Η Γ΄ φάση της νέας δομής των Ενόπλων Δυνάμεων έκανε το σωστό πρώτο βήμα: αναγνώρισε το Ηλεκτρομαγνητικό Φάσμα ως πεδίο επιχειρήσεων, δίπλα στη θάλασσα, τον αέρα, την ξηρά, το Διάστημα και τον Κυβερνοχώρο. Ένα πεδίο επιχειρήσεων όμως χωρίς κονδύλια, χωρίς εξοπλισμό και χωρίς χώρο δοκιμών παραμένει διαφάνεια. Στην παρουσίαση της 20ής Οκτωβρίου ο Νίκος Δένδιας μίλησε για τη μετάβαση στο «διακλαδικό πολυχωρικό πεδίο», για αυτοματοποιημένο σύστημα διοίκησης και ελέγχου C5ISR-T και για τα μη επανδρωμένα ως δομικό στοιχείο των Κλάδων. Για τον Ηλεκτρονικό Πόλεμο, όμως, το μόνο συγκεκριμένο στοιχείο ήταν μια γραμμή σε διαφάνεια: Διοίκηση Ηλεκτρονικού Πολέμου στο Πολεμικό Ναυτικό. Δεν ειπώθηκε πώς θα στελεχωθεί, με ποια κονδύλια, με ποιον εξοπλισμό, με ποιες αγορές ή συνεργασίες, ούτε τι θα γίνει στην Πολεμική Αεροπορία και τον Στρατό Ξηράς, που είναι οι πρώτοι αποδέκτες ηλεκτρονικών απειλών σε έναν σύγχρονο πόλεμο. Η κατεύθυνση είναι σωστή. Αυτό που λείπει είναι το περιεχόμενο.
Το Διάστημα πήρε σχέδιο, το Ηλεκτρομαγνητικό Φάσμα μια Διοίκηση
Η σύγκριση με το Διάστημα είναι διδακτική, γιατί δείχνει ότι το υπουργείο ξέρει να παρουσιάζει ένα πεδίο με συγκεκριμένο τρόπο όταν το θέλει. Για το Διάστημα ο υπουργός ανακοίνωσε Κέντρο Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος της Πολεμικής Αεροπορίας με εγκαίνια στις αρχές Δεκεμβρίου, γεωστατικό δορυφόρο, τρεις δορυφόρους μέσου ύψους μέσω του ευρωπαϊκού IRIS και δορυφόρους ραντάρ SAR χαμηλής τροχιάς μέσω της συνεργασίας με την Πολωνία. Για τα μη επανδρωμένα ανακοίνωσε Ταξιαρχία στο Λιτόχωρο, βάσεις στο Ναυτικό και την Αεροπορία και το διακλαδικό 309 Εργοστάσιο Κατασκευής Μη Επανδρωμένων. Για τον Ηλεκτρονικό Πόλεμο δεν υπήρξε τίποτα αντίστοιχο: ούτε πρόγραμμα, ούτε ποσό, ούτε χρονοδιάγραμμα, ούτε αναφορά στο πώς η νέα Διοίκηση του Ναυτικού θα συνεργάζεται με τις μονάδες των άλλων Κλάδων.
Το κενό έχει σημασία, γιατί ο Ηλεκτρονικός Πόλεμος είναι το πεδίο στο οποίο κρίνεται αν θα λειτουργήσουν όλα τα υπόλοιπα. Τα drones χρειάζονται ζεύξεις που αντέχουν σε παρεμβολές, τα μαχητικά χρειάζονται αυτοπροστασία απέναντι σε σύγχρονα ραντάρ και πυραύλους, οι δορυφόροι και το C5ISR-T χρειάζονται προστασία από παρεμβολές και παραπλάνηση του σήματος GNSS (το δορυφορικό σήμα θέσης και χρόνου), και η αεράμυνα της «Ασπίδας του Αχιλλέα» χρειάζεται αισθητήρες που εντοπίζουν εκπομπές πριν φανεί ο στόχος. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε ότι μια μονάδα drones χωρίς υποστήριξη Ηλεκτρονικού Πολέμου χάνει μεγάλο μέρος της αξίας της μέσα σε εβδομάδες, και ότι η ισορροπία στο φάσμα αλλάζει κάθε λίγους μήνες. Μια δομή που ανακοινώνεται χωρίς ταυτόχρονο σχέδιο εξοπλισμού κινδυνεύει να γίνει άλλη μια διοίκηση με επιτελείο αλλά χωρίς μέσα.
