ολόκληρο το αλβανικό θέατρο επιχειρήσεων, στην Κορυτσά, την Πρεμετή, τους Αγίους Σαράντα, το Αργυρόκαστρο και τη Χειμάρρα, όπως σημειώνει η σελίδα ιστορίας του ΓΕΣ. Στη Μόροβα, η 18η Νοεμβρίου ήταν η πιο κρίσιμη ημέρα της.

Η επιτυχία είχε και διεθνή απήχηση. Αμερικανική εφημερίδα της εποχής τη χαρακτήρισε την πρώτη πραγματική ήττα που υπέστησαν οι χερσαίες δυνάμεις του Άξονα, και στο Λονδίνο αναλύθηκε η νέα στρατηγική εικόνα στη Μεσόγειο μετά την ιταλική υποχώρηση. Στις 23 Νοεμβρίου, υπό την πίεση του στρατάρχη Μπαντόλιο και του στρατηγού Ροάτα, ο Μουσολίνι ανακάλεσε την εντολή του Οκτωβρίου για αποστράτευση μέρους του στρατού του. Τη συνολική εικόνα του πολέμου από την Πίνδο ως την Κλεισούρα την έχουμε καταγράψει στην ανάλυση για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940–41.

Συχνές ερωτήσεις

Τι έγινε στις 18 Νοεμβρίου 1940 στη Μόροβα;

Η νεοφερμένη 13η Μεραρχία κλονίστηκε σε επίθεση χωρίς επαρκή συντονισμό και παραλίγο να υποχωρήσει. Με την αλλαγή διοικητή και τη διαταγή του υποστράτηγου Μουτούση να μην υποχωρήσει κανείς, το μέτωπο κράτησε και η επίθεση συνεχίστηκε ως την κορυφή της Μόροβας.

Πότε καταλήφθηκε η Μόροβα και πότε η Κορυτσά;

Η κορυφή της Μόροβας καταλήφθηκε στις 19–21 Νοεμβρίου 1940 και η 9η Μεραρχία μπήκε στην Κορυτσά στις 22 Νοεμβρίου 1940.

Ποιες ήταν οι ελληνικές απώλειες ως την κατάληψη του οροπεδίου της Κορυτσάς;

Μέχρι τις 27 Νοεμβρίου 1940, όταν είχε καταληφθεί όλο το οροπέδιο της Κορυτσάς, το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας είχε 624 νεκρούς και 2.348 τραυματίες.

Γιατί οι Έλληνες κινήθηκαν από τις κορυφογραμμές;

Ο Ελληνικός Στρατός δεν είχε άρματα ούτε επαρκή αντιαρματικά, ενώ οι Ιταλοί διέθεταν άρματα της μεραρχίας Centauro. Γι’ αυτό οι μονάδες απέφευγαν τις κοιλάδες και κινούνταν στα βουνά.

Σχετικά άρθρα

Ελληνοϊταλικός πόλεμος 1940-41: Πώς ο Ελληνικός Στρατός σταμάτησε και ανέτρεψε την ιταλική εισβολή | 28η Οκτωβρίου 1940: Τι έγραφαν οι Αμερικανοί διπλωμάτες για το ιταλικό τελεσίγραφο και το ελληνικό «Όχι»

Διαφήμιση

Ελλάδα Ιστορία Σαν σήμερα Στρατός Ξηράς