Πού βρίσκεται σήμερα ο ελληνικός Ηλεκτρονικός Πόλεμος
Η εικόνα στην Πολεμική Αεροπορία είναι γνωστή σε όσους παρακολουθούν τα εξοπλιστικά. Τα F-16 που εκσυγχρονίζονται σε Viper στην ΕΑΒ παίρνουν το νέο ραντάρ AESA AN/APG-83, αλλά κρατούν το παλαιό σύστημα αυτοπροστασίας ASPIS II. Όπως έχουμε αναλύσει στο Εξοπλιστικό Ουίσκι για την αυτοπροστασία των Viper, ένα αναλογικό σύστημα δεν συγχρονίζεται σε επίπεδο παλμού με ένα ραντάρ AESA, με αποτέλεσμα περιορισμούς και στις δύο λειτουργίες. Το ψηφιακό Viper Shield, για το οποίο το ΓΕΑ έχει δείξει σταθερό ενδιαφέρον, δεν περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα, ενώ η αμερικανική γνωστοποίηση του 2024 για τα νέα τουρκικά F-16 Block 70 προέβλεπε το ψηφιακό IVEWS «ή ισοδύναμο». Στην ίδια παρουσίαση ο υπουργός ανέφερε ότι στο επικαιροποιημένο εξοπλιστικό 2027-2038 περιλαμβάνεται ο εκσυγχρονισμός άλλων 70 F-16 σε Viper. Αν και αυτά τα αεροσκάφη βγουν από την ΕΑΒ με ASPIS II, το πρόβλημα θα μεταφερθεί στη δεκαετία του 2040.
Στα ιπτάμενα ραντάρ η κατάσταση δεν είναι καλύτερη. Τα τέσσερα Erieye EMB-145H της 380 Μοίρας λειτουργούν από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 και η διαθεσιμότητά τους έχει επηρεαστεί από την έλλειψη σύμβασης υποστήριξης, ενώ η Saab έχει προτείνει πρόγραμμα εκσυγχρονισμού. Η Πολεμική Αεροπορία δεν διαθέτει αεροσκάφη ή ατρακτίδια παρεμβολών από απόσταση (stand-off jamming), δηλαδή μέσα που «τυφλώνουν» τα εχθρικά ραντάρ ώστε να περάσουν τα αεροσκάφη κρούσης, ούτε εξειδικευμένο αεροσκάφος συλλογής ηλεκτρονικών πληροφοριών. Στην ξηρά, η ΕΑΒ έχει αναπτύξει τους ΚΕΝΤΑΥΡΟ και ΥΠΕΡΙΩΝΑ για τον εντοπισμό και την παρεμβολή drones, και η χώρα αγόρασε το ισραηλινό Drone Dome των 26 εκατ. ευρώ. Είναι χρήσιμα βήματα, αλλά αφορούν κυρίως την αντιμετώπιση drones και όχι ένα ολοκληρωμένο δίκτυο Ηλεκτρονικού Πολέμου που καλύπτει ραντάρ, επικοινωνίες και πλοήγηση σε όλο το Αιγαίο και την Κύπρο.
Πέντε προτάσεις για να αποκτήσει περιεχόμενο το Ηλεκτρομαγνητικό Φάσμα
Πρώτον, διακλαδική διοίκηση και όχι μόνο ναυτική. Η Διοίκηση του Πολεμικού Ναυτικού είναι θετική, αλλά το φάσμα δεν χωρίζεται σε Κλάδους. Χρειάζεται ένα Διακλαδικό Κέντρο Ηλεκτρονικού Πολέμου υπό το ΓΕΕΘΑ, που θα συγκεντρώνει τη βιβλιοθήκη απειλών (τα «αποτυπώματα» των τουρκικών ραντάρ, ζεύξεων και παρεμβολέων), θα την ενημερώνει συνεχώς και θα τη μοιράζει στα αεροσκάφη, τα πλοία, τις μονάδες αεράμυνας και τα drones. Χωρίς κοινή βιβλιοθήκη, κάθε Κλάδος θα αγοράζει και θα προγραμματίζει τα δικά του συστήματα, με το ίδιο πρόβλημα πολυτυπίας που ήδη υπάρχει στα μη επανδρωμένα.
Δεύτερον, εθνικό διακλαδικό πεδίο δοκιμών Ηλεκτρονικού Πολέμου. Ένα σύστημα παρεμβολών, ένα ατρακτίδιο αυτοπροστασίας ή ένα ελληνικό drone δεν μπορεί να πιστοποιηθεί σοβαρά χωρίς χώρο όπου εκπέμπουν προσομοιωτές απειλών, καταγράφονται δεδομένα τηλεμετρίας και αναλύονται τα αποτελέσματα. Η Ελλάδα έχει ήδη τη βάση: το Πεδίο Βολής Κρήτης, όπου στις 14 Οκτωβρίου έβαλαν Patriot και πιστοποιήθηκε το IRIS-T SLM, δηλαδή ένα πεδίο που ήδη φιλοξενεί βολές και πιστοποιήσεις πυραυλικών συστημάτων. Η επέκτασή του σε πεδίο δοκιμών Ηλεκτρονικού Πολέμου, ανοιχτό στην ελληνική βιομηχανία και στους συμμάχους με πληρωμή, θα έδινε στις Ένοπλες Δυνάμεις ένα εργαλείο που σήμερα δεν έχουν και στην Ελλάδα έναν ρόλο που λίγες ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να προσφέρουν.
Τρίτον, χρηματοδοτημένο πρόγραμμα αυτοπροστασίας μέσα στο νέο εξοπλιστικό 2027-2038. Η αναβάθμιση των επόμενων 70 F-16 είναι η ευκαιρία να μπει ψηφιακό σύστημα Ηλεκτρονικού Πολέμου από την αρχή και όχι ως εκ των υστέρων πρόγραμμα, με πρόβλεψη και για τα Viper που έχουν ήδη παραδοθεί. Τέταρτον, ατρακτίδια παρεμβολών και ηλεκτρονικών πληροφοριών μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Το SAFE και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας χρηματοδοτούν ακριβώς τέτοιες κοινές δυνατότητες, και η Ελλάδα μπορεί να μπει σε κοινοπραξίες ως εταίρος με παραγωγή και όχι μόνο ως αγοραστής. Πέμπτον, η ελληνική βιομηχανία στο κέντρο. Ο υπουργός ανακοίνωσε νομοσχέδιο για υποχρεωτική συμμετοχή 25% της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας σε κάθε εξοπλιστικό. Ο Ηλεκτρονικός Πόλεμος είναι το πεδίο όπου αυτή η συμμετοχή έχει το μεγαλύτερο νόημα, γιατί οι βιβλιοθήκες απειλών και οι αλγόριθμοι πρέπει να ελέγχονται από ελληνικά χέρια. Η ΕΑΒ, με τον ΚΕΝΤΑΥΡΟ, έχει ήδη δείξει ότι μπορεί.
Μια διαφάνεια δεν αρκεί
Η Γ΄ φάση έχει πολλά θετικά: το 309 Εργοστάσιο, τα δορυφορικά προγράμματα, την εξοικονόμηση πόρων που επιστρέφει στο προσωπικό. Ακριβώς γι’ αυτό ο Ηλεκτρονικός Πόλεμος δεν πρέπει να μείνει η αδύναμη αλυσίδα της. Το υπουργείο μπορεί να καλύψει το κενό με τον ίδιο τρόπο που το έκανε για το Διάστημα: ένα δημόσιο σχέδιο με τη δομή, τα προγράμματα, τα κονδύλια και το χρονοδιάγραμμα, χωρίς να αποκαλύψει τίποτα διαβαθμισμένο. Η Τουρκία επενδύει εδώ και χρόνια σε ηλεκτρονικό πόλεμο, από ψηφιακή αυτοπροστασία για τα F-16 της μέχρι επίγεια συστήματα παρεμβολών. Αν η Ελλάδα θέλει πράγματι να περάσει στο πολυχωρικό πεδίο, πρέπει να μπορεί πρώτα να επιβιώσει μέσα στο φάσμα.
Σχετικές αναλύσεις: Δένδιας: Η Γ΄ φάση της νέας δομής των Ενόπλων Δυνάμεων · Εξοπλιστικό Ουίσκι: Η αυτοπροστασία των ελληνικών F-16 Viper · ΠΡΟΤΑΣΗ: Ελληνικά M113-EW με ΚΕΝΤΑΥΡΟ και ΥΠΕΡΙΩΝΑ · Η στρατηγική σημασία των ΑΣΕΠΕ για την Πολεμική Αεροπορία
Συχνές ερωτήσεις για τον Ηλεκτρονικό Πόλεμο στη νέα δομή
Αναγνωρίζει το Ηλεκτρομαγνητικό Φάσμα ως πεδίο επιχειρήσεων μαζί με το Διάστημα και τον Κυβερνοχώρο και προβλέπει νέα Διοίκηση Ηλεκτρονικού Πολέμου στο Πολεμικό Ναυτικό. Στην παρουσίαση της 20ής Οκτωβρίου 2026 δεν ανακοινώθηκαν κονδύλια, εξοπλισμός ή χρονοδιάγραμμα για τον τομέα.
Τα F-16 που εκσυγχρονίζονται σε Viper κρατούν το παλαιό σύστημα ASPIS II. Το ψηφιακό Viper Shield της L3Harris δεν περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα προς το παρόν, παρά το ενδιαφέρον του ΓΕΑ.
Ένας χώρος όπου προσομοιωτές εκπέμπουν σήματα εχθρικών ραντάρ και ζεύξεων, ώστε να δοκιμάζονται και να πιστοποιούνται συστήματα αυτοπροστασίας, παρεμβολής και drones, με καταγραφή τηλεμετρίας και ανάλυση των αποτελεσμάτων.
Ναι. Η ΕΑΒ έχει αναπτύξει τον ΚΕΝΤΑΥΡΟ και τον ΥΠΕΡΙΩΝΑ για τον εντοπισμό και την παρεμβολή drones. Ο ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ, σύμφωνα με την ΕΑΒ, εντοπίζει εκπομπές μη επανδρωμένων σε αποστάσεις άνω των 150 χιλιομέτρων σε συνθήκες οπτικής επαφής.
